नवम मण्डल

सूक्त 72: पृथ्वी की नाभि, द्युलोक का आधार

ऋषि: हरिमन्त आङ्गिरसः · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: जगती

9 श्लोक · 72 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

पृथ्वी की नाभि, द्युलोक का आधार

हरिमन्त आङ्गिरस नौ जगती मन्त्रों में पवमान सोम की स्तुति करते हैं। वे हरित सोम को निर्मल करते हैं; कलश में वह दूध से अभिषिक्त होकर वाणी उठाता है, और दस बहन अँगुलियाँ मधु शुद्ध करती हैं। मनुष्यों द्वारा पत्थरों से निचोड़ा गौओं का स्वामी सोम इन्द्र हेतु बहता है और वृक्ष पर पक्षी की भाँति चमुओं में बैठता है। पृथ्वी की नाभि और महान द्युलोक का आधार, वह जल की लहर में बसता और इन्द्र का वज्र कहा गया है। स्तोता धन से वंचित न होने की प्रार्थना करते और सैकड़ों सहस्रों अश्व, पशु और स्वर्ण माँगते हैं।

72.1

हरिं॑ मृजन्त्यरु॒षो न यु॑ज्यते॒ सं धे॒नुभि॑ः क॒लशे॒ सोमो॑ अज्यते ।
उद्वाच॑मी॒रय॑ति हि॒न्वते॑ म॒ती पु॑रुष्टु॒तस्य॒ कति॑ चित्परि॒प्रिय॑ः

hariṃ mṛjantyaruṣo na yujyate saṃ dhenubhiḥ kalaśe somo ajyate |
udvācamīrayati hinvate matī puruṣṭutasya kati citparipriyaḥ

72.2

सा॒कं व॑दन्ति ब॒हवो॑ मनी॒षिण॒ इन्द्र॑स्य॒ सोमं॑ ज॒ठरे॒ यदा॑दु॒हुः ।
यदी॑ मृ॒जन्ति॒ सुग॑भस्तयो॒ नर॒ः सनी॑ळाभिर्द॒शभि॒ः काम्यं॒ मधु॑

sākaṃ vadanti bahavo manīṣiṇa indrasya somaṃ jaṭhare yadāduhuḥ |
yadī mṛjanti sugabhastayo naraḥ sanīḻābhirdaśabhiḥ kāmyaṃ madhu

72.3

अर॑ममाणो॒ अत्ये॑ति॒ गा अ॒भि सूर्य॑स्य प्रि॒यं दु॑हि॒तुस्ति॒रो रव॑म् ।
अन्व॑स्मै॒ जोष॑मभरद्विनंगृ॒सः सं द्व॒यीभि॒ः स्वसृ॑भिः क्षेति जा॒मिभि॑ः

aramamāṇo atyeti gā abhi sūryasya priyaṃ duhitustiro ravam |
anvasmai joṣamabharadvinaṃgṛsaḥ saṃ dvayībhiḥ svasṛbhiḥ kṣeti jāmibhiḥ

72.4

नृधू॑तो॒ अद्रि॑षुतो ब॒र्हिषि॑ प्रि॒यः पति॒र्गवां॑ प्र॒दिव॒ इन्दु॑रृ॒त्विय॑ः ।
पुरं॑धिवा॒न्मनु॑षो यज्ञ॒साध॑न॒ः शुचि॑र्धि॒या प॑वते॒ सोम॑ इन्द्र ते

nṛdhūto adriṣuto barhiṣi priyaḥ patirgavāṃ pradiva indurṛtviyaḥ |
puraṃdhivānmanuṣo yajñasādhanaḥ śucirdhiyā pavate soma indra te

72.5

नृबा॒हुभ्यां॑ चोदि॒तो धार॑या सु॒तो॑ऽनुष्व॒धं प॑वते॒ सोम॑ इन्द्र ते ।
आप्रा॒ः क्रतू॒न्सम॑जैरध्व॒रे म॒तीर्वेर्न द्रु॒षच्च॒म्वो॒३॒॑रास॑द॒द्धरि॑ः

nṛbāhubhyāṃ codito dhārayā suto'nuṣvadhaṃ pavate soma indra te |
āprāḥ kratūnsamajairadhvare matīrverna druṣaccamvorāsadaddhariḥ

72.6

अं॒शुं दु॑हन्ति स्त॒नय॑न्त॒मक्षि॑तं क॒विं क॒वयो॒ऽपसो॑ मनी॒षिण॑ः ।
समी॒ गावो॑ म॒तयो॑ यन्ति सं॒यत॑ ऋ॒तस्य॒ योना॒ सद॑ने पुन॒र्भुव॑ः

aṃśuṃ duhanti stanayantamakṣitaṃ kaviṃ kavayo'paso manīṣiṇaḥ |
samī gāvo matayo yanti saṃyata ṛtasya yonā sadane punarbhuvaḥ

72.7

नाभा॑ पृथि॒व्या ध॒रुणो॑ म॒हो दि॒वो॒३॒॑ऽपामू॒र्मौ सिन्धु॑ष्व॒न्तरु॑क्षि॒तः ।
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ वृष॒भो वि॒भूव॑सु॒ः सोमो॑ हृ॒दे प॑वते॒ चारु॑ मत्स॒रः

nābhā pṛthivyā dharuṇo maho divo'pāmūrmau sindhuṣvantarukṣitaḥ |
indrasya vajro vṛṣabho vibhūvasuḥ somo hṛde pavate cāru matsaraḥ

72.8

स तू प॑वस्व॒ परि॒ पार्थि॑वं॒ रज॑ः स्तो॒त्रे शिक्ष॑न्नाधून्व॒ते च॑ सुक्रतो ।
मा नो॒ निर्भा॒ग्वसु॑नः सादन॒स्पृशो॑ र॒यिं पि॒शङ्गं॑ बहु॒लं व॑सीमहि

sa tū pavasva pari pārthivaṃ rajaḥ stotre śikṣannādhūnvate ca sukrato |
mā no nirbhāgvasunaḥ sādanaspṛśo rayiṃ piśaṅgaṃ bahulaṃ vasīmahi

72.9

आ तू न॑ इन्दो श॒तदा॒त्वश्व्यं॑ स॒हस्र॑दातु पशु॒मद्धिर॑ण्यवत् ।
उप॑ मास्व बृह॒ती रे॒वती॒रिषोऽधि॑ स्तो॒त्रस्य॑ पवमान नो गहि

ā tū na indo śatadātvaśvyaṃ sahasradātu paśumaddhiraṇyavat |
upa māsva bṛhatī revatīriṣo'dhi stotrasya pavamāna no gahi

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)