Chapter 2: Pralaya, the reflected soul and Lakshmi's hymn

कथं ससर्ज भगवांस्तत्तत्तत्त्वाभिमानिनः ।
सृष्टिक्रमं न जानामि देवानां ह्यन्तरं मुने

kathaṃ sasarja bhagavāṃstattattattvābhimāninaḥ |
sṛṣṭikramaṃ na jānāmi devānāṃ hyantaraṃ mune

शौनकेनैव मुक्तस्तु सूतो वचनमब्रवीत् ।
(शूत उवाच)
सम्यग्व्यवसिता बुद्धिस्तव ब्रह्मर्षिसत्तम

śaunakenaiva muktastu sūto vacanamabravīt |
(śūta uvāca)
samyagvyavasitā buddhistava brahmarṣisattama

एवमेव कृतः प्रश्रो हरौ तु गरुडेन वै ।
यदुक्तवान्हरिस्तस्मैतद्वक्ष्यामि तवानघ ।
(गरुड उवाच)
सृष्टिं व्रूहि महाभाग सच्चिदानन्दविग्रह

evameva kṛtaḥ praśro harau tu garuḍena vai |
yaduktavānharistasmaitadvakṣyāmi tavānagha |
(garuḍa uvāca)
sṛṣṭiṃ vrūhi mahābhāga saccidānandavigraha

सृष्टौ ज्ञाते तवोत्कर्षो ज्ञातप्रायो भविष्यति ।
ब्रह्मादीनां तारतम्यज्ञानं मम भविष्यति

sṛṣṭau jñāte tavotkarṣo jñātaprāyo bhaviṣyati |
brahmādīnāṃ tāratamyajñānaṃ mama bhaviṣyati

मोक्षोपायम्यः स वोक्त मिततरत्तस्य साधनम् ।
गरुडेनैव मुक्तस्तु कृष्णो वचनमब्रवीत्

mokṣopāyamyaḥ sa vokta mitatarattasya sādhanam |
garuḍenaiva muktastu kṛṣṇo vacanamabravīt

शृकृष्ण उवाच मूलरूपे ह्यतो ज्ञेयो विष्णुत्वाद्विष्णुरव्ययः

śṛkṛṣṇa uvāca mūlarūpe hyato jñeyo viṣṇutvādviṣṇuravyayaḥ

अवतारमिदं प्रोक्तं पूर्णत्वादेव सुव्रत ।
अनेको ह्येकतां प्राप्य संशेते प्रलयाय वै

avatāramidaṃ proktaṃ pūrṇatvādeva suvrata |
aneko hyekatāṃ prāpya saṃśete pralayāya vai

तत्रापि च विशेषोस्ति ज्ञातव्यं तत्वमेव सः

tatrāpi ca viśeṣosti jñātavyaṃ tatvameva saḥ

भेदेन दर्शनाद्वापि भेदाभेदेन दर्शनात् ।
विष्णोर्गुणानां रूपाणां तदङ्गानां सुखादिनाम् ।
तत्रैव दशनाद्वापि क्षिप्रमेव तमो व्रजेत्

bhedena darśanādvāpi bhedābhedena darśanāt |
viṣṇorguṇānāṃ rūpāṇāṃ tadaṅgānāṃ sukhādinām |
tatraiva daśanādvāpi kṣiprameva tamo vrajet

पुरुषान्तरमारभ्य कल्पिता ये द्विजोत्तम ।
हरिरूपास्तु ते ज्ञेया एकीभूता हि तेन ते

puruṣāntaramārabhya kalpitā ye dvijottama |
harirūpāstu te jñeyā ekībhūtā hi tena te

प्रलये समनुप्राप्ते जीवाः स यान्ति मामकाः ।
विराड्रूपे हरेः संति तदा ते च ह्यनेकधा

pralaye samanuprāpte jīvāḥ sa yānti māmakāḥ |
virāḍrūpe hareḥ saṃti tadā te ca hyanekadhā

एकीभावं प्राप्नुवन्ति मूलेन प्रलये द्विज ।
बिंबेन तु स्वयं विष्णुरेकीभावं व्रजेद्यदि

ekībhāvaṃ prāpnuvanti mūlena pralaye dvija |
biṃbena tu svayaṃ viṣṇurekībhāvaṃ vrajedyadi

प्रतिबिंबः कथं जीवो भवेन्नारायणस्य च ।
तदधीनस्तत्सदृशो हरेर्जीवो न संशयः

pratibiṃbaḥ kathaṃ jīvo bhavennārāyaṇasya ca |
tadadhīnastatsadṛśo harerjīvo na saṃśayaḥ

प्रतिबिंबस्य शब्दार्थो ह्ययमेवमुदाहृतः ।
तस्माच्च बिंबरूपाणामेकीभावं न चिन्तयेत्

pratibiṃbasya śabdārtho hyayamevamudāhṛtaḥ |
tasmācca biṃbarūpāṇāmekībhāvaṃ na cintayet

कृष्णरामादिवच्चैव त्वेकीभावो विवक्षितः ।
बिंबानां मूलरूपस्य भेदो नात्र विवक्षितः

kṛṣṇarāmādivaccaiva tvekībhāvo vivakṣitaḥ |
biṃbānāṃ mūlarūpasya bhedo nātra vivakṣitaḥ

तत्रापि च विशेषोस्ति ज्ञातव्यस्तत्त्वमिच्छुभिः ।
एकांशेन तु बिंबैस्तु चैकीभावं व्रजन्ति ते

tatrāpi ca viśeṣosti jñātavyastattvamicchubhiḥ |
ekāṃśena tu biṃbaistu caikībhāvaṃ vrajanti te

एकांशेन तु जीवत्वे संस्थिता नात्र संशयः ।
बिंबमूलं न जानन्ति ते जना ह्यसुराः स्मृताः

ekāṃśena tu jīvatve saṃsthitā nātra saṃśayaḥ |
biṃbamūlaṃ na jānanti te janā hyasurāḥ smṛtāḥ

एक एव हरिः पूर्वं ह्यविद्यावशतः स्वयम् ।
अनेको भवति ह्यारादादर्शप्रतिबिंबवत्

eka eva hariḥ pūrvaṃ hyavidyāvaśataḥ svayam |
aneko bhavati hyārādādarśapratibiṃbavat

एवं वदन्ति ये मूढास्तेपि यान्त्यधरं तमः ।
उपाधिर्द्विविधः प्रोक्तः स्वरूपो बाह्य एव च

evaṃ vadanti ye mūḍhāstepi yāntyadharaṃ tamaḥ |
upādhirdvividhaḥ proktaḥ svarūpo bāhya eva ca

बाह्योपाधिर्लये याति मुक्तावन्यस्य संस्थितिः ।
सर्वोपाधिविनाशे हि प्रतिबिंबः कथं भवेत्

bāhyopādhirlaye yāti muktāvanyasya saṃsthitiḥ |
sarvopādhivināśe hi pratibiṃbaḥ kathaṃ bhavet

चिद्रूपाख्यो ह्युपाधिस्तु मोक्षे येप्यधिकारिणः ।
दुःखरूपो ह्युपाधिस्तु तमसो येधिकारिणः

cidrūpākhyo hyupādhistu mokṣe yepyadhikāriṇaḥ |
duḥkharūpo hyupādhistu tamaso yedhikāriṇaḥ

मिश्ररूपो ह्युपाधिस्तु नित्यसंसारिणां मतः ।
बाह्योपाधिर्लिङ्गदेहः सर्वेषां नात्र संशयः

miśrarūpo hyupādhistu nityasaṃsāriṇāṃ mataḥ |
bāhyopādhirliṅgadehaḥ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ

दैत्याः दुःखायते यस्मात्तस्मादुःखी हरिः स्वयम् ।
तत्तद्दुःखस्वरूपत्वाद्दैत्यानां बिंबरूपकः

daityāḥ duḥkhāyate yasmāttasmāduḥkhī hariḥ svayam |
tattadduḥkhasvarūpatvāddaityānāṃ biṃbarūpakaḥ

दैत्यस्थितानां बिंबानां मूलरूपस्य वै प्रभोः ।
परस्परं तथा भेदं ह्यन्तरं वा न चिन्तयेत्

daityasthitānāṃ biṃbānāṃ mūlarūpasya vai prabhoḥ |
parasparaṃ tathā bhedaṃ hyantaraṃ vā na cintayet

श्रीभूदुर्गादिरूपाणां तथा सीतादिरूपिणाम् ।
अन्योन्यं नाणुमात्रं च भेदो बाह्यान्तरेपि च

śrībhūdurgādirūpāṇāṃ tathā sītādirūpiṇām |
anyonyaṃ nāṇumātraṃ ca bhedo bāhyāntarepi ca

चिन्तनीयः कथमपि ज्ञात्वा यान्त्यधरं तमः ।
प्रतिबिंबस्थितो बिंबः स्त्रीरूपो ह्यस्ति सर्वदा

cintanīyaḥ kathamapi jñātvā yāntyadharaṃ tamaḥ |
pratibiṃbasthito biṃbaḥ strīrūpo hyasti sarvadā

प्रलये समनुप्राप्ते लक्ष्म्या सह खगोत्तम ।
एकीभावं नाप्नुवन्ति बिंबेन सह संस्थिताः

pralaye samanuprāpte lakṣmyā saha khagottama |
ekībhāvaṃ nāpnuvanti biṃbena saha saṃsthitāḥ

बिंबस्थितानां रूपाणां लक्ष्म्याश्च विनतासुत ।
भेदस्तु नाणुमात्रं च शङ्कनीयः कथञ्चन

biṃbasthitānāṃ rūpāṇāṃ lakṣmyāśca vinatāsuta |
bhedastu nāṇumātraṃ ca śaṅkanīyaḥ kathañcana

यदा हि शेते प्रलयार्णवे विभुर्जीवांश्च सर्वानुदरे निवेश्य ।
मुक्तांश्च ब्रह्मेन्द्रमरुद्गणादीन्प्रात्पव्यमुक्तींश्च सुतौ च संस्थितान्

yadā hi śete pralayārṇave vibhurjīvāṃśca sarvānudare niveśya |
muktāṃśca brahmendramarudgaṇādīnprātpavyamuktīṃśca sutau ca saṃsthitān

प्राप्तान्धकूपादिसमस्तजीवांस्तथैव प्राप्तव्यकलीनथापरान् ।
तथैव नित्यं सृतिसंस्थिताञ्जनानचेतनानृक्षरूपादिजीवान्

prāptāndhakūpādisamastajīvāṃstathaiva prāptavyakalīnathāparān |
tathaiva nityaṃ sṛtisaṃsthitāñjanānacetanānṛkṣarūpādijīvān

एवं जनाञ्जठरे संनिधाय सम्यक्शेते ह्यंभसि वै स कल्पे ।
लक्ष्मीस्तु सा सर्ववेदात्मिका च भक्त्या हरौ नित्यसंवर्धितापि

evaṃ janāñjaṭhare saṃnidhāya samyakśete hyaṃbhasi vai sa kalpe |
lakṣmīstu sā sarvavedātmikā ca bhaktyā harau nityasaṃvardhitāpi

अत्यादरं दर्शयतीव सा तु ईडे विष्णुं भक्तिसंवर्धितापि ।
चेष्टादिरूपेण तदा न किञ्चिदासीद्विना विष्णुमथ श्रियं च

atyādaraṃ darśayatīva sā tu īḍe viṣṇuṃ bhaktisaṃvardhitāpi |
ceṣṭādirūpeṇa tadā na kiñcidāsīdvinā viṣṇumatha śriyaṃ ca

पर्यङ्करूपेण बभूव देवी वासस्वरूपेण रमा विरेजे ।
सर्वं रमा सैव तदैव चासीत्सैका देवी बहुरूपा बभाषे

paryaṅkarūpeṇa babhūva devī vāsasvarūpeṇa ramā vireje |
sarvaṃ ramā saiva tadaiva cāsītsaikā devī bahurūpā babhāṣe

त्वमुत्कृष्टः सर्वदेवोत्तमत्वान्न त्वत्समः कश्चिदेवाधिको वा ।
त्वं ब्रह्म एको न चतुर्मुखश्च नाहं रुद्रो न बृहस्पतिश्च

tvamutkṛṣṭaḥ sarvadevottamatvānna tvatsamaḥ kaścidevādhiko vā |
tvaṃ brahma eko na caturmukhaśca nāhaṃ rudro na bṛhaspatiśca

विष्णावेव ब्रह्मशब्दो हि मुख्यो ह्यन्येष्वमुख्यो ब्रह्मरुद्रादिकेषु ।
अनन्तगुणपूर्णत्वाद्ब्रह्मेति हरिरुच्यते

viṣṇāveva brahmaśabdo hi mukhyo hyanyeṣvamukhyo brahmarudrādikeṣu |
anantaguṇapūrṇatvādbrahmeti harirucyate

गुणादिपूर्णताभावान्नान्ये ब्रह्मेत्युदाहृताः ।
देशानन्त्यं गुणतः कालतो वा नास्त्यानन्त्यं क्वापि देशे च काले

guṇādipūrṇatābhāvānnānye brahmetyudāhṛtāḥ |
deśānantyaṃ guṇataḥ kālato vā nāstyānantyaṃ kvāpi deśe ca kāle

यदा नन्त्यं किमु वक्तव्यमत्र गुणानन्त्यं नास्ति ब्रह्मादिकेषु ।
यद्यप्यहं देशतः कालतश्च समस्तदा वासुदेवेन सार्धम्

yadā nantyaṃ kimu vaktavyamatra guṇānantyaṃ nāsti brahmādikeṣu |
yadyapyahaṃ deśataḥ kālataśca samastadā vāsudevena sārdham

तथापि मे गुणतो नास्त्यनन्तं ततो धर्मा गुणतोनन्ततश्च ।
संति श्रुतावविरुद्धाश्च देवे चिन्त्या ह्यचिन्त्या बहुधा ते ह्यनन्ताः

tathāpi me guṇato nāstyanantaṃ tato dharmā guṇatonantataśca |
saṃti śrutāvaviruddhāśca deve cintyā hyacintyā bahudhā te hyanantāḥ

अतो गुणांस्तव देवस्य विष्णो स्तोतुं सदा स्मो न हरेः कदापि ।
नाहं न केशौ न च गीर्न रुद्रो न दक्षकन्या न च मेनकासुता

ato guṇāṃstava devasya viṣṇo stotuṃ sadā smo na hareḥ kadāpi |
nāhaṃ na keśau na ca gīrna rudro na dakṣakanyā na ca menakāsutā

न वै बिडौजा न च वा पुलोमजा न चेध्मवाहो न यमो न चान्यः ।
न नारदो नापि भृगुर्वसिष्ठो न विघ्नपो नापि बल्यादयश्च

na vai biḍaujā na ca vā pulomajā na cedhmavāho na yamo na cānyaḥ |
na nārado nāpi bhṛgurvasiṣṭho na vighnapo nāpi balyādayaśca

न वै विराटो नापि भीमः शनिश्च न पुष्करो न कशेरुस्तथैव ।
न किन्नराः पितरो नैव देवा गन्धर्वमुख्या नापि वा तुष्यसंज्ञाः

na vai virāṭo nāpi bhīmaḥ śaniśca na puṣkaro na kaśerustathaiva |
na kinnarāḥ pitaro naiva devā gandharvamukhyā nāpi vā tuṣyasaṃjñāḥ

न वै क्षितीशा न च मानुषाश्च विष्णोर्न जानन्ति किमत्र चान्ये ।
मत्तोधमः कोचिगुणेन ब्रह्मा समो हि तस्य ब्रह्मणो मातरिश्व

na vai kṣitīśā na ca mānuṣāśca viṣṇorna jānanti kimatra cānye |
mattodhamaḥ kociguṇena brahmā samo hi tasya brahmaṇo mātariśva

तौ वै विरागे हरिभक्तिभावे धृतिस्तितिप्राणबलेषुयोगे ।
बुद्धौ समानौ संसृतौ मोक्षकाले परस्पराधारसमन्वितौ च

tau vai virāge haribhaktibhāve dhṛtistitiprāṇabaleṣuyoge |
buddhau samānau saṃsṛtau mokṣakāle parasparādhārasamanvitau ca

अन्नाभिमानं ब्रह्म चाहुर्मुरारिं जीवाभिमानं वायुमाहुर्महान्तः ।
न शक्तोसौ ब्रह्मदेवो विवस्तुं वायुं विना संसृतावेव नित्यम्

annābhimānaṃ brahma cāhurmurāriṃ jīvābhimānaṃ vāyumāhurmahāntaḥ |
na śaktosau brahmadevo vivastuṃ vāyuṃ vinā saṃsṛtāveva nityam

न तं विना मातरिश्वा च वस्तुमन्योन्यमाप्तिः कालतो न्यूनता च ।
यदा महत्तत्त्वनि यामकोभूद्ब्रह्माण्डान्तस्थूलसृष्टौ महात्मा

na taṃ vinā mātariśvā ca vastumanyonyamāptiḥ kālato nyūnatā ca |
yadā mahattattvani yāmakobhūdbrahmāṇḍāntasthūlasṛṣṭau mahātmā

तदा वायुर्नाशकद्वै महात्मा बाह्ये सृष्टौ कालभेदेन चास्ति ।
सरस्वती भारती ब्रह्मणस्तु संवत्सरानन्तरं संबभूव

tadā vāyurnāśakadvai mahātmā bāhye sṛṣṭau kālabhedena cāsti |
sarasvatī bhāratī brahmaṇastu saṃvatsarānantaraṃ saṃbabhūva

यदा दशाब्दाः समतीता महात्मा तदा वायुः समभूल्लोकपूज्यः ।
किञ्चिन्न्यूनत्वं स्थूलसृष्टौ महात्मन्नैतावता वानयोः सौम्यहानिः

yadā daśābdāḥ samatītā mahātmā tadā vāyuḥ samabhūllokapūjyaḥ |
kiñcinnyūnatvaṃ sthūlasṛṣṭau mahātmannaitāvatā vānayoḥ saumyahāniḥ

सरस्वती वत्सरात्संबभूव ह्यनन्तरं ब्रह्मणो जन्मकालात् ।
गिरः सकाशात्कालतो न्यूनतास्ति वायोस्तदा ह्यधमत्त्वे क्षतिः का

sarasvatī vatsarātsaṃbabhūva hyanantaraṃ brahmaṇo janmakālāt |
giraḥ sakāśātkālato nyūnatāsti vāyostadā hyadhamattve kṣatiḥ kā

वायोरनन्तरं वाणी ह्यभूत्संवत्सरात्परम् ।
यावत्पश्चाज्जनिस्तावत्पूर्वदेहक्षयो भवेत्

vāyoranantaraṃ vāṇī hyabhūtsaṃvatsarātparam |
yāvatpaścājjanistāvatpūrvadehakṣayo bhavet

शेषस्त्विन्द्रो रुद्र एते त्रयश्च समा ह्येते ज्ञानबलादिकेष्वपि तथापि तेषां कालतो न्यूनतास्ति कालोपि तेषां द्विव्येसहस्रवर्षम्

śeṣastvindro rudra ete trayaśca samā hyete jñānabalādikeṣvapi tathāpi teṣāṃ kālato nyūnatāsti kālopi teṣāṃ dvivyesahasravarṣam

अनन्तरुद्रो ब्रह्मवायू यथा वा तथा ज्ञेयो नैव हानिः स्वरूपे ।
स्थूलस्य सृष्टौ बाह्यसृष्टौ महात्मन्कालान्न्यूनत्वं स मया नैव चिन्त्यः

anantarudro brahmavāyū yathā vā tathā jñeyo naiva hāniḥ svarūpe |
sthūlasya sṛṣṭau bāhyasṛṣṭau mahātmankālānnyūnatvaṃ sa mayā naiva cintyaḥ

तेषां सकाशाद्वारुणी पार्वती च सौपर्णीनाम्नी तिस्त्र एता महात्मन् ।
दशाब्देभ्योनन्तरं संबभूवुः सरस्वती भारतीवच्च बोध्या

teṣāṃ sakāśādvāruṇī pārvatī ca sauparṇīnāmnī tistra etā mahātman |
daśābdebhyonantaraṃ saṃbabhūvuḥ sarasvatī bhāratīvacca bodhyā

इन्द्रो वरो रुद्रभार्यादिकेभ्य एवं ज्ञानं सर्वदा देह्यमन्दम् ।
एवं ज्ञानं यस्य भवेच्च लोके स वै ज्ञानी वेदवेद्यः स एव

indro varo rudrabhāryādikebhya evaṃ jñānaṃ sarvadā dehyamandam |
evaṃ jñānaṃ yasya bhavecca loke sa vai jñānī vedavedyaḥ sa eva

न वै ज्ञानीत्यन्तरं यो न वेद स वेदवादी न च वेदपाठकः

na vai jñānītyantaraṃ yo na veda sa vedavādī na ca vedapāṭhakaḥ

वेदाक्षराणि यावन्ति पठितानि द्विजातिभिः ।
तावन्ति हरिनामानि प्रियाणि च हरेः सदा

vedākṣarāṇi yāvanti paṭhitāni dvijātibhiḥ |
tāvanti harināmāni priyāṇi ca hareḥ sadā

मम स्वामी हरिर्नित्यं दासोहं सर्वदा हरेः ।
ब्रह्माद्या देवताः सर्वा गुरवो मे यथाक्रमम्

mama svāmī harirnityaṃ dāsohaṃ sarvadā hareḥ |
brahmādyā devatāḥ sarvā guravo me yathākramam

एतेषां च हरिः स्वामी वेदे सर्वत्र गीयते ।
एवं जानंस्तु यो वेदान्संपठेत्स द्विजोत्तमः

eteṣāṃ ca hariḥ svāmī vede sarvatra gīyate |
evaṃ jānaṃstu yo vedānsaṃpaṭhetsa dvijottamaḥ

स वेदपाठको ज्ञेयस्तदन्ये वेदवादिनः ।
वेदभारभराक्रान्तः स वै ब्राह्मणगर्दभः

sa vedapāṭhako jñeyastadanye vedavādinaḥ |
vedabhārabharākrāntaḥ sa vai brāhmaṇagardabhaḥ

ज्ञानाभिमानी वेदमानी उभौ तु परस्परं ह्यूचतुः सर्वदैव ।
जलं वेदो यत्र वासो मुरारेराचार्याणां संगदोषाद्द्विजानाम्

jñānābhimānī vedamānī ubhau tu parasparaṃ hyūcatuḥ sarvadaiva |
jalaṃ vedo yatra vāso murārerācāryāṇāṃ saṃgadoṣāddvijānām

महापराधाः संति लोके महात्मन्सहस्रशः शतशः कोटिशश्च ।
हरिश्च तान्क्षमते सर्वदैव नामत्रयस्मरणाद्वै कुपालुः

mahāparādhāḥ saṃti loke mahātmansahasraśaḥ śataśaḥ koṭiśaśca |
hariśca tānkṣamate sarvadaiva nāmatrayasmaraṇādvai kupāluḥ

सर्वापराधाद्रहितं दानमानैर्युक्तं सदा तारतम्याच्च हीनम् ।
दृष्ट्वापराधं तस्य विष्णुर्महात्मा हाहाकारं कुरुते क्रोधबुद्ध्या

sarvāparādhādrahitaṃ dānamānairyuktaṃ sadā tāratamyācca hīnam |
dṛṣṭvāparādhaṃ tasya viṣṇurmahātmā hāhākāraṃ kurute krodhabuddhyā

उत्तिष्ठ गोविन्द सुवेदवेद्य सोव्यात्कृताख्यो मयि सम्यक्प्रसीद ।
भो केशवोत्तिष्ठ सुखस्वरूप सृष्टौ व्यये वर्तयितुं समर्थः

uttiṣṭha govinda suvedavedya sovyātkṛtākhyo mayi samyakprasīda |
bho keśavottiṣṭha sukhasvarūpa sṛṣṭau vyaye vartayituṃ samarthaḥ

सृष्ट्वा ब्रह्माणं प्रेरयेत्पूज्यसृष्टौ सृष्ट्वा रुद्रं प्रेरयेत्संहृतौ च ।
प्राप्तव्ययोग्यान्ब्रह्मशेषादिदेवान्दृष्ट्वादृष्ट्वा देहि मोक्षं च सम्यक्

sṛṣṭvā brahmāṇaṃ prerayetpūjyasṛṣṭau sṛṣṭvā rudraṃ prerayetsaṃhṛtau ca |
prāptavyayogyānbrahmaśeṣādidevāndṛṣṭvādṛṣṭvā dehi mokṣaṃ ca samyak

हरे मुरारे स्वापहीनाद्य तिष्ठ कल्पा दिकानन्तरज्ञान
हीनात् ।
सम्यग्दृष्ट्वा कर्मदृष्ट्या महात्मल्लंब्धं तमो दाहि दुः खस्वरूपम्

hare murāre svāpahīnādya tiṣṭha kalpā dikānantarajñāna
hīnāt |
samyagdṛṣṭvā karmadṛṣṭyā mahātmallaṃbdhaṃ tamo dāhi duḥ khasvarūpam

दैत्यादिकान्दुः खमतीन्ह यस्मात्तमस्यन्धेसर्वदा चित्स्वरूपी ।
तस्मादाहुर्दुः स्वरूपी हरिस्त्वं दुः खस्वरूपात्त्वं च दुः खी हरे त्वम्

daityādikānduḥ khamatīnha yasmāttamasyandhesarvadā citsvarūpī |
tasmādāhurduḥ svarūpī haristvaṃ duḥ khasvarūpāttvaṃ ca duḥ khī hare tvam

उत्तिष्ठ नारायण वासुदेव ह्युत्तिष्ठ कृष्णाच्युत माधवेति ।
उत्तिष्ठ वैकुण्ठ दयार्द्रमूर्ते उत्तिष्ठ लक्ष्मीश नमोनमस्ते

uttiṣṭha nārāyaṇa vāsudeva hyuttiṣṭha kṛṣṇācyuta mādhaveti |
uttiṣṭha vaikuṇṭha dayārdramūrte uttiṣṭha lakṣmīśa namonamaste

उत्तिष्ठ मध्वेश सरस्वतीश उत्तिष्ठ रुद्रेश तथांबिकेश ।
उत्तिष्ठ चन्द्रेश तथा शचीश विप्रेश भक्तेश गवेश नित्यम्

uttiṣṭha madhveśa sarasvatīśa uttiṣṭha rudreśa tathāṃbikeśa |
uttiṣṭha candreśa tathā śacīśa vipreśa bhakteśa gaveśa nityam

शास्त्रप्रियोत्तिष्ठ ऋचि प्रियस्त्वं यजुः प्रियोत्तिष्ठ निदानमूर्ते ।
सामप्रियस्त्वं च तथा मुरारे अथर्ववेदप्रिय सर्वदा त्वम्

śāstrapriyottiṣṭha ṛci priyastvaṃ yajuḥ priyottiṣṭha nidānamūrte |
sāmapriyastvaṃ ca tathā murāre atharvavedapriya sarvadā tvam

गद्यप्रियस्त्वं च पुराणमूर्ते स्तुतिप्रियोत्तिष्ठ विचित्रमूर्ते ।
सुगायनप्रीतिकरस्त्वमेव ह्युतिष्ठ शीघ्रं कमला पतिस्त्वम्

gadyapriyastvaṃ ca purāṇamūrte stutipriyottiṣṭha vicitramūrte |
sugāyanaprītikarastvameva hyutiṣṭha śīghraṃ kamalā patistvam

एवं स्तुतो विष्णुरजः पुराणो ह्यतित्वरावानुत्थितो नित्यबद्धः

evaṃ stuto viṣṇurajaḥ purāṇo hyatitvarāvānutthito nityabaddhaḥ