सूक्त 16: अग्नि का महान गायत्री सूक्त

त्वम॑ग्ने य॒ज्ञानां॒ होता॒ विश्वे॑षां हि॒तः ।
दे॒वेभि॒र्मानु॑षे॒ जने॑

tvamagne yajñānāṃ hotā viśveṣāṃ hitaḥ |
devebhirmānuṣe jane

स नो॑ म॒न्द्राभि॑रध्व॒रे जि॒ह्वाभि॑र्यजा म॒हः ।
आ दे॒वान्व॑क्षि॒ यक्षि॑ च

sa no mandrābhiradhvare jihvābhiryajā mahaḥ |
ā devānvakṣi yakṣi ca

वेत्था॒ हि वे॑धो॒ अध्व॑नः प॒थश्च॑ दे॒वाञ्ज॑सा ।
अग्ने॑ य॒ज्ञेषु॑ सुक्रतो

vetthā hi vedho adhvanaḥ pathaśca devāñjasā |
agne yajñeṣu sukrato

त्वामी॑ळे॒ अध॑ द्वि॒ता भ॑र॒तो वा॒जिभि॑ः शु॒नम् ।
ई॒जे य॒ज्ञेषु॑ य॒ज्ञिय॑म्

tvāmīḻe adha dvitā bharato vājibhiḥ śunam |
īje yajñeṣu yajñiyam

त्वमि॒मा वार्या॑ पु॒रु दिवो॑दासाय सुन्व॒ते ।
भ॒रद्वा॑जाय दा॒शुषे॑

tvamimā vāryā puru divodāsāya sunvate |
bharadvājāya dāśuṣe

त्वं दू॒तो अम॑र्त्य॒ आ व॑हा॒ दैव्यं॒ जन॑म् ।
शृ॒ण्वन्विप्र॑स्य सुष्टु॒तिम्

tvaṃ dūto amartya ā vahā daivyaṃ janam |
śṛṇvanviprasya suṣṭutim

त्वाम॑ग्ने स्वा॒ध्यो॒३॒॑ मर्ता॑सो दे॒ववी॑तये ।
य॒ज्ञेषु॑ दे॒वमी॑ळते

tvāmagne svādhyo martāso devavītaye |
yajñeṣu devamīḻate

तव॒ प्र य॑क्षि सं॒दृश॑मु॒त क्रतुं॑ सु॒दान॑वः ।
विश्वे॑ जुषन्त का॒मिन॑ः

tava pra yakṣi saṃdṛśamuta kratuṃ sudānavaḥ |
viśve juṣanta kāminaḥ

त्वं होता॒ मनु॑र्हितो॒ वह्नि॑रा॒सा वि॒दुष्ट॑रः ।
अग्ने॒ यक्षि॑ दि॒वो विश॑ः

tvaṃ hotā manurhito vahnirāsā viduṣṭaraḥ |
agne yakṣi divo viśaḥ

अग्न॒ आ या॑हि वी॒तये॑ गृणा॒नो ह॒व्यदा॑तये ।
नि होता॑ सत्सि ब॒र्हिषि॑

agna ā yāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye |
ni hotā satsi barhiṣi

तं त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरो घृ॒तेन॑ वर्धयामसि ।
बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य

taṃ tvā samidbhiraṅgiro ghṛtena vardhayāmasi |
bṛhacchocā yaviṣṭhya

स न॑ः पृ॒थु श्र॒वाय्य॒मच्छा॑ देव विवाससि ।
बृ॒हद॑ग्ने सु॒वीर्य॑म्

sa naḥ pṛthu śravāyyamacchā deva vivāsasi |
bṛhadagne suvīryam

त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत ।
मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घत॑ः

tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata |
mūrdhno viśvasya vāghataḥ

तमु॑ त्वा द॒ध्यङ्ङृषि॑ः पु॒त्र ई॑धे॒ अथ॑र्वणः ।
वृ॒त्र॒हणं॑ पुरंद॒रम्

tamu tvā dadhyaṅṅṛṣiḥ putra īdhe atharvaṇaḥ |
vṛtrahaṇaṃ puraṃdaram

तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् ।
ध॒नं॒ज॒यं रणे॑रणे

tamu tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam |
dhanaṃjayaṃ raṇeraṇe

एह्यू॒ षु ब्रवा॑णि॒ तेऽग्न॑ इ॒त्थेत॑रा॒ गिर॑ः ।
ए॒भिर्व॑र्धास॒ इन्दु॑भिः

ehyū ṣu bravāṇi te'gna itthetarā giraḥ |
ebhirvardhāsa indubhiḥ

यत्र॒ क्व॑ च ते॒ मनो॒ दक्षं॑ दधस॒ उत्त॑रम् ।
तत्रा॒ सद॑ः कृणवसे

yatra kva ca te mano dakṣaṃ dadhasa uttaram |
tatrā sadaḥ kṛṇavase

न॒हि ते॑ पू॒र्तम॑क्षि॒पद्भुव॑न्नेमानां वसो ।
अथा॒ दुवो॑ वनवसे

nahi te pūrtamakṣipadbhuvannemānāṃ vaso |
athā duvo vanavase

आग्निर॑गामि॒ भार॑तो वृत्र॒हा पु॑रु॒चेत॑नः ।
दिवो॑दासस्य॒ सत्प॑तिः

āgniragāmi bhārato vṛtrahā purucetanaḥ |
divodāsasya satpatiḥ

स हि विश्वाति॒ पार्थि॑वा र॒यिं दाश॑न्महित्व॒ना ।
व॒न्वन्नवा॑तो॒ अस्तृ॑तः

sa hi viśvāti pārthivā rayiṃ dāśanmahitvanā |
vanvannavāto astṛtaḥ

स प्र॑त्न॒वन्नवी॑य॒साग्ने॑ द्यु॒म्नेन॑ सं॒यता॑ ।
बृ॒हत्त॑तन्थ भा॒नुना॑

sa pratnavannavīyasāgne dyumnena saṃyatā |
bṛhattatantha bhānunā

प्र व॑ः सखायो अ॒ग्नये॒ स्तोमं॑ य॒ज्ञं च॑ धृष्णु॒या ।
अर्च॒ गाय॑ च वे॒धसे॑

pra vaḥ sakhāyo agnaye stomaṃ yajñaṃ ca dhṛṣṇuyā |
arca gāya ca vedhase

स हि यो मानु॑षा यु॒गा सीद॒द्धोता॑ क॒विक्र॑तुः ।
दू॒तश्च॑ हव्य॒वाह॑नः

sa hi yo mānuṣā yugā sīdaddhotā kavikratuḥ |
dūtaśca havyavāhanaḥ

ता राजा॑ना॒ शुचि॑व्रतादि॒त्यान्मारु॑तं ग॒णम् ।
वसो॒ यक्षी॒ह रोद॑सी

tā rājānā śucivratādityānmārutaṃ gaṇam |
vaso yakṣīha rodasī

वस्वी॑ ते अग्ने॒ संदृ॑ष्टिरिषय॒ते मर्त्या॑य ।
ऊर्जो॑ नपाद॒मृत॑स्य

vasvī te agne saṃdṛṣṭiriṣayate martyāya |
ūrjo napādamṛtasya

क्रत्वा॒ दा अ॑स्तु॒ श्रेष्ठो॒ऽद्य त्वा॑ व॒न्वन्सु॒रेक्णा॑ः ।
मर्त॑ आनाश सुवृ॒क्तिम्

kratvā dā astu śreṣṭho'dya tvā vanvansurekṇāḥ |
marta ānāśa suvṛktim

ते ते॑ अग्ने॒ त्वोता॑ इ॒षय॑न्तो॒ विश्व॒मायु॑ः ।
तर॑न्तो अ॒र्यो अरा॑तीर्व॒न्वन्तो॑ अ॒र्यो अरा॑तीः

te te agne tvotā iṣayanto viśvamāyuḥ |
taranto aryo arātīrvanvanto aryo arātīḥ

अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ यास॒द्विश्वं॒ न्य१॒॑त्रिण॑म् ।
अ॒ग्निर्नो॑ वनते र॒यिम्

agnistigmena śociṣā yāsadviśvaṃ nyatriṇam |
agnirno vanate rayim

सु॒वीरं॑ र॒यिमा भ॑र॒ जात॑वेदो॒ विच॑र्षणे ।
ज॒हि रक्षां॑सि सुक्रतो

suvīraṃ rayimā bhara jātavedo vicarṣaṇe |
jahi rakṣāṃsi sukrato

त्वं न॑ः पा॒ह्यंह॑सो॒ जात॑वेदो अघाय॒तः ।
रक्षा॑ णो ब्रह्मणस्कवे

tvaṃ naḥ pāhyaṃhaso jātavedo aghāyataḥ |
rakṣā ṇo brahmaṇaskave

यो नो॑ अग्ने दु॒रेव॒ आ मर्तो॑ व॒धाय॒ दाश॑ति ।
तस्मा॑न्नः पा॒ह्यंह॑सः

yo no agne dureva ā marto vadhāya dāśati |
tasmānnaḥ pāhyaṃhasaḥ

त्वं तं दे॑व जि॒ह्वया॒ परि॑ बाधस्व दु॒ष्कृत॑म् ।
मर्तो॒ यो नो॒ जिघां॑सति

tvaṃ taṃ deva jihvayā pari bādhasva duṣkṛtam |
marto yo no jighāṃsati

भ॒रद्वा॑जाय स॒प्रथ॒ः शर्म॑ यच्छ सहन्त्य ।
अग्ने॒ वरे॑ण्यं॒ वसु॑

bharadvājāya saprathaḥ śarma yaccha sahantya |
agne vareṇyaṃ vasu

अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घनद्द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया॑ ।
समि॑द्धः शु॒क्र आहु॑तः

agnirvṛtrāṇi jaṅghanaddraviṇasyurvipanyayā |
samiddhaḥ śukra āhutaḥ

गर्भे॑ मा॒तुः पि॒तुष्पि॒ता वि॑दिद्युता॒नो अ॒क्षरे॑ ।
सीद॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा

garbhe mātuḥ pituṣpitā vididyutāno akṣare |
sīdannṛtasya yonimā

ब्रह्म॑ प्र॒जाव॒दा भ॑र॒ जात॑वेदो॒ विच॑र्षणे ।
अग्ने॒ यद्दी॒दय॑द्दि॒वि

brahma prajāvadā bhara jātavedo vicarṣaṇe |
agne yaddīdayaddivi

उप॑ त्वा र॒ण्वसं॑दृशं॒ प्रय॑स्वन्तः सहस्कृत ।
अग्ने॑ ससृ॒ज्महे॒ गिर॑ः

upa tvā raṇvasaṃdṛśaṃ prayasvantaḥ sahaskṛta |
agne sasṛjmahe giraḥ

उप॑ च्छा॒यामि॑व॒ घृणे॒रग॑न्म॒ शर्म॑ ते व॒यम् ।
अग्ने॒ हिर॑ण्यसंदृशः

upa cchāyāmiva ghṛṇeraganma śarma te vayam |
agne hiraṇyasaṃdṛśaḥ

य उ॒ग्र इ॑व शर्य॒हा ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ न वंस॑गः ।
अग्ने॒ पुरो॑ रु॒रोजि॑थ

ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṅgo na vaṃsagaḥ |
agne puro rurojitha

आ यं हस्ते॒ न खा॒दिनं॒ शिशुं॑ जा॒तं न बिभ्र॑ति ।
वि॒शाम॒ग्निं स्व॑ध्व॒रम्

ā yaṃ haste na khādinaṃ śiśuṃ jātaṃ na bibhrati |
viśāmagniṃ svadhvaram

प्र दे॒वं दे॒ववी॑तये॒ भर॑ता वसु॒वित्त॑मम् ।
आ स्वे योनौ॒ नि षी॑दतु

pra devaṃ devavītaye bharatā vasuvittamam |
ā sve yonau ni ṣīdatu

आ जा॒तं जा॒तवे॑दसि प्रि॒यं शि॑शी॒ताति॑थिम् ।
स्यो॒न आ गृ॒हप॑तिम्

ā jātaṃ jātavedasi priyaṃ śiśītātithim |
syona ā gṛhapatim

अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धव॑ः ।
अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑

agne yukṣvā hi ye tavāśvāso deva sādhavaḥ |
araṃ vahanti manyave

अच्छा॑ नो या॒ह्या व॑हा॒भि प्रयां॑सि वी॒तये॑ ।
आ दे॒वान्सोम॑पीतये

acchā no yāhyā vahābhi prayāṃsi vītaye |
ā devānsomapītaye

उद॑ग्ने भारत द्यु॒मदज॑स्रेण॒ दवि॑द्युतत् ।
शोचा॒ वि भा॑ह्यजर

udagne bhārata dyumadajasreṇa davidyutat |
śocā vi bhāhyajara

वी॒ती यो दे॒वं मर्तो॑ दुव॒स्येद॒ग्निमी॑ळीताध्व॒रे ह॒विष्मा॑न् ।
होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योरुत्ता॒नह॑स्तो॒ नम॒सा वि॑वासेत्

vītī yo devaṃ marto duvasyedagnimīḻītādhvare haviṣmān |
hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoruttānahasto namasā vivāset

आ ते॑ अग्न ऋ॒चा ह॒विर्हृ॒दा त॒ष्टं भ॑रामसि ।
ते ते॑ भवन्तू॒क्षण॑ ऋष॒भासो॑ व॒शा उ॒त

ā te agna ṛcā havirhṛdā taṣṭaṃ bharāmasi |
te te bhavantūkṣaṇa ṛṣabhāso vaśā uta

अ॒ग्निं दे॒वासो॑ अग्रि॒यमि॒न्धते॑ वृत्र॒हन्त॑मम् ।
येना॒ वसू॒न्याभृ॑ता तृ॒ळ्हा रक्षां॑सि वा॒जिना॑

agniṃ devāso agriyamindhate vṛtrahantamam |
yenā vasūnyābhṛtā tṛḻhā rakṣāṃsi vājinā