अध्याय 5: महापातक और उनके समान पाप

ये पापनिरता जीवा महानरकहेतवः ।
भगवंस्तान्समाचक्ष्व ब्रह्मपुत्र नमोऽस्तु ते

ye pāpaniratā jīvā mahānarakahetavaḥ |
bhagavaṃstānsamācakṣva brahmaputra namo'stu te

ये पापनिरता जीवा महानरकहेतवः ।
ते समासेन कथ्यंते सावधानतया शृणु

ye pāpaniratā jīvā mahānarakahetavaḥ |
te samāsena kathyaṃte sāvadhānatayā śṛṇu

परस्त्रीद्रव्यसंकल्पश्चेतसाऽनिष्टचिंतनम् ।
अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्द्धा कर्म मानसम्

parastrīdravyasaṃkalpaścetasā'niṣṭaciṃtanam |
akāryābhiniveśaśca caturddhā karma mānasam

तु. महाभारतम् अनुशासन
अविबद्धप्रलापत्वमसत्यं चाप्रियं च यत् ।
परोक्षतश्च पैशुन्यं चतुर्द्धा कर्म वाचिकम्

tu. mahābhāratam anuśāsana
avibaddhapralāpatvamasatyaṃ cāpriyaṃ ca yat |
parokṣataśca paiśunyaṃ caturddhā karma vācikam

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्याकार्य्य निवेशनम् ।
परस्वानामुपादानं चतुर्द्धा कर्म कायिकम्

abhakṣyabhakṣaṇaṃ hiṃsā mithyākāryya niveśanam |
parasvānāmupādānaṃ caturddhā karma kāyikam

इत्येतद्वा दशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसाधनम् ।
अस्य भेदान्पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनंतकम्

ityetadvā daśavidhaṃ karma proktaṃ trisādhanam |
asya bhedānpunarvakṣye yeṣāṃ phalamanaṃtakam

ये द्विषंति महादेवं संसारार्णवतारकम् ।
सुमहत्पातकं तेषां निरयार्णवगामिनाम्

ye dviṣaṃti mahādevaṃ saṃsārārṇavatārakam |
sumahatpātakaṃ teṣāṃ nirayārṇavagāminām

ये शिवज्ञानवक्तारं निन्दंति च तपस्विनम् ।
गुरून्पितॄनथोन्मत्तास्ते यांति निरयार्णवम्

ye śivajñānavaktāraṃ nindaṃti ca tapasvinam |
gurūnpitṝnathonmattāste yāṃti nirayārṇavam

शिवनिन्दा गुरोर्निन्दा शिवज्ञानस्य दूषणम् ।
देवद्रव्यापहरणं द्विजद्रव्यविनाशनम्

śivanindā gurornindā śivajñānasya dūṣaṇam |
devadravyāpaharaṇaṃ dvijadravyavināśanam

हरंति ये च संमूढाश्शिवज्ञानस्य पुस्तकम् ।
महांति पातकान्याहुरनन्तफलदानि षट्

haraṃti ye ca saṃmūḍhāśśivajñānasya pustakam |
mahāṃti pātakānyāhuranantaphaladāni ṣaṭ

नाभिनन्दंति ये दृष्ट्वा शिवपूजां प्रकल्पिताम् ।
न नमंत्यर्चितं दृष्ट्वा शिवलिंगं स्तुवंति न

nābhinandaṃti ye dṛṣṭvā śivapūjāṃ prakalpitām |
na namaṃtyarcitaṃ dṛṣṭvā śivaliṃgaṃ stuvaṃti na

यथेष्टचेष्टा निश्शंकास्संतिष्ठंते रमंति च ।
उपचारविनिर्मुक्ताश्शिवाग्रे गुरुसन्निधौ

yatheṣṭaceṣṭā niśśaṃkāssaṃtiṣṭhaṃte ramaṃti ca |
upacāravinirmuktāśśivāgre gurusannidhau

स्थानसंस्कारपूजां च ये न कुर्वंति पर्वसु ।
विधिवद्वा गुरूणां च कर्म्मयोगव्यवस्थिताः

sthānasaṃskārapūjāṃ ca ye na kurvaṃti parvasu |
vidhivadvā gurūṇāṃ ca karmmayogavyavasthitāḥ

ये त्यजंति शिवाचारं शिवभक्तान्द्विषंति च ।
असंपूज्य शिवज्ञानं येऽधीयंते लिखंति च

ye tyajaṃti śivācāraṃ śivabhaktāndviṣaṃti ca |
asaṃpūjya śivajñānaṃ ye'dhīyaṃte likhaṃti ca

अन्यायतः प्रयच्छंति शृण्वन्त्युच्चारयंति च ।
विक्रीडंति च लोभेन कुज्ञाननियमेन च

anyāyataḥ prayacchaṃti śṛṇvantyuccārayaṃti ca |
vikrīḍaṃti ca lobhena kujñānaniyamena ca

असंस्कृतप्रदेशेषु यथेष्टं स्वापयंति च ।
शिवज्ञानकथाऽऽक्षेपं यः कृत्वान्यत्प्रभाषते

asaṃskṛtapradeśeṣu yatheṣṭaṃ svāpayaṃti ca |
śivajñānakathā''kṣepaṃ yaḥ kṛtvānyatprabhāṣate

न ब्रवीति च यः सत्यं न प्रदानं करोति च ।
अशुचिर्वाऽशुचिस्थाने यः प्रवक्ति शृणोति च

na bravīti ca yaḥ satyaṃ na pradānaṃ karoti ca |
aśucirvā'śucisthāne yaḥ pravakti śṛṇoti ca

गुरुपूजामकृत्वैव यश्शास्त्रं श्रोतुमिच्छति ।
न करोति च शुश्रूषामाज्ञां च भक्तिभावतः

gurupūjāmakṛtvaiva yaśśāstraṃ śrotumicchati |
na karoti ca śuśrūṣāmājñāṃ ca bhaktibhāvataḥ

नाभिनन्दंति तद्वाक्यमुत्तरं च प्रयच्छति ।
गुरुकर्मण्यसाध्यं यत्तदुपेक्षां करोति च

nābhinandaṃti tadvākyamuttaraṃ ca prayacchati |
gurukarmaṇyasādhyaṃ yattadupekṣāṃ karoti ca

गुरुमार्त्तमशक्तं च विदेशं प्रस्थितं तथा ।
वैरिभिः परिभूतं वा यस्संत्यजति पापकृत्

gurumārttamaśaktaṃ ca videśaṃ prasthitaṃ tathā |
vairibhiḥ paribhūtaṃ vā yassaṃtyajati pāpakṛt

तद्भार्य्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति च ।
एवं सुवाचकस्यापि गुरोर्धर्मानुदर्शिनः

tadbhāryyāputramitreṣu yaścāvajñāṃ karoti ca |
evaṃ suvācakasyāpi gurordharmānudarśinaḥ

एतानि खलु सर्वाणि कर्माणि मुनिसत्तम ।
सुमहत्पातकान्याहुश्शिवनिन्दासमानि च

etāni khalu sarvāṇi karmāṇi munisattama |
sumahatpātakānyāhuśśivanindāsamāni ca

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ।
महापातकिनस्त्वेते तत्संयोगी च पंचमः

brahmaghnaśca surāpaśca steyī ca gurutalpagaḥ |
mahāpātakinastvete tatsaṃyogī ca paṃcamaḥ

क्रोधाल्लोभाद्भयाद्द्वेषाद्ब्राह्मणस्य वधे तु यः ।
मर्मांतिकं महादोषमुक्त्वा स ब्रह्महा भवेत्

krodhāllobhādbhayāddveṣādbrāhmaṇasya vadhe tu yaḥ |
marmāṃtikaṃ mahādoṣamuktvā sa brahmahā bhavet

ब्राह्मणं यः समाहूय दत्त्वा यश्चाददाति च ।
निर्द्दोषं दूषयेद्यस्तु स नरो ब्रह्महा भवेत्

brāhmaṇaṃ yaḥ samāhūya dattvā yaścādadāti ca |
nirddoṣaṃ dūṣayedyastu sa naro brahmahā bhavet

यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सुद्विजम् ।
उदासीनं सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः

yaśca vidyābhimānena nistejayati sudvijam |
udāsīnaṃ sabhāmadhye brahmahā sa prakīrtitaḥ

मिथ्यागुणैर्य आत्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात् ।
गुणानपि निरुद्वास्य स च वै ब्रह्महा भवेत्

mithyāguṇairya ātmānaṃ nayatyutkarṣatāṃ balāt |
guṇānapi nirudvāsya sa ca vai brahmahā bhavet

गवां वृषाभिभूतानां द्विजानां गुरुपूर्वकम् ।
यस्समाचरते विप्र तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

gavāṃ vṛṣābhibhūtānāṃ dvijānāṃ gurupūrvakam |
yassamācarate vipra tamāhurbrahmaghātakam

देवद्विजगवां भूमिं प्रदत्तां हरते तु यः ।
प्रनष्टामपि कालेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

devadvijagavāṃ bhūmiṃ pradattāṃ harate tu yaḥ |
pranaṣṭāmapi kālena tamāhurbrahmaghātakam

देवद्विजस्वहरणमन्यायेनार्जितं तु यत् ।
ब्रह्महत्यासमं ज्ञेयं पातकं नात्र संशयः

devadvijasvaharaṇamanyāyenārjitaṃ tu yat |
brahmahatyāsamaṃ jñeyaṃ pātakaṃ nātra saṃśayaḥ

अधीत्य यो द्विजो वेदं ब्रह्मज्ञानं शिवात्मकम् ।
यदि त्यजति यो मूढः सुरापानस्य तत्समम्

adhītya yo dvijo vedaṃ brahmajñānaṃ śivātmakam |
yadi tyajati yo mūḍhaḥ surāpānasya tatsamam

यत्किंचिद्धि व्रतं गृह्य नियमं यजनं तथा ।
संत्यागः पञ्चयज्ञानां सुरापानस्य तत्समम्

yatkiṃciddhi vrataṃ gṛhya niyamaṃ yajanaṃ tathā |
saṃtyāgaḥ pañcayajñānāṃ surāpānasya tatsamam

पितृमातृपरित्यागः कूटसाक्ष्यं द्विजानृतम् ।
आमिषं शिवभक्तानामभक्ष्यस्य च भक्षणम्

pitṛmātṛparityāgaḥ kūṭasākṣyaṃ dvijānṛtam |
āmiṣaṃ śivabhaktānāmabhakṣyasya ca bhakṣaṇam

वने निरपराधानां प्राणिनां चापघातनम् ।
द्विजार्थं प्रक्षिपेत्साधुर्न धर्मार्थं नियोजयेत्

vane niraparādhānāṃ prāṇināṃ cāpaghātanam |
dvijārthaṃ prakṣipetsādhurna dharmārthaṃ niyojayet

गवां मार्गे वने ग्रामे यैश्चैवाग्निः प्रदीयते ।
इति पापानि घोराणि ब्रह्महत्यासमानि च

gavāṃ mārge vane grāme yaiścaivāgniḥ pradīyate |
iti pāpāni ghorāṇi brahmahatyāsamāni ca

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् ।
गोभूरजतवस्त्राणामौषधीनां रसस्य च

dīnasarvasvaharaṇaṃ narastrīgajavājinām |
gobhūrajatavastrāṇāmauṣadhīnāṃ rasasya ca

चन्दनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम् ।
विक्रयस्त्वविपत्तौ यः कृतो ज्ञानाद् द्विजातिभिः

candanāgarukarpūrakastūrīpaṭṭavāsasām |
vikrayastvavipattau yaḥ kṛto jñānād dvijātibhiḥ

हस्तन्यासापहरणं रुक्मस्तेयसमं स्मृतम् ।
कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे

hastanyāsāpaharaṇaṃ rukmasteyasamaṃ smṛtam |
kanyānāṃ varayogyānāmadānaṃ sadṛśe vare

पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च ।
कुमारीसाहसं घोरमद्यपस्त्रीनिषेवणम्

putramitrakalatreṣu gamanaṃ bhaginīṣu ca |
kumārīsāhasaṃ ghoramadyapastrīniṣevaṇam

सवर्णायाश्च गमनं गुरुभार्य्यासमं स्मृतम् ।
महापापानि चोक्तानि शृणु त्वमुपपातकम्

savarṇāyāśca gamanaṃ gurubhāryyāsamaṃ smṛtam |
mahāpāpāni coktāni śṛṇu tvamupapātakam