Chapter 30: Shri Hari blesses the Prachetas

ये त्वयाभिहिता ब्रह्मन् सुताः प्राचीनबर्हिषः ।
ते रुद्रगीतेन हरिं सिद्धिमापुः प्रतोष्य काम्

ye tvayābhihitā brahman sutāḥ prācīnabarhiṣaḥ |
te rudragītena hariṃ siddhimāpuḥ pratoṣya kām

किं बार्हस्पत्येह परत्र वाथ
कैवल्यनाथप्रियपार्श्ववर्तिनः ।
आसाद्य देवं गिरिशं यदृच्छया
प्रापुः परं नूनमथ प्रचेतसः

kiṃ bārhaspatyeha paratra vātha
kaivalyanāthapriyapārśvavartinaḥ |
āsādya devaṃ giriśaṃ yadṛcchayā
prāpuḥ paraṃ nūnamatha pracetasaḥ

प्रचेतसोऽन्तरुदधौ पितुरादेशकारिणः ।
अपयज्ञेन तपसा पुरञ्जनणम् अतोषयन्

pracetaso'ntarudadhau piturādeśakāriṇaḥ |
apayajñena tapasā purañjanaṇam atoṣayan

दशवर्षसहस्रान्ते पुरुषस्तु सनातनः ।
तेषां आविरभूत् कृच्छ्रं शान्तेन शमयन् रुचा

daśavarṣasahasrānte puruṣastu sanātanaḥ |
teṣāṃ āvirabhūt kṛcchraṃ śāntena śamayan rucā

सुपर्णस्कन्धमारूढो मेरुश्रूङ्गमिवाम्बुदः ।
पीतवासा मणिग्रीवः कुर्वन् वितिमिरा दिशः

suparṇaskandhamārūḍho meruśrūṅgamivāmbudaḥ |
pītavāsā maṇigrīvaḥ kurvan vitimirā diśaḥ

काशिष्णुना कनकवर्णविभूषणेन
भ्राजत्कपोलवदनो विलसत्किरीटः ।
अष्टायुधैरनुचरैर्मुनिभिः सुरेन्द्रैः
आसेवितो गरुडकिन्नरगीतकीर्तिः

kāśiṣṇunā kanakavarṇavibhūṣaṇena
bhrājatkapolavadano vilasatkirīṭaḥ |
aṣṭāyudhairanucarairmunibhiḥ surendraiḥ
āsevito garuḍakinnaragītakīrtiḥ

पीनायताष्टभुजमण्डल मध्यलक्ष्म्या
स्पर्धच्छ्रिया परिवृतो वनमालयाऽऽद्यः ।
बर्हिष्मतः पुरुष आह सुतान् प्रपन्नान्
पर्जन्यनादरुतया सघृणावलोकः

pīnāyatāṣṭabhujamaṇḍala madhyalakṣmyā
spardhacchriyā parivṛto vanamālayā''dyaḥ |
barhiṣmataḥ puruṣa āha sutān prapannān
parjanyanādarutayā saghṛṇāvalokaḥ

वरं वृणीध्वं भद्रं वो यूयं मे नृपनन्दनाः ।
सौहार्देनापृथग्धर्माः तुष्टोऽहं सौहृदेन वः

varaṃ vṛṇīdhvaṃ bhadraṃ vo yūyaṃ me nṛpanandanāḥ |
sauhārdenāpṛthagdharmāḥ tuṣṭo'haṃ sauhṛdena vaḥ

योऽनुस्मरति सन्ध्यायां युष्मान् अनुदिनं नरः ।
तस्य भ्रातृष्वात्मसाम्यं तथा भूतेषु सौहृदम्

yo'nusmarati sandhyāyāṃ yuṣmān anudinaṃ naraḥ |
tasya bhrātṛṣvātmasāmyaṃ tathā bhūteṣu sauhṛdam

ये तु मां रुद्रगीतेन सायं प्रातः समाहिताः ।
स्तुवन्त्यहं कामवरान् दास्ये प्रज्ञां च शोभनाम्

ye tu māṃ rudragītena sāyaṃ prātaḥ samāhitāḥ |
stuvantyahaṃ kāmavarān dāsye prajñāṃ ca śobhanām

यद्यूयं पितुरादेशं अग्रहीष्ट मुदान्विताः ।
अथो व उशती कीर्तिः लोकाननु भविष्यति

yadyūyaṃ piturādeśaṃ agrahīṣṭa mudānvitāḥ |
atho va uśatī kīrtiḥ lokānanu bhaviṣyati

भविता विश्रुतः पुत्रो ऽनवमो ब्रह्मणो गुणैः ।
य एतां आत्मवीर्येण त्रिलोकीं पूरयिष्यति

bhavitā viśrutaḥ putro 'navamo brahmaṇo guṇaiḥ |
ya etāṃ ātmavīryeṇa trilokīṃ pūrayiṣyati

कण्डोः प्रम्लोचया लब्धा कन्या कमललोचना ।
तां चापविद्धां जगृहुः भूरुहा नृपनन्दनाः

kaṇḍoḥ pramlocayā labdhā kanyā kamalalocanā |
tāṃ cāpaviddhāṃ jagṛhuḥ bhūruhā nṛpanandanāḥ

क्षुत्क्षामाया मुखे राजा सोमः पीयूषवर्षिणीम् ।
देशिनीं रोदमानाया निदधे स दयान्वितः

kṣutkṣāmāyā mukhe rājā somaḥ pīyūṣavarṣiṇīm |
deśinīṃ rodamānāyā nidadhe sa dayānvitaḥ

प्रजाविसर्ग आदिष्टाः पित्रा मां अनुवर्तता ।
तत्र कन्यां वरारोहां तां उद्वहत मा चिरम्

prajāvisarga ādiṣṭāḥ pitrā māṃ anuvartatā |
tatra kanyāṃ varārohāṃ tāṃ udvahata mā ciram

अपृथग्धर्मशीलानां सर्वेषां वः सुमध्यमा ।
अपृथग्धर्मशीलेयं भूयात् पत्न्यर्पिताशया

apṛthagdharmaśīlānāṃ sarveṣāṃ vaḥ sumadhyamā |
apṛthagdharmaśīleyaṃ bhūyāt patnyarpitāśayā

दिव्यवर्षसहस्राणां सहस्रमहतौजसः ।
भौमान् भोक्ष्यथ भोगान् वै दिव्यान् चानुग्रहान्मम

divyavarṣasahasrāṇāṃ sahasramahataujasaḥ |
bhaumān bhokṣyatha bhogān vai divyān cānugrahānmama

अथ मय्यनपायिन्या भक्त्या पक्वगुणाशयाः ।
उपयास्यथ मद्धाम निर्विद्य निरयादतः

atha mayyanapāyinyā bhaktyā pakvaguṇāśayāḥ |
upayāsyatha maddhāma nirvidya nirayādataḥ

गृहेष्वाविशतां चापि पुंसां कुशलकर्मणाम् ।
मद् वार्तायातयामानां न बन्धाय गृहा मताः

gṛheṣvāviśatāṃ cāpi puṃsāṃ kuśalakarmaṇām |
mad vārtāyātayāmānāṃ na bandhāya gṛhā matāḥ

नव्यवद् हृदये यज्ज्ञो ब्रह्मैतद्ब्रह्मवादिभिः ।
न मुह्यन्ति न शोचन्ति न हृष्यन्ति यतो गताः

navyavad hṛdaye yajjño brahmaitadbrahmavādibhiḥ |
na muhyanti na śocanti na hṛṣyanti yato gatāḥ

एवं ब्रुवाणं पुरुषार्थभाजनं
जनार्दनं प्राञ्जलयः प्रचेतसः ।
तद्दर्शनध्वस्ततमोरजोमला
गिरागृणन् गद्गदया सुहृत्तमम्

evaṃ bruvāṇaṃ puruṣārthabhājanaṃ
janārdanaṃ prāñjalayaḥ pracetasaḥ |
taddarśanadhvastatamorajomalā
girāgṛṇan gadgadayā suhṛttamam

नमो नमः क्लेशविनाशनाय
निरूपितोदारगुणाह्वयाय ।
मनोवचोवेगपुरोजवाय
सर्वाक्षमार्गैरगताध्वने नमः

namo namaḥ kleśavināśanāya
nirūpitodāraguṇāhvayāya |
manovacovegapurojavāya
sarvākṣamārgairagatādhvane namaḥ

शुद्धाय शान्ताय नमः स्वनिष्ठया
मनस्यपार्थं विलसद्द्वयाय ।
नमो जगत्स्थानलयोदयेषु
गृहीतमायागुणविग्रहाय

śuddhāya śāntāya namaḥ svaniṣṭhayā
manasyapārthaṃ vilasaddvayāya |
namo jagatsthānalayodayeṣu
gṛhītamāyāguṇavigrahāya

नमो विशुद्धसत्त्वाय हरये हरिमेधसे ।
वासुदेवाय कृष्णाय प्रभवे सर्वसात्वताम्

namo viśuddhasattvāya haraye harimedhase |
vāsudevāya kṛṣṇāya prabhave sarvasātvatām

नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने ।
नमः कमलपादाय नमस्ते कमलेक्षण

namaḥ kamalanābhāya namaḥ kamalamāline |
namaḥ kamalapādāya namaste kamalekṣaṇa

नमः कमलकिञ्जल्क पिशङ्गामलवाससे ।
सर्वभूतनिवासाय नमोऽयुङ्क्ष्महि साक्षिणे

namaḥ kamalakiñjalka piśaṅgāmalavāsase |
sarvabhūtanivāsāya namo'yuṅkṣmahi sākṣiṇe

रूपं भगवता त्वेतद् अशेषक्लेशसङ्क्षयम् ।
आविष्कृतं नः क्लिष्टानां किं अन्यद् अनुकंपितम्

rūpaṃ bhagavatā tvetad aśeṣakleśasaṅkṣayam |
āviṣkṛtaṃ naḥ kliṣṭānāṃ kiṃ anyad anukaṃpitam

एतावत्त्वं हि विभुभिः भाव्यं दीनेषु वत्सलैः ।
यदनुस्मर्यते काले स्वबुद्ध्याभद्ररन्धन

etāvattvaṃ hi vibhubhiḥ bhāvyaṃ dīneṣu vatsalaiḥ |
yadanusmaryate kāle svabuddhyābhadrarandhana

येनोपशान्तिर्भूतानां क्षुल्लकानामपीहताम् ।
अन्तर्हितोऽन्तर्हृदये कस्मान्नो वेद नाशिषः

yenopaśāntirbhūtānāṃ kṣullakānāmapīhatām |
antarhito'ntarhṛdaye kasmānno veda nāśiṣaḥ

असौ एव वरोऽस्माकं ईप्सितो जगतः पते ।
प्रसन्नो भगवान्येषां अपवर्गः गुरुर्गतिः

asau eva varo'smākaṃ īpsito jagataḥ pate |
prasanno bhagavānyeṣāṃ apavargaḥ gururgatiḥ

वरं वृणीमहेऽथापि नाथ त्वत्परतः परात् ।
न ह्यन्तस्त्वद् विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे

varaṃ vṛṇīmahe'thāpi nātha tvatparataḥ parāt |
na hyantastvad vibhūtīnāṃ so'nanta iti gīyase

पारिजातेऽञ्जसा लब्धे सारङ्गोऽन्यन्न सेवते ।
त्वदङ्घ्रिमूलमासाद्य साक्षात्किं किं वृणीमहि

pārijāte'ñjasā labdhe sāraṅgo'nyanna sevate |
tvadaṅghrimūlamāsādya sākṣātkiṃ kiṃ vṛṇīmahi

यावत्ते मायया स्पृष्टा भ्रमाम इह कर्मभिः ।
तावद्भवत् प्रसङ्गानां सङ्गः स्यान्नो भवे भवे

yāvatte māyayā spṛṣṭā bhramāma iha karmabhiḥ |
tāvadbhavat prasaṅgānāṃ saṅgaḥ syānno bhave bhave

तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं न अपुनर्भवम् ।
भगवत् सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिषः

tulayāma lavenāpi na svargaṃ na apunarbhavam |
bhagavat saṅgisaṅgasya martyānāṃ kimutāśiṣaḥ

यत्रेड्यन्ते कथा मृष्टाः तृष्णायाः प्रशमो यतः ।
निर्वैरं यत्र भूतेषु नोद्वेगो यत्र कश्चन

yatreḍyante kathā mṛṣṭāḥ tṛṣṇāyāḥ praśamo yataḥ |
nirvairaṃ yatra bhūteṣu nodvego yatra kaścana

यत्र नारायणः साक्षाद् भगवान् न्यासिनां गतिः ।
संस्तूयते सत्कथासु मुक्तसङ्गैः पुनः पुनः

yatra nārāyaṇaḥ sākṣād bhagavān nyāsināṃ gatiḥ |
saṃstūyate satkathāsu muktasaṅgaiḥ punaḥ punaḥ

तेषां विचरतां पद्भ्यां तीर्थानां पावनेच्छया ।
भीतस्य किं न रोचेत तावकानां समागमः

teṣāṃ vicaratāṃ padbhyāṃ tīrthānāṃ pāvanecchayā |
bhītasya kiṃ na roceta tāvakānāṃ samāgamaḥ

वयं तु साक्षाद्भगवन् भवस्य
प्रियस्य सख्युः क्षणसङ्गमेन ।
सुदुश्चिकित्स्यस्य भवस्य मृत्योः
भिषक्तमं त्वाद्य गतिं गताः स्म

vayaṃ tu sākṣādbhagavan bhavasya
priyasya sakhyuḥ kṣaṇasaṅgamena |
suduścikitsyasya bhavasya mṛtyoḥ
bhiṣaktamaṃ tvādya gatiṃ gatāḥ sma

यन्नः स्वधीतं गुरवः प्रसादिता
विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या ।
आर्या नताः सुहृदो भ्रातरश्च
सर्वाणि भूतान्यनसूययैव

yannaḥ svadhītaṃ guravaḥ prasāditā
viprāśca vṛddhāśca sadānuvṛttyā |
āryā natāḥ suhṛdo bhrātaraśca
sarvāṇi bhūtānyanasūyayaiva

यन्नः सुतप्तं तप एतदीश
निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु ।
सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो
वृणीमहे ते परितोषणाय

yannaḥ sutaptaṃ tapa etadīśa
nirandhasāṃ kālamadabhramapsu |
sarvaṃ tadetatpuruṣasya bhūmno
vṛṇīmahe te paritoṣaṇāya

मनुः स्वयम्भूर्भगवान् भवश्च
येऽन्ये तपोज्ञानविशुद्धसत्त्वाः ।
अदृष्टपारा अपि यन्महिम्नः
स्तुवन्त्यथो त्वात्मसमं गृणीमः

manuḥ svayambhūrbhagavān bhavaśca
ye'nye tapojñānaviśuddhasattvāḥ |
adṛṣṭapārā api yanmahimnaḥ
stuvantyatho tvātmasamaṃ gṛṇīmaḥ

नमः समाय शुद्धाय पुरुषाय पराय च ।
वासुदेवाय सत्त्वाय तुभ्यं भगवते नमः

namaḥ samāya śuddhāya puruṣāya parāya ca |
vāsudevāya sattvāya tubhyaṃ bhagavate namaḥ

इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरिः
प्रीतस्तथेत्याह शरण्यवत्सलः ।
अनिच्छतां यानम् अतृप्तचक्षुषां
ययौ स्वधामानपवर्गवीर्यः

iti pracetobhirabhiṣṭuto hariḥ
prītastathetyāha śaraṇyavatsalaḥ |
anicchatāṃ yānam atṛptacakṣuṣāṃ
yayau svadhāmānapavargavīryaḥ

अथ निर्याय सलिलात् प्रचेतस उदन्वतः ।
वीक्ष्याकुप्यन् द्रुमैश्छन्नां गां गां रोद्धुम् इवोच्छ्रितैः

atha niryāya salilāt pracetasa udanvataḥ |
vīkṣyākupyan drumaiśchannāṃ gāṃ gāṃ roddhum ivocchritaiḥ

ततोऽग्निमारुतौ राजन् अमुञ्चन्मुखतो रुषा ।
महीं निर्वीरुधं कर्तुं संवर्तक इवात्यये

tato'gnimārutau rājan amuñcanmukhato ruṣā |
mahīṃ nirvīrudhaṃ kartuṃ saṃvartaka ivātyaye

भस्मसात् क्रियमाणान् तान् द्रुमान् वीक्ष्य पितामहः ।
आगतः शमयामास पुत्रान् बर्हिष्मतो नयैः

bhasmasāt kriyamāṇān tān drumān vīkṣya pitāmahaḥ |
āgataḥ śamayāmāsa putrān barhiṣmato nayaiḥ

तत्रावशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा ।
उज्जह्रुस्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टाः स्वयम्भुवा

tatrāvaśiṣṭā ye vṛkṣā bhītā duhitaraṃ tadā |
ujjahruste pracetobhya upadiṣṭāḥ svayambhuvā

ते च ब्रह्मण आदेशान् मारिषामुपयेमिरे ।
यस्यां महदवज्ञानाद् अजन्यजनयोनिजः

te ca brahmaṇa ādeśān māriṣāmupayemire |
yasyāṃ mahadavajñānād ajanyajanayonijaḥ

चाक्षुषे त्वन्तरे प्राप्ते प्राक्सर्गे कालविद्रुते ।
यः ससर्ज प्रजा इष्टाः स दक्षो दैवचोदितः

cākṣuṣe tvantare prāpte prāksarge kālavidrute |
yaḥ sasarja prajā iṣṭāḥ sa dakṣo daivacoditaḥ

यो जायमानः सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा ।
स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन्

yo jāyamānaḥ sarveṣāṃ tejastejasvināṃ rucā |
svayopādatta dākṣyācca karmaṇāṃ dakṣamabruvan

तं प्रजासर्गरक्षायां अनादिरभिषिच्य च ।
युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन्

taṃ prajāsargarakṣāyāṃ anādirabhiṣicya ca |
yuyoja yuyuje'nyāṃśca sa vai sarvaprajāpatīn