अध्याय 33: पाशुपत व्रत की विधि

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम् ।
ब्रह्मादयो ऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः

bhagavañchrotumicchāmo vrataṃ pāśupataṃ param |
brahmādayo 'pi yatkṛtvā sarve pāśupatāḥ smṛtāḥ

रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम् ।
व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्

rahasyaṃ vaḥ pravakṣyāmi sarvapāpanikṛntanam |
vrataṃ pāśupataṃ śrautamatharvaśirasi śrutam

कालश्चैत्री पौर्णमासी देशः शिवपरिग्रहः ।
क्षेत्रारामाद्यरण्यं वा प्रशस्तश्शुभलक्षणः

kālaścaitrī paurṇamāsī deśaḥ śivaparigrahaḥ |
kṣetrārāmādyaraṇyaṃ vā praśastaśśubhalakṣaṇaḥ

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः ।
अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च

tatra pūrvaṃ trayodaśyāṃ susnātaḥ sukṛtāhnikaḥ |
anujñāpya svamācāryaṃ saṃpūjya praṇipatya ca

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लांबरधरः स्वयम् ।
शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः

pūjāṃ vaiśeṣikīṃ kṛtvā śuklāṃbaradharaḥ svayam |
śuklayajñopavītī ca śuklamālyānulepanaḥ

दर्भासने समासीनो दर्भमुष्टिं प्रगृह्य च ।
प्राणायामत्रयं कृत्वा प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना

darbhāsane samāsīno darbhamuṣṭiṃ pragṛhya ca |
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |
dhyātvā devaṃ ca devīṃ ca tadvijñāpanavartmanā

व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः ।
यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा

vratametatkaromīti bhavetsaṃkalpya dīkṣitaḥ |
yāvaccharīrapātaṃ vā dvādaśābdamathāpi vā

तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा ।
तदर्धं वा तदर्धं वा मासमेकमथापि वा

tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā māsadvādaśakaṃ tu vā |
tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā māsamekamathāpi vā

दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा ।
तदर्धं दिनमेकं वा व्रतसंकल्पनावधि

dinadvādaśakaṃ vā 'tha dinaṣaṭkamathāpi vā |
tadardhaṃ dinamekaṃ vā vratasaṃkalpanāvadhi

अग्निमाधाय विधिवद्विरजाहोमकारणात् ।
हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम्

agnimādhāya vidhivadvirajāhomakāraṇāt |
hutvājyena samidbhiśca caruṇā ca yathākramam

पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन् ।
जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः

pūrṇāmāpūrya tāṃ bhūyastattvānāṃ śuddhimuddiśan |
juhuyānmūlamantreṇa taireva samidādibhiḥ

तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुद्ध्यंताम् त्यनुस्मरन् ।
पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च

tattvānyetāni maddehe śuddhyaṃtām tyanusmaran |
pañcabhūtāni tanmātrāḥ pañcakarmendriyāṇi ca

ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः ।
त्वगादिधातवस्सप्त पञ्च प्राणादिवायवः

jñānakarmavibhedena pañcakarmavibhāgaśaḥ |
tvagādidhātavassapta pañca prāṇādivāyavaḥ

मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ ।
रागो विद्याकले चैव नियतिः काल एव च

manobuddhirahaṃ khyātirguṇāḥ prakṛtipūruṣau |
rāgo vidyākale caiva niyatiḥ kāla eva ca

माया च शुद्धिविद्या च महेश्वरसदाशिवौ ।
शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः

māyā ca śuddhividyā ca maheśvarasadāśivau |
śaktiśca śivatattvaṃ ca tattvāni kramaśo viduḥ

मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत् ।
शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते

mantraistu virajairhutvā hotāsau virajā bhavet |
śivānugrahamāsādya jñānavānsa hi jāyate

अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमंत्र्य च ।
विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक्

atha gomayamādāya piṇḍīkṛtyābhimaṃtrya ca |
vinyasyāgnau ca samprokṣya dine tasminhaviṣyabhuk

प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम् ।
दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत्

prabhāte tu caturdaśyāṃ kṛtvā sarvaṃ puroditam |
dine tasminnirāhāraḥ kālaṃ śeṣaṃ samāpayet

प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः ।
उपसंहृत्य रुद्राग्निं गृह्णीयाद्भस्म यत्नतः

prātaḥ parvaṇi cāpyevaṃ kṛtvā homā vasānataḥ |
upasaṃhṛtya rudrāgniṃ gṛhṇīyādbhasma yatnataḥ

ततश्च जटिलो मुण्डी शिखैकजट एव वा ।
भूत्वा स्नात्वा ततो वीतलज्जश्चेत्स्याद्दिगम्बरः

tataśca jaṭilo muṇḍī śikhaikajaṭa eva vā |
bhūtvā snātvā tato vītalajjaścetsyāddigambaraḥ

अपि काषायवसनश्चर्मचीराम्बरो ऽथ वा ।
एकाम्बरो वल्कली वा भवेद्दण्डी च मेखली

api kāṣāyavasanaścarmacīrāmbaro 'tha vā |
ekāmbaro valkalī vā bhaveddaṇḍī ca mekhalī

प्रक्षाल्य चरणौ पश्चाद्द्विराचम्यात्मनस्तनुम् ।
संकुलीकृत्य तद्भस्म विरजानलसंभवम्

prakṣālya caraṇau paścāddvirācamyātmanastanum |
saṃkulīkṛtya tadbhasma virajānalasaṃbhavam

अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैः षड्भिराथर्वणैः क्रमात् ।
विभृज्यांगानि मूर्धादिचरणांतानि तैस्स्पृशेत्

agnirityādibhirmaṃtraiḥ ṣaḍbhirātharvaṇaiḥ kramāt |
vibhṛjyāṃgāni mūrdhādicaraṇāṃtāni taisspṛśet

ततस्तेन क्रमेणैव समुद्धृत्य च भस्मना ।
सर्वांगोद्धूलनं कुर्यात्प्रणवेन शिवेन वा

tatastena krameṇaiva samuddhṛtya ca bhasmanā |
sarvāṃgoddhūlanaṃ kuryātpraṇavena śivena vā

ततस्त्रिपुण्ड्रं रचयेत्त्रियायुषसमाह्वयम् ।
शिवभावं समागम्य शिवयोगमथाचरेत्

tatastripuṇḍraṃ racayettriyāyuṣasamāhvayam |
śivabhāvaṃ samāgamya śivayogamathācaret

कुर्यात्स्त्रिसन्ध्यमप्येवमेतत्पाशुपतं व्रतम् ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं चैतत्पशुत्वं विनिवर्तयेत्

kuryātstrisandhyamapyevametatpāśupataṃ vratam |
bhuktimuktipradaṃ caitatpaśutvaṃ vinivartayet

तत्पशुत्वं परित्यज्य कृत्वा पाशुपतं व्रतम् ।
पूजनीयो महादेवो लिंगमूर्तिस्सनातनः

tatpaśutvaṃ parityajya kṛtvā pāśupataṃ vratam |
pūjanīyo mahādevo liṃgamūrtissanātanaḥ

पद्ममष्टदलं हैमं नवरत्नैरलंकृतम् ।
कर्णिकाकेशरोपेतमासनं परिकल्पयेत्

padmamaṣṭadalaṃ haimaṃ navaratnairalaṃkṛtam |
karṇikākeśaropetamāsanaṃ parikalpayet

विभवे तदभावे तु रक्तं सितमथापि वा ।
पद्मं तस्याप्यभावे तु केवलं भावनामयम्

vibhave tadabhāve tu raktaṃ sitamathāpi vā |
padmaṃ tasyāpyabhāve tu kevalaṃ bhāvanāmayam

तत्पद्मकर्णिकामध्ये कृत्वा लिंगं कनीयसम् ।
स्फाटिकं पीठिकोपेतं पूजयेद्विधिवत्क्रमात्

tatpadmakarṇikāmadhye kṛtvā liṃgaṃ kanīyasam |
sphāṭikaṃ pīṭhikopetaṃ pūjayedvidhivatkramāt

प्रतिष्ठाप्य विधानेन तल्लिंगं कृतशोधनम् ।
परिकल्प्यासनं मूर्तिं पञ्चवक्त्रप्रकारतः

pratiṣṭhāpya vidhānena talliṃgaṃ kṛtaśodhanam |
parikalpyāsanaṃ mūrtiṃ pañcavaktraprakārataḥ

पञ्चगव्यादिभिः पूर्णैर्यथाविभवसंभृतैः ।
स्नापयेत्कलशैः पूर्णैरष्टापदसमुद्भवैः

pañcagavyādibhiḥ pūrṇairyathāvibhavasaṃbhṛtaiḥ |
snāpayetkalaśaiḥ pūrṇairaṣṭāpadasamudbhavaiḥ

गंधद्रव्यैस्सकर्पूरैश्चन्दनाद्यैस्सकुंकुमैः ।
सवेदिकं समालिप्य लिंगं भूषणभूषितम्

gaṃdhadravyaissakarpūraiścandanādyaissakuṃkumaiḥ |
savedikaṃ samālipya liṃgaṃ bhūṣaṇabhūṣitam

बिल्वपत्रैश्च पद्मैश्च रक्तैः श्वेतैस्तथोत्पलैः ।
नीलोत्पलैस्तथान्यैश्च पुष्पैस्तैस्तैस्सुगंधिभिः

bilvapatraiśca padmaiśca raktaiḥ śvetaistathotpalaiḥ |
nīlotpalaistathānyaiśca puṣpaistaistaissugaṃdhibhiḥ

पुण्यैः प्रशस्तैः पत्रैश्च चित्रैर्दूर्वाक्षतादिभिः ।
समभ्यर्च्य यथालाभं महापूजाविधानतः

puṇyaiḥ praśastaiḥ patraiśca citrairdūrvākṣatādibhiḥ |
samabhyarcya yathālābhaṃ mahāpūjāvidhānataḥ

धूपं दीपं तथा चापि नैवेद्यं च समादिशेत् ।
निवेदयित्वा विभवे कल्याणं च समाचरेत्

dhūpaṃ dīpaṃ tathā cāpi naivedyaṃ ca samādiśet |
nivedayitvā vibhave kalyāṇaṃ ca samācaret

इष्टानि च विशिष्टानि न्यायेनोपार्जितानि च ।
सर्वद्रव्याणि देयानि व्रते तस्मिन्विशेषतः

iṣṭāni ca viśiṣṭāni nyāyenopārjitāni ca |
sarvadravyāṇi deyāni vrate tasminviśeṣataḥ

श्रीपत्रोत्पलपद्मानां संख्या साहस्रिकी मता ।
प्रत्येकमपरा संख्या शतमष्टोत्तरं द्विजाः

śrīpatrotpalapadmānāṃ saṃkhyā sāhasrikī matā |
pratyekamaparā saṃkhyā śatamaṣṭottaraṃ dvijāḥ

तत्रापि च विशेषेण न त्यजेद्बिल्वपत्रकम् ।
हैममेकं परं प्राहुः पद्मं पद्मसहस्रकात्

tatrāpi ca viśeṣeṇa na tyajedbilvapatrakam |
haimamekaṃ paraṃ prāhuḥ padmaṃ padmasahasrakāt

नीलोत्पलादिष्वप्येतत्समानं बिल्बपत्रकैः ।
पुष्पान्तरे न नियमो यथालाभं निवेदयेत्

nīlotpalādiṣvapyetatsamānaṃ bilbapatrakaiḥ |
puṣpāntare na niyamo yathālābhaṃ nivedayet

अष्टाङ्गमर्घ्यमुत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः ।
चन्दनं वामदेवाख्ये हरितालं च पौरुषे

aṣṭāṅgamarghyamutkṛṣṭaṃ dhūpālepau viśeṣataḥ |
candanaṃ vāmadevākhye haritālaṃ ca pauruṣe

ईशाने भसितं केचिदालेपनमितीदृशाम् ।
न धूपमिति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः ।
सितागुरुमघोराख्ये मुखे कृष्णागुरुं पुनः

īśāne bhasitaṃ kecidālepanamitīdṛśām |
na dhūpamiti manyante dhūpāntaravidhānataḥ |
sitāgurumaghorākhye mukhe kṛṣṇāguruṃ punaḥ

पौरुषे गुग्गुलं सव्ये सौम्ये सौगंधिकं मुखे ।
ईशाने ऽपि ह्युशीरादि देयाद्धूपं विशेषतः

pauruṣe guggulaṃ savye saumye saugaṃdhikaṃ mukhe |
īśāne 'pi hyuśīrādi deyāddhūpaṃ viśeṣataḥ

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम् ।
चंदनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते

śarkarāmadhukarpūrakapilāghṛtasaṃyutam |
caṃdanāgurukāṣṭhādyaṃ sāmānyaṃ saṃpracakṣate

कर्पूरवर्तिराज्याढ्या देया दीपावलिस्ततः ।
अर्घ्यमाचमनं देयं प्रतिवक्त्रमतः परम्

karpūravartirājyāḍhyā deyā dīpāvalistataḥ |
arghyamācamanaṃ deyaṃ prativaktramataḥ param

प्रथमावरणे पूज्यो क्रमाद्धेरम्बषण्मुखौ ।
ब्रह्मांगानि ततश्चैव प्रथमावरणेर्चिते

prathamāvaraṇe pūjyo kramāddherambaṣaṇmukhau |
brahmāṃgāni tataścaiva prathamāvaraṇercite

द्वितीयावरणे पूज्या विघ्नेशाश्चक्रवर्तिनः ।
तृतीयावरणे पूज्या भवाद्या अष्टमूर्तयः

dvitīyāvaraṇe pūjyā vighneśāścakravartinaḥ |
tṛtīyāvaraṇe pūjyā bhavādyā aṣṭamūrtayaḥ

महादेवादयस्तत्र तथैकादशमूर्तयः ।
चतुर्थावरणे पूज्याः सर्व एव गणेश्वराः

mahādevādayastatra tathaikādaśamūrtayaḥ |
caturthāvaraṇe pūjyāḥ sarva eva gaṇeśvarāḥ

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात् ।
दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा

bahireva tu padmasya pañcamāvaraṇe kramāt |
daśadikpatayaḥ pūjyāḥ sāstrāḥ sānucarāstathā

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वे ऽपि ज्योतिषां गणाः ।
सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः

brahmaṇo mānasāḥ putrāḥ sarve 'pi jyotiṣāṃ gaṇāḥ |
sarvā devyaśca devāśca sarve sarve ca khecarāḥ

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि ।
योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

pātālavāsinaścānye sarve munigaṇā api |
yogino hi sakhāssarve pataṃgā mātarastathā

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम् ।
पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

kṣetrapālāśca sagaṇāḥ sarvaṃ caitaccarācaram |
pūjanīyaṃ śivaprītyā mattvā śaṃbhuvibhūtimat

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम् ।
साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

athāvaraṇapūjāṃte saṃpūjya parameśvaram |
sājyaṃ savyaṃ janaṃ hṛdyaṃ havirbhaktyā nivedayet

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम् ।
अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

mukhavāsādikaṃ dattvā tāmbūlaṃ sopadaṃśakam |
alaṃkṛtya ca bhūyo 'pi nānāpuṣpavibhūṣaṇaiḥ

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत् ।
चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

nīrājanāṃte vistīrya pūjāśeṣaṃ samāpayet |
caṣakaṃ sopakāraṃ ca śayanaṃ ca samarpayet

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत् ।
आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

candrasaṃkāśahāraṃ ca śayanīyaṃ samarpayet |
ādyaṃ nṛpocitaṃ hṛdyaṃ tatsarvamanurūpataḥ

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम् ।
स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

kṛtvā ca kārayitvā ca hitvā ca pratipūjanam |
stotraṃ vyapohanaṃ japtvā vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत् ।
ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

pradakṣiṇāṃ praṇāmaṃ ca kṛtvātmānaṃ samarpayet |
tataḥ purastāddevasya guruviprau ca pūjayet

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः ।
अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

dattvārghyamaṣṭau puṣpāṇi devamudvāsya liṃgataḥ |
agneścāgniṃ susaṃyamya hyudvāsya ca tamapyuta

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम् ।
ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

pratyahaṃ ca janastvevaṃ kuryātsevāṃ puroditām |
tatastatsāmbujaṃ liṃgaṃ sarvopakaraṇānvitam

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये ।
संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

samarpayetsvagurave sthāpayedvā śivālaye |
saṃpūjya ca gurūnviprānvratinaśca viśeṣataḥ

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत् ।
स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

bhaktāndvijāṃśca śaktaśceddīnānāthāṃśca toṣayet |
svayaṃ cānaśane śaktaḥ phalamūlāśane 'tha vā

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा ।
नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

payovrato vā bhikṣāśī bhavedekāśanastathā |
naktaṃ yuktāśano nityaṃ bhūśayyānirataḥ śuciḥ

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा ।
ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

bhasmaśāyī tṛṇeśāyī cīrājinadhṛto 'thavā |
brahmacaryavrato nityaṃ vratametatsamācaret

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः ।
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

arkavāre tathārdrāyāṃ pañcadaśyāṃ ca pakṣayoḥ |
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ śaktastūpavasedapi

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान् ।
वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

pākhaṇḍipatitodakyāssūtakāntyajapūrvakān |
varjayetsarvayatnena manasā karmaṇā girā

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत् ।
संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

kṣamadānadayāsatyāhiṃsāśīlaḥ sadā bhavet |
saṃtuṣṭaśca praśāntaśca japadhyānaratastathā

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा ।
पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

kuryāttriṣavaṇasnānaṃ bhasmasnānamathāpi vā |
pūjāṃ vaiśeṣikīṃ caiva manasā vacasā girā

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती ।
प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

bahunātra kimuktena nācaredaśivaṃ vratī |
pramādāttu tathācāre nirūpya gurulāghave

उचितां निष्कृतिं कुर्यात्पूजाहोमजपादिभिः ।
आसमाप्तेर्व्रतस्यैवमाचरेन्न प्रमादतः

ucitāṃ niṣkṛtiṃ kuryātpūjāhomajapādibhiḥ |
āsamāptervratasyaivamācarenna pramādataḥ

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा ।
भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

godānaṃ ca vṛṣotsargaṃ kuryātpūjāṃ ca saṃpadā |
bhaktaśca śivaprītyarthaṃ sarvakāmavivarjitaḥ

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः ।
प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

sāmānyametatkathitaṃ vratasyāsya samāsataḥ |
pratimāsaṃ viśeṣaṃ ca pravadāmi yathāśrutam

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम् ।
आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

vaiśākhe vajraliṃgaṃ tu jyeṣṭhe mārakataṃ śubham |
āṣāḍhe mauktikaṃ vidyācchrāvaṇe nīlanirmitam

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम् ।
आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

māse bhādrapade caiva padmarāgamayaṃ param |
āśvine māsi vidyādvai liṃgaṃ gomedakaṃ varam

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके ।
पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

kārtikyāṃ vaidrumaṃ liṃgaṃ vaidūryaṃ mārgaśīrṣake |
puṣparāgamayaṃ pauṣe māghe dyumaṇijantathā

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा ।
सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

phālguṇe candrakāntotthaṃ caitre tadvyatyayo 'thavā |
sarvamāseṣu ratnānāmalābhe haimameva vā

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा ।
मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

haimābhāve rājataṃ vā tāmrajaṃ śailajantathā |
mṛnmayaṃ vā yathālābhaṃ jātuṣaṃ cānyadeva vā

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि ।
व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

sarvagaṃdhamayaṃ vātha liṃgaṃ kuryādyathāruci |
vratāvasānasamaye samācaritanityakaḥ

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा ।
संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

kṛtvā vaiśeṣikīṃ pūjāṃ hutvā caiva yathā purā |
saṃpūjya ca tathācāryaṃ vratinaśca viśeṣataḥ

देशिकेनाप्यनुज्ञातः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ।
दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च

deśikenāpyanujñātaḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ |
darbhāsano darbhapāṇiḥ prāṇāpānau niyamya ca

जपित्वा शक्तितो मूलं ध्यात्वा साम्बं त्रियम्बकम् ।
अनुज्ञाप्य यथापूर्वं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

japitvā śaktito mūlaṃ dhyātvā sāmbaṃ triyambakam |
anujñāpya yathāpūrvaṃ namaskṛtya kṛtāñjaliḥ

समुत्सृजामि भगवन्व्रतमेतत्त्वदाज्ञया ।
इत्युक्त्वा लिंगमूलस्थान्दर्भानुत्तरतस्त्यजेत्

samutsṛjāmi bhagavanvratametattvadājñayā |
ityuktvā liṃgamūlasthāndarbhānuttaratastyajet

ततो दण्डजटाचीरमेखला अपि चोत्सृजेत् ।
पुनराचम्य विधिवत्पञ्चाक्षरमुदीरयेत्

tato daṇḍajaṭācīramekhalā api cotsṛjet |
punarācamya vidhivatpañcākṣaramudīrayet

यः कृत्वात्यंतिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः ।
व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स तु वै नैष्ठिकः स्मृतः

yaḥ kṛtvātyaṃtikīṃ dīkṣāmādehāntamanākulaḥ |
vratametatprakurvīta sa tu vai naiṣṭhikaḥ smṛtaḥ

सो ऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा ।
स एव तपतां श्रेष्ठ स एव च महाव्रती

so 'tyāśramī ca vijñeyo mahāpāśupatastathā |
sa eva tapatāṃ śreṣṭha sa eva ca mahāvratī

न तेन सदृशः कश्चित्कृतकृत्यो मुमुक्षुषु ।
यो यतिर्नैष्ठिको जातस्तमाहुर्नैष्ठिकोत्तमम्

na tena sadṛśaḥ kaścitkṛtakṛtyo mumukṣuṣu |
yo yatirnaiṣṭhiko jātastamāhurnaiṣṭhikottamam

यो ऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत्समाचरेत् ।
सो ऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात्तीव्रव्रतसमन्वयात्

yo 'nvahaṃ dvādaśāhaṃ vā vratametatsamācaret |
so 'pi naiṣṭhikatulyaḥ syāttīvravratasamanvayāt

घृताक्तो यश्चरेदेतद्व्रतं व्रतपरायणः ।
द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः

ghṛtākto yaścaredetadvrataṃ vrataparāyaṇaḥ |
dvitraikadivasaṃ vāpi sa ca kaścana naiṣṭhikaḥ

कृत्यमित्येव निष्कामो यश्चरेद्व्रतमुत्तमम् ।
शिवार्पितात्मा सततं न तेन सदृशः क्वचित्

kṛtyamityeva niṣkāmo yaścaredvratamuttamam |
śivārpitātmā satataṃ na tena sadṛśaḥ kvacit

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसंभवैः ।
पापैस्सुदारुणैस्सद्यो मुच्यते नात्र संशयः

bhasmacchanno dvijo vidvānmahāpātakasaṃbhavaiḥ |
pāpaissudāruṇaissadyo mucyate nātra saṃśayaḥ

रुद्राग्निर्यत्परं वीर्यन्तद्भस्म परिकीर्तितम् ।
तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान्भस्मसंयुतः

rudrāgniryatparaṃ vīryantadbhasma parikīrtitam |
tasmātsarveṣu kāleṣu vīryavānbhasmasaṃyutaḥ

भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति देषा भस्माग्निसंगमात् ।
भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

bhasmaniṣṭhasya naśyanti deṣā bhasmāgnisaṃgamāt |
bhasmasnānaviśuddhātmā bhasmaniṣṭha iti smṛtaḥ

भस्मना दिग्धसर्वांगो भस्मदीप्तत्रिपुंड्रकः ।
भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

bhasmanā digdhasarvāṃgo bhasmadīptatripuṃḍrakaḥ |
bhasmasnāyī ca puruṣo bhasmaniṣṭha iti smṛtaḥ

भूतप्रेतपिशासाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः ।
भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवंति न संशयः

bhūtapretapiśāsāśca rogāścātīva dussahāḥ |
bhasmaniṣṭhasya sānnidhyādvidravaṃti na saṃśayaḥ

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात् ।
भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्

bhāsanādbhāsitaṃ proktaṃ bhasma kalmaṣabhakṣaṇāt |
bhūtibhūtikarī caiva rakṣā rakṣākarī param

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम् ।
व्रती च भस्मना स्नातस्स्वयं देवो महेश्वरः

kimanyadiha vaktavyaṃ bhasmamāhātmyakāraṇam |
vratī ca bhasmanā snātassvayaṃ devo maheśvaraḥ

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम् ।
धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः

paramāstraṃ ca śaivānāṃ bhasmaitatpārameśvaram |
dhaumyāgrajasya tapasi vyāpado yannivāritāḥ

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम् ।
धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्

tasmātsarvaprayatnena kṛtvā pāśupatavratam |
dhanavadbhasma saṃgṛhya bhasmasnānarato bhavet