प्र शु॒क्रैतु॑ दे॒वी म॑नी॒षा अ॒स्मत्सुत॑ष्टो॒ रथो॒ न वा॒जी
pra śukraitu devī manīṣā asmatsutaṣṭo ratho na vājī
ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: विश्वे देवाः, १६ अहिः, १७ अहिर्बुध्न्यः · छन्द: द्विपदा विराट्, २२-२५ त्रिष्टुप्
25 श्लोक · 34 में से 104
वसिष्ठ का विश्वेदेवों को यह सूक्त छोटी द्विपदा विराट् पंक्तियों में है, जिसमें अहि और गहराई के सर्प अहिर्बुध्न्य को भी मन्त्र हैं। उज्ज्वल विचार सुगढ़ रथ की भाँति आगे बढ़े; बहते जल द्युलोक और पृथ्वी का जन्म जानते हैं और हमें सुनते हैं। ऋषि ऋत्विजों से कहते हैं कि यज्ञ को धुरी में घोड़ों की तरह जोतो। सहस्र नेत्रों वाले वरुण, राष्ट्रों के राजा, नदियों के मार्ग देखते हैं। वे जलों से जन्मे उस सर्प की स्तुति करते हैं जो धाराओं के तल में बैठा है, और माँगते हैं कि अहिर्बुध्न्य हमें हानि न पहुँचाए। त्वष्टा से वीर और देवों से मरुतों की गोद में शरण माँगी जाती है।
प्र शु॒क्रैतु॑ दे॒वी म॑नी॒षा अ॒स्मत्सुत॑ष्टो॒ रथो॒ न वा॒जी
pra śukraitu devī manīṣā asmatsutaṣṭo ratho na vājī
वि॒दुः पृ॑थि॒व्या दि॒वो ज॒नित्रं॑ शृ॒ण्वन्त्यापो॒ अध॒ क्षर॑न्तीः
viduḥ pṛthivyā divo janitraṃ śṛṇvantyāpo adha kṣarantīḥ
आप॑श्चिदस्मै॒ पिन्व॑न्त पृ॒थ्वीर्वृ॒त्रेषु॒ शूरा॒ मंस॑न्त उ॒ग्राः
āpaścidasmai pinvanta pṛthvīrvṛtreṣu śūrā maṃsanta ugrāḥ
आ धू॒र्ष्व॑स्मै॒ दधा॒ताश्वा॒निन्द्रो॒ न व॒ज्री हिर॑ण्यबाहुः
ā dhūrṣvasmai dadhātāśvānindro na vajrī hiraṇyabāhuḥ
अ॒भि प्र स्था॒ताहे॑व य॒ज्ञं याते॑व॒ पत्म॒न्त्मना॑ हिनोत
abhi pra sthātāheva yajñaṃ yāteva patmantmanā hinota
त्मना॑ स॒मत्सु॑ हि॒नोत॑ य॒ज्ञं दधा॑त के॒तुं जना॑य वी॒रम्
tmanā samatsu hinota yajñaṃ dadhāta ketuṃ janāya vīram
उद॑स्य॒ शुष्मा॑द्भा॒नुर्नार्त॒ बिभ॑र्ति भा॒रं पृ॑थि॒वी न भूम॑
udasya śuṣmādbhānurnārta bibharti bhāraṃ pṛthivī na bhūma
ह्वया॑मि दे॒वाँ अया॑तुरग्ने॒ साध॑न्नृ॒तेन॒ धियं॑ दधामि
hvayāmi devām̐ ayāturagne sādhannṛtena dhiyaṃ dadhāmi
अ॒भि वो॑ दे॒वीं धियं॑ दधिध्वं॒ प्र वो॑ देव॒त्रा वाचं॑ कृणुध्वम्
abhi vo devīṃ dhiyaṃ dadhidhvaṃ pra vo devatrā vācaṃ kṛṇudhvam
आ च॑ष्ट आसां॒ पाथो॑ न॒दीनां॒ वरु॑ण उ॒ग्रः स॒हस्र॑चक्षाः
ā caṣṭa āsāṃ pātho nadīnāṃ varuṇa ugraḥ sahasracakṣāḥ
राजा॑ रा॒ष्ट्रानां॒ पेशो॑ न॒दीना॒मनु॑त्तमस्मै क्ष॒त्रं वि॒श्वायु॑
rājā rāṣṭrānāṃ peśo nadīnāmanuttamasmai kṣatraṃ viśvāyu
अवि॑ष्टो अ॒स्मान्विश्वा॑सु वि॒क्ष्वद्युं॑ कृणोत॒ शंसं॑ निनि॒त्सोः
aviṣṭo asmānviśvāsu vikṣvadyuṃ kṛṇota śaṃsaṃ ninitsoḥ
व्ये॑तु दि॒द्युद्द्वि॒षामशे॑वा यु॒योत॒ विष्व॒ग्रप॑स्त॒नूना॑म्
vyetu didyuddviṣāmaśevā yuyota viṣvagrapastanūnām
अवी॑न्नो अ॒ग्निर्ह॒व्यान्नमो॑भि॒ः प्रेष्ठो॑ अस्मा अधायि॒ स्तोम॑ः
avīnno agnirhavyānnamobhiḥ preṣṭho asmā adhāyi stomaḥ
स॒जूर्दे॒वेभि॑र॒पां नपा॑तं॒ सखा॑यं कृध्वं शि॒वो नो॑ अस्तु
sajūrdevebhirapāṃ napātaṃ sakhāyaṃ kṛdhvaṃ śivo no astu
अ॒ब्जामु॒क्थैरहिं॑ गृणीषे बु॒ध्ने न॒दीनां॒ रज॑स्सु॒ षीद॑न्
abjāmukthairahiṃ gṛṇīṣe budhne nadīnāṃ rajassu ṣīdan
मा नोऽहि॑र्बु॒ध्न्यो॑ रि॒षे धा॒न्मा य॒ज्ञो अ॑स्य स्रिधदृता॒योः
mā no'hirbudhnyo riṣe dhānmā yajño asya sridhadṛtāyoḥ
उ॒त न॑ ए॒षु नृषु॒ श्रवो॑ धु॒ः प्र रा॒ये य॑न्तु॒ शर्ध॑न्तो अ॒र्यः
uta na eṣu nṛṣu śravo dhuḥ pra rāye yantu śardhanto aryaḥ
तप॑न्ति॒ शत्रुं॒ स्व१॒॑र्ण भूमा॑ म॒हासे॑नासो॒ अमे॑भिरेषाम्
tapanti śatruṃ svarṇa bhūmā mahāsenāso amebhireṣām
आ यन्न॒ः पत्नी॒र्गम॒न्त्यच्छा॒ त्वष्टा॑ सुपा॒णिर्दधा॑तु वी॒रान्
ā yannaḥ patnīrgamantyacchā tvaṣṭā supāṇirdadhātu vīrān
प्रति॑ न॒ः स्तोमं॒ त्वष्टा॑ जुषेत॒ स्याद॒स्मे अ॒रम॑तिर्वसू॒युः
prati naḥ stomaṃ tvaṣṭā juṣeta syādasme aramatirvasūyuḥ
ता नो॑ रासन्राति॒षाचो॒ वसू॒न्या रोद॑सी वरुणा॒नी शृ॑णोतु ।
वरू॑त्रीभिः सुशर॒णो नो॑ अस्तु॒ त्वष्टा॑ सु॒दत्रो॒ वि द॑धातु॒ राय॑ः
tā no rāsanrātiṣāco vasūnyā rodasī varuṇānī śṛṇotu |
varūtrībhiḥ suśaraṇo no astu tvaṣṭā sudatro vi dadhātu rāyaḥ
तन्नो॒ राय॒ः पर्व॑ता॒स्तन्न॒ आप॒स्तद्रा॑ति॒षाच॒ ओष॑धीरु॒त द्यौः ।
वन॒स्पति॑भिः पृथि॒वी स॒जोषा॑ उ॒भे रोद॑सी॒ परि॑ पासतो नः
tanno rāyaḥ parvatāstanna āpastadrātiṣāca oṣadhīruta dyauḥ |
vanaspatibhiḥ pṛthivī sajoṣā ubhe rodasī pari pāsato naḥ
अनु॒ तदु॒र्वी रोद॑सी जिहाता॒मनु॑ द्यु॒क्षो वरु॑ण॒ इन्द्र॑सखा ।
अनु॒ विश्वे॑ म॒रुतो॒ ये स॒हासो॑ रा॒यः स्या॑म ध॒रुणं॑ धि॒यध्यै॑
anu tadurvī rodasī jihātāmanu dyukṣo varuṇa indrasakhā |
anu viśve maruto ye sahāso rāyaḥ syāma dharuṇaṃ dhiyadhyai
तन्न॒ इन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॒ग्निराप॒ ओष॑धीर्व॒निनो॑ जुषन्त ।
शर्म॑न्स्याम म॒रुता॑मु॒पस्थे॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः
tanna indro varuṇo mitro agnirāpa oṣadhīrvanino juṣanta |
śarmansyāma marutāmupasthe yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)