अध्याय 34: विष्णु द्वारा सहस्र कमलों से हरीश्वर की पूजा

इति श्रुत्वा वचस्तस्य सूतस्य च मुनीश्वराः ।
समूचुस्तं सुप्रशस्य लोकानां हितकाम्यया

iti śrutvā vacastasya sūtasya ca munīśvarāḥ |
samūcustaṃ supraśasya lokānāṃ hitakāmyayā

सूत सर्वं विजानासि ततः पृच्छामहे वयम् ।
हरीश्वरस्य लिंगस्य महिमानं वद प्रभो

sūta sarvaṃ vijānāsi tataḥ pṛcchāmahe vayam |
harīśvarasya liṃgasya mahimānaṃ vada prabho

चक्रं सुदर्शनं प्राप्तं विष्णुनेति श्रुतं पुरा ।
तदाराधनतस्तात तत्कथा च विशेषतः

cakraṃ sudarśanaṃ prāptaṃ viṣṇuneti śrutaṃ purā |
tadārādhanatastāta tatkathā ca viśeṣataḥ

श्रूयतां च ऋषिश्रेष्ठा हरीश्वरकथा शुभा ।
यतस्सुदर्शनं लब्धं विष्णुना शंकरात्पुरा

śrūyatāṃ ca ṛṣiśreṣṭhā harīśvarakathā śubhā |
yatassudarśanaṃ labdhaṃ viṣṇunā śaṃkarātpurā

कस्मिंश्चित्समये दैत्याः संजाता बलवत्तराः ।
लोकांस्ते पीडयामासुर्धर्मलोपं च चक्रिरे

kasmiṃścitsamaye daityāḥ saṃjātā balavattarāḥ |
lokāṃste pīḍayāmāsurdharmalopaṃ ca cakrire

ते देवाः पीडिता दैत्यैर्महाबलपराक्रमैः ।
स्वं दुखं कथयामासुर्विष्णुं निर्जररक्षकम्

te devāḥ pīḍitā daityairmahābalaparākramaiḥ |
svaṃ dukhaṃ kathayāmāsurviṣṇuṃ nirjararakṣakam

कृपां कुरु प्रभो त्वं च दैत्यैस्संपीडिता भृशम् ।
कुत्र यामश्च किं कुर्मश्शरण्यं त्वां समाश्रिताः

kṛpāṃ kuru prabho tvaṃ ca daityaissaṃpīḍitā bhṛśam |
kutra yāmaśca kiṃ kurmaśśaraṇyaṃ tvāṃ samāśritāḥ

इत्येवं वचनं श्रुत्वा देवानां दुःखितात्मनाम् ।
स्मृत्वा शिवपदांभोजं विष्णुर्वचनमब्रवीत

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā devānāṃ duḥkhitātmanām |
smṛtvā śivapadāṃbhojaṃ viṣṇurvacanamabravīta

करिष्यामि च वः कार्य्यमाराध्य गिरिशं सुराः ।
बलिष्ठाश्शत्रवो ह्येते विजेतव्याः प्रयत्नतः

kariṣyāmi ca vaḥ kāryyamārādhya giriśaṃ surāḥ |
baliṣṭhāśśatravo hyete vijetavyāḥ prayatnataḥ

इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
मत्वा दैत्यान्हतान्दुष्टान्ययुर्धाम स्वकंस्वकम्

ityuktāste surāssarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
matvā daityānhatānduṣṭānyayurdhāma svakaṃsvakam

विष्णुरप्यमराणां तु जयार्थमभजच्छिवम् ।
सर्वामराणामधिपं सर्वसाक्षिणमव्ययम्

viṣṇurapyamarāṇāṃ tu jayārthamabhajacchivam |
sarvāmarāṇāmadhipaṃ sarvasākṣiṇamavyayam

गत्वा कैलासनिकटे तपस्तेपे हरिस्स्वयम् ।
कृत्वा कुंडं च संस्थाप्य जातवेदसमग्रतः

gatvā kailāsanikaṭe tapastepe harissvayam |
kṛtvā kuṃḍaṃ ca saṃsthāpya jātavedasamagrataḥ

पार्थिवेन विधानेन मंत्रैर्नानाविधैरपि ।
स्तोत्रैश्चैवाप्यनेकैश्च गिरिशं चाभजन्मुदा

pārthivena vidhānena maṃtrairnānāvidhairapi |
stotraiścaivāpyanekaiśca giriśaṃ cābhajanmudā

कमलैस्सरसो जातैर्मानसाख्यान्मुनीश्वराः ।
बद्ध्वा चैवासनं तत्र न चचाल हरिस्स्वयम्

kamalaissaraso jātairmānasākhyānmunīśvarāḥ |
baddhvā caivāsanaṃ tatra na cacāla harissvayam

प्रसादावधि चैवात्र स्थेयं वै सर्वथा मया ।
इत्येवं निश्चयं कृत्वा समानर्च शिवं हरिः

prasādāvadhi caivātra stheyaṃ vai sarvathā mayā |
ityevaṃ niścayaṃ kṛtvā samānarca śivaṃ hariḥ

यदा नैव हरस्तुष्टो बभूव हरये द्विजाः ।
तदा स भगवान्विष्णुर्विचारे तत्परोऽभवत्

yadā naiva harastuṣṭo babhūva haraye dvijāḥ |
tadā sa bhagavānviṣṇurvicāre tatparo'bhavat

विचार्यैवं स्वमनसि सेवनं बहुधा कृतम् ।
तथापि न हरस्तुष्टो बभूवोतिकरः प्रभुः

vicāryaivaṃ svamanasi sevanaṃ bahudhā kṛtam |
tathāpi na harastuṣṭo babhūvotikaraḥ prabhuḥ

ततस्तु विस्मितो विष्णुर्भक्त्या परमयान्वितः
सहस्रैर्नामभिः प्रीत्या तुष्टाव परमेश्वरम्

tatastu vismito viṣṇurbhaktyā paramayānvitaḥ
sahasrairnāmabhiḥ prītyā tuṣṭāva parameśvaram

प्रत्येकं कमलं तस्मै नाममंत्रमुदीर्य च ।
पूजयामास वै शंभुं शरणागतवत्सलम्

pratyekaṃ kamalaṃ tasmai nāmamaṃtramudīrya ca |
pūjayāmāsa vai śaṃbhuṃ śaraṇāgatavatsalam

परीक्षार्थं विष्णुभक्तेस्तदा वै शंकरेण ह ।
कमलानां सहस्रात्तु हृतमेकं च नीरजम्

parīkṣārthaṃ viṣṇubhaktestadā vai śaṃkareṇa ha |
kamalānāṃ sahasrāttu hṛtamekaṃ ca nīrajam

न ज्ञातं विष्णुना तच्च मायाकारणमद्भुतम् ।
न्यूनं तच्चापि सञ्ज्ञाय तदन्वेषणतत्परः

na jñātaṃ viṣṇunā tacca māyākāraṇamadbhutam |
nyūnaṃ taccāpi sañjñāya tadanveṣaṇatatparaḥ

बभ्राम सकलां पृथ्वीं तत्प्रीत्यै सुदृढव्रतः ।
तदप्राप्य विशुद्धात्मा नेत्रमेकमुदाहरत्

babhrāma sakalāṃ pṛthvīṃ tatprītyai sudṛḍhavrataḥ |
tadaprāpya viśuddhātmā netramekamudāharat

तं दृष्ट्वा स प्रसन्नोऽभूच्छंकरस्सर्वदुःखहा ।
आविर्बभूव तत्रैव जगाद वचनं हरिम्

taṃ dṛṣṭvā sa prasanno'bhūcchaṃkarassarvaduḥkhahā |
āvirbabhūva tatraiva jagāda vacanaṃ harim

प्रसन्नोऽस्मि हरे तुभ्यं वरं ब्रूहि यथेप्सितम् ।
मनोऽभिलषितं दद्मि नादेयं विद्यते तव

prasanno'smi hare tubhyaṃ varaṃ brūhi yathepsitam |
mano'bhilaṣitaṃ dadmi nādeyaṃ vidyate tava

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं केशवः प्रीतमानसः ।
महाहर्षसमापन्नो ह्यब्रवीत्सांजलिश्शिवम्

tacchrutvā śaṃbhuvacanaṃ keśavaḥ prītamānasaḥ |
mahāharṣasamāpanno hyabravītsāṃjaliśśivam

वाच्यं किं मे त्वदग्रे वै ह्यन्तर्यामी त्वमास्थितः ।
तथापि कथ्यते नाथ तव शासनगौरवात्

vācyaṃ kiṃ me tvadagre vai hyantaryāmī tvamāsthitaḥ |
tathāpi kathyate nātha tava śāsanagauravāt

दैत्यैश्च पीडितं विश्वं सुखं नो नस्सदा शिव ।
दैत्यान्हंतुं मम स्वामिन्स्वायुधं न प्रवर्त्तते

daityaiśca pīḍitaṃ viśvaṃ sukhaṃ no nassadā śiva |
daityānhaṃtuṃ mama svāminsvāyudhaṃ na pravarttate

किं करोमि क्व गच्छामि नान्यो मे रक्षकः परः ।
अतोऽहं परमेशान शरणं त्वां समागतः

kiṃ karomi kva gacchāmi nānyo me rakṣakaḥ paraḥ |
ato'haṃ parameśāna śaraṇaṃ tvāṃ samāgataḥ

इत्युक्त्वा च नमस्कृत्य शिवाय परमात्मने ।
स्थितश्चैवाग्रतश्शंभोः स्वयं च पुरुपीडितः

ityuktvā ca namaskṛtya śivāya paramātmane |
sthitaścaivāgrataśśaṃbhoḥ svayaṃ ca purupīḍitaḥ

इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्देवदेवो महेश्वरः ।
ददौ तस्मै स्वकं चक्रं तेजोराशिं सुदर्शनम्

iti śrutvā vaco viṣṇordevadevo maheśvaraḥ |
dadau tasmai svakaṃ cakraṃ tejorāśiṃ sudarśanam

तत्प्राप्य भगवान्विष्णुर्दैत्यांस्तान्बलवत्तरान् ।
जघान तेन चक्रेण द्रुतं सर्वान्विना श्रमम्

tatprāpya bhagavānviṣṇurdaityāṃstānbalavattarān |
jaghāna tena cakreṇa drutaṃ sarvānvinā śramam

जगत्स्वास्थ्यं परं लेभे बभूवुस्सुखिनस्सुराः ।
सुप्रीतः स्वायुधं प्राप्य हरिरासीन्महासुखी

jagatsvāsthyaṃ paraṃ lebhe babhūvussukhinassurāḥ |
suprītaḥ svāyudhaṃ prāpya harirāsīnmahāsukhī

किं तन्नामसहस्रं वै कथय त्वं हि शांकरम् ।
येन तुष्टो ददौ चक्रं हरये स महेश्वरः

kiṃ tannāmasahasraṃ vai kathaya tvaṃ hi śāṃkaram |
yena tuṣṭo dadau cakraṃ haraye sa maheśvaraḥ

तन्माहात्म्यम्मम ब्रूहि शिवसंवादपूर्वकम् ।
कृपालुत्वं च शंभोर्हि विष्णूपरि यथातथम्

tanmāhātmyammama brūhi śivasaṃvādapūrvakam |
kṛpālutvaṃ ca śaṃbhorhi viṣṇūpari yathātatham

इति तेषां वचश्श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्मृत्वा शिवपदांभोजं सूतो वचनमब्रवीत्

iti teṣāṃ vacaśśrutvā munīnāṃ bhāvitātmanām |
smṛtvā śivapadāṃbhojaṃ sūto vacanamabravīt