अध्याय 4: नैमिष में ऋषियों के पास वायु का आगमन

तस्मिन्देशे महाभागा मुनयश्शंसितव्रताः ।
अर्चयंतो महादेवं सत्रमारेभिरे तदा

tasmindeśe mahābhāgā munayaśśaṃsitavratāḥ |
arcayaṃto mahādevaṃ satramārebhire tadā

तच्च सत्रं प्रववृते सर्वाश्चर्यं महर्षिणाम्
विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विश्वसृजामिव

tacca satraṃ pravavṛte sarvāścaryaṃ maharṣiṇām
viśvaṃ sisṛkṣamāṇānāṃ purā viśvasṛjāmiva

अथ काले गते सत्रे समाप्ते भूरिदक्षिणे ।
पितामहनियोगेन वायुस्तत्रागमत्स्वयम्

atha kāle gate satre samāpte bhūridakṣiṇe |
pitāmahaniyogena vāyustatrāgamatsvayam

शिष्यस्स्वयंभुवो देवस्सर्वप्रत्यक्षदृग्वशी ।
आज्ञायां मरुतो यस्य संस्थितास्सप्तसप्तकाः

śiṣyassvayaṃbhuvo devassarvapratyakṣadṛgvaśī |
ājñāyāṃ maruto yasya saṃsthitāssaptasaptakāḥ

प्रेरयञ्छश्वदंगानि प्राणाद्याभिः स्ववृत्तिभिः ।
सर्वभूतशरीराणां कुरुते यश्च धारणम्

prerayañchaśvadaṃgāni prāṇādyābhiḥ svavṛttibhiḥ |
sarvabhūtaśarīrāṇāṃ kurute yaśca dhāraṇam

अणिमादिभिरष्टाभिरैश्वर्यैश्च समन्वितः ।
तिर्यक्कालादिभिर्मेध्यैर्भुवनानि बिभर्ति यः

aṇimādibhiraṣṭābhiraiśvaryaiśca samanvitaḥ |
tiryakkālādibhirmedhyairbhuvanāni bibharti yaḥ

आकाशयोनिर्द्विगुणः स्पर्शशब्दसमन्वयात् ।
तेजसां प्रकृतिश्चेति यमाहुस्तत्त्वचिंतकाः

ākāśayonirdviguṇaḥ sparśaśabdasamanvayāt |
tejasāṃ prakṛtiśceti yamāhustattvaciṃtakāḥ

तमाश्रमगतं दृष्ट्वा मुनयो दीर्घसत्रिणः ।
पितामहवचः स्मृत्वा प्रहर्षमतुलं ययुः

tamāśramagataṃ dṛṣṭvā munayo dīrghasatriṇaḥ |
pitāmahavacaḥ smṛtvā praharṣamatulaṃ yayuḥ

अभ्युत्थाय ततस्सर्वे प्रणम्यांबरसंभवम् ।
चामीकरमयं तस्मै विष्टरं समकल्पयन्

abhyutthāya tatassarve praṇamyāṃbarasaṃbhavam |
cāmīkaramayaṃ tasmai viṣṭaraṃ samakalpayan

सोपि तत्र समासीनो मुनिभिस्सम्यगर्चितः ।
प्रतिनंद्य च तान् सर्वान् पप्रच्छ कुशलं ततः

sopi tatra samāsīno munibhissamyagarcitaḥ |
pratinaṃdya ca tān sarvān papraccha kuśalaṃ tataḥ

अत्र वः कुशलं विप्राः कच्चिद्वृत्ते महाक्रतौ ।
कच्चिद्यज्ञहनो दैत्या न बाधेरन्सुरद्विषः

atra vaḥ kuśalaṃ viprāḥ kaccidvṛtte mahākratau |
kaccidyajñahano daityā na bādheransuradviṣaḥ

प्रायश्चित्तं दुरिष्टं वा न कच्चित्समजायत ।
स्तोत्रशस्त्रगृहैर्देवान् पित्ःन् पित्र्यैश्च कर्मभिः

prāyaścittaṃ duriṣṭaṃ vā na kaccitsamajāyata |
stotraśastragṛhairdevān pitḥn pitryaiśca karmabhiḥ

कच्चिदभ्यर्च्य युष्माभिर्विधिरासीत्स्वनुष्ठितः ।
निवृत्ते च महासत्रे पश्चात्किं वश्चिकीर्षितम्

kaccidabhyarcya yuṣmābhirvidhirāsītsvanuṣṭhitaḥ |
nivṛtte ca mahāsatre paścātkiṃ vaścikīrṣitam

इत्युक्ता मुनयः सर्वे वायुना शिवभाविना ।
प्रहृष्टमनसः पूताः प्रत्यूचुर्विनयान्विताः

ityuktā munayaḥ sarve vāyunā śivabhāvinā |
prahṛṣṭamanasaḥ pūtāḥ pratyūcurvinayānvitāḥ

अद्य नः कुशलं सर्वमद्य साधु भवेत्तपः ।
अस्मच्छ्रेयोभिवृद्ध्यर्थं भवानत्रागतो यतः

adya naḥ kuśalaṃ sarvamadya sādhu bhavettapaḥ |
asmacchreyobhivṛddhyarthaṃ bhavānatrāgato yataḥ

शृणु चेदं पुरावृत्तं तमसाक्रांतमानसैः ।
उपासितः पुरास्माभिर्विज्ञानार्थं प्रजापतिः

śṛṇu cedaṃ purāvṛttaṃ tamasākrāṃtamānasaiḥ |
upāsitaḥ purāsmābhirvijñānārthaṃ prajāpatiḥ

सोप्यस्माननुगृह्याह शरण्यश्शरणागतान् ।
सर्वस्मादधिको रुद्रो विप्राः परमकारणम्

sopyasmānanugṛhyāha śaraṇyaśśaraṇāgatān |
sarvasmādadhiko rudro viprāḥ paramakāraṇam

तमप्रतर्क्यं याथात्म्यं भक्तिमानेव पश्यति ।
भक्तिश्चास्य प्रसादेन प्रसादादेव निर्वृतिः

tamapratarkyaṃ yāthātmyaṃ bhaktimāneva paśyati |
bhaktiścāsya prasādena prasādādeva nirvṛtiḥ

तस्मादस्य प्रसादार्थं नैमिषे सत्रयोगतः ।
यजध्वं दीर्घसत्रेण रुद्रं परमकारणम्

tasmādasya prasādārthaṃ naimiṣe satrayogataḥ |
yajadhvaṃ dīrghasatreṇa rudraṃ paramakāraṇam

तत्प्रसादेन सत्रांते वायुस्तत्रागमिष्यति ।
तन्मुखाज्ज्ञानलाभो वस्तत्र श्रेयो भविष्यति

tatprasādena satrāṃte vāyustatrāgamiṣyati |
tanmukhājjñānalābho vastatra śreyo bhaviṣyati

इत्यादिश्य वयं सर्वे प्रेषिता परमेष्ठिना ।
अस्मिन्देशे महाभाग तवागमनकांक्षिणः

ityādiśya vayaṃ sarve preṣitā parameṣṭhinā |
asmindeśe mahābhāga tavāgamanakāṃkṣiṇaḥ

दीर्घसत्रं समासीना दिव्यवर्षसहस्रकम् ।
अतस्तवागमादन्यत्प्रार्थ्यं नो नास्ति किंचन

dīrghasatraṃ samāsīnā divyavarṣasahasrakam |
atastavāgamādanyatprārthyaṃ no nāsti kiṃcana

इत्याकर्ण्य पुरावृत्तमृषीणां दीर्घसत्रिणाम् ।
वायुः प्रीतमना भूत्वा तत्रासीन्मुनिसंवृतः

ityākarṇya purāvṛttamṛṣīṇāṃ dīrghasatriṇām |
vāyuḥ prītamanā bhūtvā tatrāsīnmunisaṃvṛtaḥ

ततस्तैर्मुनिभिः पृष्टस्तेषां भावविवृद्धये ।
सर्गादि शार्वमैश्वर्यं समासाद वदद्विभुः

tatastairmunibhiḥ pṛṣṭasteṣāṃ bhāvavivṛddhaye |
sargādi śārvamaiśvaryaṃ samāsāda vadadvibhuḥ