Chapter 31: Shri Krishna returns to his own dham

अथ तत्रागमद् ब्रह्मा भवान्या च समं भवः ।
महेंद्रप्रमुखा देवा मुनयः सप्रजेश्वराः

atha tatrāgamad brahmā bhavānyā ca samaṃ bhavaḥ |
maheṃdrapramukhā devā munayaḥ saprajeśvarāḥ

पितरः सिद्धगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः ।
चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजाः

pitaraḥ siddhagaṃdharvā vidyādharamahoragāḥ |
cāraṇā yakṣarakṣāṃsi kinnarāpsaraso dvijāḥ

द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुकाः ।
गायंतश्च गृणंतश्च शौरेः कर्माणि जन्म च

draṣṭukāmā bhagavato niryāṇaṃ paramotsukāḥ |
gāyaṃtaśca gṛṇaṃtaśca śaureḥ karmāṇi janma ca

ववृषुः पुष्पवर्षाणि विमानावलिभिर्नभः ।
कुर्वंतः सङ्कुलं राजन् भक्त्या परमया युताः

vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi vimānāvalibhirnabhaḥ |
kurvaṃtaḥ saṅkulaṃ rājan bhaktyā paramayā yutāḥ

भगवान् पितामहं वीक्ष्य विभूतीरात्मनो विभुः ।
संयोज्यात्मनि चात्मानं पद्मनेत्रे न्यमीलयत्

bhagavān pitāmahaṃ vīkṣya vibhūtīrātmano vibhuḥ |
saṃyojyātmani cātmānaṃ padmanetre nyamīlayat

लोकाभिरामां स्वतनुं धारणा ध्यान मङ्गलम् ।
योगधारणयाऽऽग्नेय्या दग्ध्वा धामाविशत्स्वकम्

lokābhirāmāṃ svatanuṃ dhāraṇā dhyāna maṅgalam |
yogadhāraṇayā''gneyyā dagdhvā dhāmāviśatsvakam

दिवि दुंदुभयो नेदुः पेतुः सुमनसश्च खात् ।
सत्यं धर्मो धृतिर्भूमेः कीर्तिः श्रीश्चानु तं ययुः

divi duṃdubhayo neduḥ petuḥ sumanasaśca khāt |
satyaṃ dharmo dhṛtirbhūmeḥ kīrtiḥ śrīścānu taṃ yayuḥ

देवादयो ब्रह्ममुख्या न विशंतं स्वधामनि ।
अविज्ञातगतिं कृष्णं ददृशुश्चातिविस्मिताः

devādayo brahmamukhyā na viśaṃtaṃ svadhāmani |
avijñātagatiṃ kṛṣṇaṃ dadṛśuścātivismitāḥ

सौदामन्या यथाऽऽकाशे यांत्या हित्वाभ्रमण्डलम् ।
गतिर्न लक्ष्यते मर्त्यैः तथा कृष्णस्य दैवतैः

saudāmanyā yathā''kāśe yāṃtyā hitvābhramaṇḍalam |
gatirna lakṣyate martyaiḥ tathā kṛṣṇasya daivataiḥ

ब्रह्मरुद्रादयस्ते तु दृष्ट्वा योगगतिं हरेः ।
विस्मितास्तां प्रशंसंतः स्वं स्वं लोकं ययुस्तदा

brahmarudrādayaste tu dṛṣṭvā yogagatiṃ hareḥ |
vismitāstāṃ praśaṃsaṃtaḥ svaṃ svaṃ lokaṃ yayustadā

राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा
मायाविडम्बनमवेहि यथा नटस्य ।
सृष्ट्वात्मनेदमनुविश्य विहृत्य चांते
संहृत्य चात्ममहिनोपरतः स आस्ते

rājan parasya tanubhṛjjananāpyayehā
māyāviḍambanamavehi yathā naṭasya |
sṛṣṭvātmanedamanuviśya vihṛtya cāṃte
saṃhṛtya cātmamahinoparataḥ sa āste

मर्त्येन यो गुरुसुतं यमलोकनीतं
त्वां चानयच्छरणदः परमास्त्रदग्धम् ।
जिग्येंऽतकांतकमपीशमसावनीशः
किं स्वावने स्वरनयन् मृगयुं सदेहम्

martyena yo gurusutaṃ yamalokanītaṃ
tvāṃ cānayaccharaṇadaḥ paramāstradagdham |
jigyeṃ'takāṃtakamapīśamasāvanīśaḥ
kiṃ svāvane svaranayan mṛgayuṃ sadeham

तथाप्यशेषस्थितिसम्भवाप्ययेषु
अनन्यहेतुर्यदशेषशक्तिधृक् ।
नैच्छत् प्रणेतुं वपुरत्र शेषितं
मर्त्येन किं स्वस्थगतिं प्रदर्शयन्

tathāpyaśeṣasthitisambhavāpyayeṣu
ananyaheturyadaśeṣaśaktidhṛk |
naicchat praṇetuṃ vapuratra śeṣitaṃ
martyena kiṃ svasthagatiṃ pradarśayan

य एतां प्रातरुत्थाय कृष्णस्य पदवीं पराम् ।
प्रयतः कीर्तयेद् भक्त्या तामेवाप्नोत्यनुत्तमाम्

ya etāṃ prātarutthāya kṛṣṇasya padavīṃ parām |
prayataḥ kīrtayed bhaktyā tāmevāpnotyanuttamām

दारुको द्वारकामेत्य वसुदेवोग्रसेनयोः ।
पतित्वा चरणावस्रैः न्यषिञ्चत् कृष्णविच्युतः

dāruko dvārakāmetya vasudevograsenayoḥ |
patitvā caraṇāvasraiḥ nyaṣiñcat kṛṣṇavicyutaḥ

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्स्नशो नृप ।
तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जनाः शोकविर्मूर्च्छिताः

kathayāmāsa nidhanaṃ vṛṣṇīnāṃ kṛtsnaśo nṛpa |
tacchrutvodvignahṛdayā janāḥ śokavirmūrcchitāḥ

तत्र स्म त्वरिता जग्मुः कृष्णविश्लेषविह्वलाः ।
व्यसवः शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नंत आननम्

tatra sma tvaritā jagmuḥ kṛṣṇaviśleṣavihvalāḥ |
vyasavaḥ śerate yatra jñātayo ghnaṃta ānanam

देवकी रोहिणी चैव वसुदेवस्तथा सुतौ ।
कृष्णरामावपश्यंतः शोकार्ता विजहुः स्मृतिम्

devakī rohiṇī caiva vasudevastathā sutau |
kṛṣṇarāmāvapaśyaṃtaḥ śokārtā vijahuḥ smṛtim

प्राणांश्च विजहुस्तत्र भगवद् विरहातुराः ।
उपगुह्य पतींस्तात चितां आरुरुहुः स्त्रियः

prāṇāṃśca vijahustatra bhagavad virahāturāḥ |
upaguhya patīṃstāta citāṃ āruruhuḥ striyaḥ

रामपत्न्यश्च तद्देहं उपगुह्याग्निमाविशन् ।
वसुदेवपत्न्यस्तद्गात्रं प्रद्युम्नादीन् हरेः स्नुषाः ।
कृष्णपत्न्योऽविशन्नग्निं रुक्मिण्याद्याः तदात्मिकाः

rāmapatnyaśca taddehaṃ upaguhyāgnimāviśan |
vasudevapatnyastadgātraṃ pradyumnādīn hareḥ snuṣāḥ |
kṛṣṇapatnyo'viśannagniṃ rukmiṇyādyāḥ tadātmikāḥ

अर्जुनः प्रेयसः सख्युः कृष्णस्य विरहातुरः ।
आत्मानं सांत्वयामास कृष्णगीतैः सदुक्तिभिः

arjunaḥ preyasaḥ sakhyuḥ kṛṣṇasya virahāturaḥ |
ātmānaṃ sāṃtvayāmāsa kṛṣṇagītaiḥ saduktibhiḥ

बंधूनां नष्टगोत्राणां अर्जुनः सांपरायिकम् ।
हतानां कारयामास यथावद् अनुपूर्वशः

baṃdhūnāṃ naṣṭagotrāṇāṃ arjunaḥ sāṃparāyikam |
hatānāṃ kārayāmāsa yathāvad anupūrvaśaḥ

द्वारकां हरिणा त्यक्तां समुद्रोऽप्लावयत् क्षणात् ।
वर्जयित्वा महाराज श्रीमद् भगवदालयम्

dvārakāṃ hariṇā tyaktāṃ samudro'plāvayat kṣaṇāt |
varjayitvā mahārāja śrīmad bhagavadālayam

नित्यं सन्निहितस्तत्र भगवान् मधुसूदनः ।
स्मृत्याशेषाशुभहरं सर्वमङ्गलमङ्गलम्

nityaṃ sannihitastatra bhagavān madhusūdanaḥ |
smṛtyāśeṣāśubhaharaṃ sarvamaṅgalamaṅgalam

स्त्रीबालवृद्धानादाय हतशेषान् धनञ्जयः ।
इंद्रप्रस्थं समावेश्य वज्रं तत्राभ्यषेचयत्

strībālavṛddhānādāya hataśeṣān dhanañjayaḥ |
iṃdraprasthaṃ samāveśya vajraṃ tatrābhyaṣecayat

श्रुत्वा सुहृद् वधं राजन् अर्जुनात्ते पितामहाः ।
त्वां तु वंशधरं कृत्वा जग्मुः सर्वे महापथम्

śrutvā suhṛd vadhaṃ rājan arjunātte pitāmahāḥ |
tvāṃ tu vaṃśadharaṃ kṛtvā jagmuḥ sarve mahāpatham

य एतद् देवदेवस्य विष्णोः कर्माणि जन्म च ।
कीर्तयेत् श्रद्धया मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ya etad devadevasya viṣṇoḥ karmāṇi janma ca |
kīrtayet śraddhayā martyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

इत्थं हरेर्भगवतो रुचिरावतार
वीर्याणि बालचरितानि च शंतमानि ।
अन्यत्र चेह च श्रुतानि गृणन् मनुष्यो
भक्तिं परां परमहंसगतौ लभेत

itthaṃ harerbhagavato rucirāvatāra
vīryāṇi bālacaritāni ca śaṃtamāni |
anyatra ceha ca śrutāni gṛṇan manuṣyo
bhaktiṃ parāṃ paramahaṃsagatau labheta