Chapter 25: Ananta Sankarshana beneath the worlds

तस्य मूलदेशे त्रिंशद्योजनसहस्रान्तरआस्ते या
वै कला भगवतस्तामसी समाख्याताऽनन्त इति
सात्वतीया द्रष्ट्टदृश्ययोःसङ्कर्षणमहमित्यभिमान-
लक्षणं यं सङ्कर्षणमित्याचक्षते

tasya mūladeśe triṃśadyojanasahasrāntaraāste yā
vai kalā bhagavatastāmasī samākhyātā'nanta iti
sātvatīyā draṣṭṭadṛśyayoḥsaṅkarṣaṇamahamityabhimāna-
lakṣaṇaṃ yaṃ saṅkarṣaṇamityācakṣate

यस्येदं क्षितिमण्डले भगवतोऽनन्तमूर्तेः
सहस्रशिरस एकस्मिन्नेव शीर्षणि ध्रियमाणं
सिद्धार्थ इव लक्ष्यते

yasyedaṃ kṣitimaṇḍale bhagavato'nantamūrteḥ
sahasraśirasa ekasminneva śīrṣaṇi dhriyamāṇaṃ
siddhārtha iva lakṣyate

यस्य ह वा इदं कालेनोपसंजिहीर्षतोऽमर्ष-
विरचितरुचिरभ्रमद्भुवोरन्तरेण साङ्कर्षणो नाम रुद्र
एकादशव्यूहस्त्र्यक्षस्त्रिशिखं शूलमुत्तम्भयन्नुदतिष्ठत्

yasya ha vā idaṃ kālenopasaṃjihīrṣato'marṣa-
viracitarucirabhramadbhuvorantareṇa sāṅkarṣaṇo nāma rudra
ekādaśavyūhastryakṣastriśikhaṃ śūlamuttambhayannudatiṣṭhat

यस्याङ्घ्रिकमलयुगलारुणविशदनखमणि-
षण्डमण्डलेष्वहिपतयः सह सात्वतर्षभैरेकान्त-
भक्तियोगेनावनमन्तः स्ववदनानि परिस्फुरत्-
कुण्डलप्रभामण्डितगण्डस्थलान्यतिमनोहराणि
प्रमुदितमनसः खलु विलोकयन्ति

yasyāṅghrikamalayugalāruṇaviśadanakhamaṇi-
ṣaṇḍamaṇḍaleṣvahipatayaḥ saha sātvatarṣabhairekānta-
bhaktiyogenāvanamantaḥ svavadanāni parisphurat-
kuṇḍalaprabhāmaṇḍitagaṇḍasthalānyatimanoharāṇi
pramuditamanasaḥ khalu vilokayanti

यस्यैव हि नागराजकुमार्य आशिष
आशासानाश्चार्वङ्गवलयविलसितविशदविपुल-
धवलसुभगरुचिरभुजरजतस्तम्भेष्वगुरुचन्दन-
कुङ्कुमपङ्कानुलेपेनावलिम्पमानास्तदभिमर्शनो-
न्मथितहृदयमकरध्वजावेशरुचिरललितस्मिता-
स्तदनुरागमदमुदितमदविघूर्णितारुणकरुणावलोक-
नयनवदनारविन्दं सव्रीडं किलविलोकयन्ति

yasyaiva hi nāgarājakumārya āśiṣa
āśāsānāścārvaṅgavalayavilasitaviśadavipula-
dhavalasubhagarucirabhujarajatastambheṣvagurucandana-
kuṅkumapaṅkānulepenāvalimpamānāstadabhimarśano-
nmathitahṛdayamakaradhvajāveśaruciralalitasmitā-
stadanurāgamadamuditamadavighūrṇitāruṇakaruṇāvaloka-
nayanavadanāravindaṃ savrīḍaṃ kilavilokayanti

स एव भगवाननन्तोऽनन्तगुणार्णव आदिदेव
उपसंहृतामर्षरोषवेगो लोकानां स्वस्तय आस्ते

sa eva bhagavānananto'nantaguṇārṇava ādideva
upasaṃhṛtāmarṣaroṣavego lokānāṃ svastaya āste

ध्यायमानः सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधर-
मुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचनः
सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमानः स्वपार्षदविबुध-
यूथपतीनपरिम्लानरागनवतुलसिकामोदमध्वासवेन
माद्यन्मधुकरत्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां
वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि
कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान्माहेन्द्रो वारणेन्द्र इव
काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति

dhyāyamānaḥ surāsuroragasiddhagandharvavidyādhara-
munigaṇairanavaratamadamuditavikṛtavihvalalocanaḥ
sulalitamukharikāmṛtenāpyāyamānaḥ svapārṣadavibudha-
yūthapatīnaparimlānarāganavatulasikāmodamadhvāsavena
mādyanmadhukaratrātamadhuragītaśriyaṃ vaijayantīṃ svāṃ
vanamālāṃ nīlavāsā ekakuṇḍalo halakakudi
kṛtasubhagasundarabhujo bhagavānmāhendro vāraṇendra iva
kāñcanīṃ kakṣāmudāralīlo bibharti

य एष एवमनुश्रुतो ध्यायमानो मुमुक्षूणामनादि-
कालकर्मवासनाग्रथितमविद्यामयं हृदयग्नन्थिं
सत्त्वरजस्तमोमयमन्तर्हृदयं गत आशु निर्भिनत्ति
तस्यानुभावान् भगवान् स्वायम्भुवो नारदः सह
तुम्बुरुणा सभायां ब्रह्मणः संश्लोकयामास

ya eṣa evamanuśruto dhyāyamāno mumukṣūṇāmanādi-
kālakarmavāsanāgrathitamavidyāmayaṃ hṛdayagnanthiṃ
sattvarajastamomayamantarhṛdayaṃ gata āśu nirbhinatti
tasyānubhāvān bhagavān svāyambhuvo nāradaḥ saha
tumburuṇā sabhāyāṃ brahmaṇaḥ saṃślokayāmāsa

उत्पत्तिस्थितिलयहेतवोऽस्य कल्पाः
सत्त्वाद्याः प्रकृतिगुणायदीक्षयाऽऽसन् ।
यद्रूपं ध्रुवमकृतं यदेकमात्मन्
नानाधात्कथमु ह वेद तस्य वर्त्म

utpattisthitilayahetavo'sya kalpāḥ
sattvādyāḥ prakṛtiguṇāyadīkṣayā''san |
yadrūpaṃ dhruvamakṛtaṃ yadekamātman
nānādhātkathamu ha veda tasya vartma

मूर्तिं नः पुरुकृपया बभार सत्त्वं
संशुद्धं सदसदिदं विभाति यत्र ।
मादातुं स्वजनमनांस्युदारवीर्यः

mūrtiṃ naḥ purukṛpayā babhāra sattvaṃ
saṃśuddhaṃ sadasadidaṃ vibhāti yatra |
mādātuṃ svajanamanāṃsyudāravīryaḥ

दार्तो वा यदि पतितः प्रलम्भनाद्वा ।
हन्त्यंहः सपदि नृणामशेषमन्यं
कं शेषाद्भगवत आश्रयेन्मुमुक्षुः

dārto vā yadi patitaḥ pralambhanādvā |
hantyaṃhaḥ sapadi nṛṇāmaśeṣamanyaṃ
kaṃ śeṣādbhagavata āśrayenmumukṣuḥ

मूर्धन्यर्पितमणुवत्सहस्रमूर्धो
भूगोलं सगिरिसरित्समुद्रसत्त्वम् ।
आनन्त्यादनिमितविक्रमस्य भूम्नः
को वीर्याण्यधिगणयेत्सहस्रजिह्वः

mūrdhanyarpitamaṇuvatsahasramūrdho
bhūgolaṃ sagirisaritsamudrasattvam |
ānantyādanimitavikramasya bhūmnaḥ
ko vīryāṇyadhigaṇayetsahasrajihvaḥ

एवम्प्रभावो भगवाननन्तो
दुरन्तवीर्योरुगुणानुभावः ।
मूले रसायाः स्थित आत्मतन्त्रो
यो लीलया क्ष्मां स्थितये बिभर्ति

evamprabhāvo bhagavānananto
durantavīryoruguṇānubhāvaḥ |
mūle rasāyāḥ sthita ātmatantro
yo līlayā kṣmāṃ sthitaye bibharti

एता ह्येवेह नृभिरुपगन्तव्या गतयो
यथाकर्मविनिर्मिता यथोपदेशमनुवर्णिताः
कामान् कामयमानैः

etā hyeveha nṛbhirupagantavyā gatayo
yathākarmavinirmitā yathopadeśamanuvarṇitāḥ
kāmān kāmayamānaiḥ

एतावतीर्हि राजन् पुंसः प्रवृत्तिलक्षणस्य धर्मस्य
विपाकगतय उच्चावचा विसदृशा यथाप्रन्नं
व्याचख्ये किमन्यत्कथयाम इति

etāvatīrhi rājan puṃsaḥ pravṛttilakṣaṇasya dharmasya
vipākagataya uccāvacā visadṛśā yathāprannaṃ
vyācakhye kimanyatkathayāma iti