षष्ठ मण्डल

सूक्त 60: इन्द्र और अग्नि ने जल और ज्योति जीती

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: इन्द्राग्नी · छन्द: गायत्री, १-३,१३ त्रिष्टुप्, १४ बृहती, १५ अनुष्टुप्

15 श्लोक · 60 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र और अग्नि ने जल और ज्योति जीती

बार्हस्पत्य भरद्वाज गायत्री, त्रिष्टुप्, बृहती और अनुष्टुप् में इन्द्र और अग्नि को साथ पुकारते हैं। जो उनकी सेवा करता है, वह वृत्र को ढीला कर पुरस्कार जीतता है। उन्होंने हर ली गई गायों, जलों, ज्योति और उषाओं के लिए युद्ध किया। कवि माँगता है कि वे आर्य और दास दोनों प्रकार की बाधाओं को मारें और सारा द्वेष दूर करें। अग्नि वह हैं जिनकी ज्वाला वनों को आलिंगन करती है और जीभ से उन्हें काला कर देती है। उन्हें नियुत् घोड़ों के साथ आकर मधुर सोम पीने और गायें, घोड़े और धन देने को बुलाया गया है।

60.1

श्नथ॑द्वृ॒त्रमु॒त स॑नोति॒ वाज॒मिन्द्रा॒ यो अ॒ग्नी सहु॑री सप॒र्यात् ।
इ॒र॒ज्यन्ता॑ वस॒व्य॑स्य॒ भूरे॒ः सह॑स्तमा॒ सह॑सा वाज॒यन्ता॑

śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt |
irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā

60.2

ता यो॑धिष्टम॒भि गा इ॑न्द्र नू॒नम॒पः स्व॑रु॒षसो॑ अग्न ऊ॒ळ्हाः ।
दिश॒ः स्व॑रु॒षस॑ इन्द्र चि॒त्रा अ॒पो गा अ॑ग्ने युवसे नि॒युत्वा॑न्

tā yodhiṣṭamabhi gā indra nūnamapaḥ svaruṣaso agna ūḻhāḥ |
diśaḥ svaruṣasa indra citrā apo gā agne yuvase niyutvān

60.3

आ वृ॑त्रहणा वृत्र॒हभि॒ः शुष्मै॒रिन्द्र॑ या॒तं नमो॑भिरग्ने अ॒र्वाक् ।
यु॒वं राधो॑भि॒रक॑वेभिरि॒न्द्राग्ने॑ अ॒स्मे भ॑वतमुत्त॒मेभि॑ः

ā vṛtrahaṇā vṛtrahabhiḥ śuṣmairindra yātaṃ namobhiragne arvāk |
yuvaṃ rādhobhirakavebhirindrāgne asme bhavatamuttamebhiḥ

60.4

ता हु॑वे॒ ययो॑रि॒दं प॒प्ने विश्वं॑ पु॒रा कृ॒तम् ।
इ॒न्द्रा॒ग्नी न म॑र्धतः

tā huve yayoridaṃ papne viśvaṃ purā kṛtam |
indrāgnī na mardhataḥ

60.5

उ॒ग्रा वि॑घ॒निना॒ मृध॑ इन्द्रा॒ग्नी ह॑वामहे ।
ता नो॑ मृळात ई॒दृशे॑

ugrā vighaninā mṛdha indrāgnī havāmahe |
tā no mṛḻāta īdṛśe

60.6

ह॒तो वृ॒त्राण्यार्या॑ ह॒तो दासा॑नि॒ सत्प॑ती ।
ह॒तो विश्वा॒ अप॒ द्विष॑ः

hato vṛtrāṇyāryā hato dāsāni satpatī |
hato viśvā apa dviṣaḥ

60.7

इन्द्रा॑ग्नी यु॒वामि॒मे॒३॒॑ऽभि स्तोमा॑ अनूषत ।
पिब॑तं शम्भुवा सु॒तम्

indrāgnī yuvāmime'bhi stomā anūṣata |
pibataṃ śambhuvā sutam

60.8

या वां॒ सन्ति॑ पुरु॒स्पृहो॑ नि॒युतो॑ दा॒शुषे॑ नरा ।
इन्द्रा॑ग्नी॒ ताभि॒रा ग॑तम्

yā vāṃ santi puruspṛho niyuto dāśuṣe narā |
indrāgnī tābhirā gatam

60.9

ताभि॒रा ग॑च्छतं न॒रोपे॒दं सव॑नं सु॒तम् ।
इन्द्रा॑ग्नी॒ सोम॑पीतये

tābhirā gacchataṃ naropedaṃ savanaṃ sutam |
indrāgnī somapītaye

60.10

तमी॑ळिष्व॒ यो अ॒र्चिषा॒ वना॒ विश्वा॑ परि॒ष्वज॑त् ।
कृ॒ष्णा कृ॒णोति॑ जि॒ह्वया॑

tamīḻiṣva yo arciṣā vanā viśvā pariṣvajat |
kṛṣṇā kṛṇoti jihvayā

60.11

य इ॒द्ध आ॒विवा॑सति सु॒म्नमिन्द्र॑स्य॒ मर्त्य॑ः ।
द्यु॒म्नाय॑ सु॒तरा॑ अ॒पः

ya iddha āvivāsati sumnamindrasya martyaḥ |
dyumnāya sutarā apaḥ

60.12

ता नो॒ वाज॑वती॒रिष॑ आ॒शून्पि॑पृत॒मर्व॑तः ।
इन्द्र॑म॒ग्निं च॒ वोळ्ह॑वे

tā no vājavatīriṣa āśūnpipṛtamarvataḥ |
indramagniṃ ca voḻhave

60.13

उ॒भा वा॑मिन्द्राग्नी आहु॒वध्या॑ उ॒भा राध॑सः स॒ह मा॑द॒यध्यै॑ ।
उ॒भा दा॒तारा॑वि॒षां र॑यी॒णामु॒भा वाज॑स्य सा॒तये॑ हुवे वाम्

ubhā vāmindrāgnī āhuvadhyā ubhā rādhasaḥ saha mādayadhyai |
ubhā dātārāviṣāṃ rayīṇāmubhā vājasya sātaye huve vām

60.14

आ नो॒ गव्ये॑भि॒रश्व्यै॑र्वस॒व्यै॒३॒॑रुप॑ गच्छतम् ।
सखा॑यौ दे॒वौ स॒ख्याय॑ श॒म्भुवे॑न्द्रा॒ग्नी ता ह॑वामहे

ā no gavyebhiraśvyairvasavyairupa gacchatam |
sakhāyau devau sakhyāya śambhuvendrāgnī tā havāmahe

60.15

इन्द्रा॑ग्नी शृणु॒तं हवं॒ यज॑मानस्य सुन्व॒तः ।
वी॒तं ह॒व्यान्या ग॑तं॒ पिब॑तं सो॒म्यं मधु॑

indrāgnī śṛṇutaṃ havaṃ yajamānasya sunvataḥ |
vītaṃ havyānyā gataṃ pibataṃ somyaṃ madhu

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)