अध्याय 46: मेना की आरती और शिव को पार्वती-दर्शन

सर्वैरन्यैर्गिरेर्द्धाम जगाम सकुतूहलम्

sarvairanyairgirerddhāma jagāma sakutūhalam

मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया ।
तत उत्थाय स्वगृहा भ्यंतरं सा जगाम ह

menāpi strīgaṇaistaiśca himācalavarapriyā |
tata utthāya svagṛhā bhyaṃtaraṃ sā jagāma ha

नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती ।
सर्वर्षिस्त्रीगणैस्साकमगच्छद्द्वारमादरात्

nīrājanārthaṃ śambhośca dīpapātrakarā satī |
sarvarṣistrīgaṇaissākamagacchaddvāramādarāt

तत्रागतं महेशानं शंकरं गिरिजावरम् ।
ददर्श प्रीतितो मेना सेवितं सकलैस्सुरैः

tatrāgataṃ maheśānaṃ śaṃkaraṃ girijāvaram |
dadarśa prītito menā sevitaṃ sakalaissuraiḥ

चारुचंपकवर्णाभं ह्येकवक्त्रं त्रिलोचनम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं रत्नस्वर्णादिभूषितम्

cārucaṃpakavarṇābhaṃ hyekavaktraṃ trilocanam |
īṣaddhāsyaprasannāsyaṃ ratnasvarṇādibhūṣitam

मालतीमालया युक्तं सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलम् ।
सत्कंठाभरणं चारुवलयांगदभूषितम्

mālatīmālayā yuktaṃ sadratnamukuṭojjvalam |
satkaṃṭhābharaṇaṃ cāruvalayāṃgadabhūṣitam

वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा ।
अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम्

vahniśaucenātulena tvatisūkṣmeṇa cāruṇā |
amūlyavastrayugmena vicitreṇātirājitam

चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् ।
रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम्

candanāgarukastūrīcārukuṃkuma bhūṣitam |
ratnadarpaṇahastaṃ ca kajjalojjvalalocanam

सर्वस्वप्रभयाच्छन्नमतीवसुमनोहरम् ।
अतीव तरुणं रम्यं भूषितांगैश्च भूषितम्

sarvasvaprabhayācchannamatīvasumanoharam |
atīva taruṇaṃ ramyaṃ bhūṣitāṃgaiśca bhūṣitam

कामिनीकांतमव्यग्रं कोटिचन्द्राननांबुजम् ।
कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वांगसुंदरम्

kāminīkāṃtamavyagraṃ koṭicandrānanāṃbujam |
koṭismarādhikatanucchaviṃ sarvāṃgasuṃdaram

ईदृग्विधं सुदेवं तं स्थितं स्वपुरतः प्रभुम् ।
दृष्ट्वा जामातरं मेना जहौ शोकम्मुदाऽन्विता

īdṛgvidhaṃ sudevaṃ taṃ sthitaṃ svapurataḥ prabhum |
dṛṣṭvā jāmātaraṃ menā jahau śokammudā'nvitā

प्रशशंस स्वभाग्यं सा गिरिजां भूधरं कुलम् ।
मेने कृतार्थमात्मानं जहर्ष च पुनः पुनः

praśaśaṃsa svabhāgyaṃ sā girijāṃ bhūdharaṃ kulam |
mene kṛtārthamātmānaṃ jaharṣa ca punaḥ punaḥ

नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती ।
अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा

nīrājanaṃ cakārāsau praphullavadanā satī |
avalokaparā tatra menā jāmātaraṃ mudā

गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता ।
मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा

girijoktamanusmṛtya menā vismayamāgatā |
manasaiva hyuvācedaṃ harṣaphullānanāmbujā

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम तत्र च ।
ततोधिकं प्रपश्यामि सौन्दर्य्यं परमेशितुः

yadvai puroktaṃ ca tayā pārvatyā mama tatra ca |
tatodhikaṃ prapaśyāmi saundaryyaṃ parameśituḥ

महेशस्य सुलावण्यमनिर्वाच्यं च संप्रति ।
एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहमाययौ

maheśasya sulāvaṇyamanirvācyaṃ ca saṃprati |
evaṃ vismayamāpannā menā svagṛhamāyayau

प्रशशंसुर्युवतयो धन्या धन्या गिरेः सुता ।
दुर्गा भगवतीत्येवमूचुः काश्चन कन्यकाः

praśaśaṃsuryuvatayo dhanyā dhanyā gireḥ sutā |
durgā bhagavatītyevamūcuḥ kāścana kanyakāḥ

न दृष्टो वर इत्येवमस्माभिर्द्दानगोचरः ।
धन्या हि गिरिजा देवीमूचुः काश्चन कन्यकाः

na dṛṣṭo vara ityevamasmābhirddānagocaraḥ |
dhanyā hi girijā devīmūcuḥ kāścana kanyakāḥ

जगुर्गन्धर्व्वप्रवरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टास्सर्वदेवताः

jagurgandharvvapravarā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
dṛṣṭvā śaṃkararūpaṃ ca prahṛṣṭāssarvadevatāḥ

नानाप्रकारवाद्यानि वादका मधुराक्षरम् ।
नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात्

nānāprakāravādyāni vādakā madhurākṣaram |
nānāprakāraśilpena vādayāmāsurādarāt

हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् ।
मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम्

himācalo'pi mudito dvārācāramathākarot |
menāpi sarvanārībhirmahotsavapurassaram

परपुच्छां चकारासौ मुदिता स्वगृहं ययौ ।
शिवो निवेदितं स्थानं जगाम गणनिर्जरैः

parapucchāṃ cakārāsau muditā svagṛhaṃ yayau |
śivo niveditaṃ sthānaṃ jagāma gaṇanirjaraiḥ

एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां शैलान्तःपुरचारिका ।
बहिर्जग्मुस्समादाय पूजितुं कुलदेवताम्

etasminnantare durgāṃ śailāntaḥpuracārikā |
bahirjagmussamādāya pūjituṃ kuladevatām

तत्र तां ददृशुर्देवा निमेषरहिता मुदा ।
सुनीलांजनवर्णाभां स्वांगैश्च प्रतिभूषिताम्

tatra tāṃ dadṛśurdevā nimeṣarahitā mudā |
sunīlāṃjanavarṇābhāṃ svāṃgaiśca pratibhūṣitām

त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्

trinetrādṛtanetrāṃtāmanyavāritalocanām |
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ sakaṭākṣāṃ manoharām

सुचारुकबरीभारां चारुपत्रक शोभिताम् ।
कस्तूरीबिन्दुभिस्सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्

sucārukabarībhārāṃ cārupatraka śobhitām |
kastūrībindubhissārddhaṃ sindūrabinduśobhitām

रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिताम् ।
रत्नकेयूरवलयां रत्नकङ्कणमंडिताम्

ratnendrasārahāreṇa vakṣasā suvirājitām |
ratnakeyūravalayāṃ ratnakaṅkaṇamaṃḍitām

सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वलाम् ।
मणिरत्नप्रभामुष्टिदन्तराजिविराजिताम्

sadratnakuṇḍalābhyāṃ ca cārugaṇḍasthalojjvalām |
maṇiratnaprabhāmuṣṭidantarājivirājitām

मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम् ।
रत्नदर्प्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्

madhubimbādharoṣṭhāṃ ca ratnayāvakasaṃyutām |
ratnadarppaṇahastāṃ ca krīḍāpadmavibhūṣitām

चन्दनागुरुकस्तूरीकुंकुमेनाति च र्चिताम् ।
क्वणन्मंजीरपादां च रक्तांघ्रितलराजिताम्

candanāgurukastūrīkuṃkumenāti ca rcitām |
kvaṇanmaṃjīrapādāṃ ca raktāṃghritalarājitām

प्रणेमुश्शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम् ।
सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्

praṇemuśśirasā devīṃ bhaktiyuktāḥ samenakām |
sarve surādayo dṛṣṭvā jagadādyāṃ jagatprasūm

त्रिनेत्रो नेत्रकोणेन तां ददर्श मुदान्वितः ।
शिवः सत्याकृतिं दृष्ट्वा विजहौ विरहज्वरम्

trinetro netrakoṇena tāṃ dadarśa mudānvitaḥ |
śivaḥ satyākṛtiṃ dṛṣṭvā vijahau virahajvaram

शिवस्सर्वं विसस्मार शिवासंन्यस्तलोचनः ।
पुलकांचितसर्वाङ्गो हर्षाद्गौरीविलोचनः

śivassarvaṃ visasmāra śivāsaṃnyastalocanaḥ |
pulakāṃcitasarvāṅgo harṣādgaurīvilocanaḥ

अथ कालीबहिः पुर्य्यां गत्वा पूज्य कुलाम्बिकाम् ।
विवेश भवनं रम्यं स्वपितुस्सद्विजाङ्गना

atha kālībahiḥ puryyāṃ gatvā pūjya kulāmbikām |
viveśa bhavanaṃ ramyaṃ svapitussadvijāṅganā

शङ्करोपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणा तथा ।
हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा

śaṅkaropi suraissārddhaṃ hariṇā brāhmaṇā tathā |
himācalasamuddiṣṭaṃ svasthānamagamanmudā

तत्र सर्वे सुखं तस्थुस्सेवन्तश्शङ्करं यथा ।
सम्मानिता गिरीशेन नानाविधसुसम्पदा

tatra sarve sukhaṃ tasthussevantaśśaṅkaraṃ yathā |
sammānitā girīśena nānāvidhasusampadā