पञ्चम मण्डल

सूक्त 58: पृश्नि के पुत्र, एक चक्र के अरे

ऋषि: श्यावाश्व आत्रेयः · देवता: मरुतः · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 58 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

पृश्नि के पुत्र, एक चक्र के अरे

श्यावाश्व आत्रेय त्रिष्टुप् में नवीनतम मरुद्गण की स्तुति करते हैं। वे तेज़ घोड़े चलाते हैं और अमृत के स्वराज्य वाले स्वामी हैं। ऋषि विप्र से कहते हैं कि इन सुख देने वालों का वन्दन करो, जिनकी महिमा अपार है। जल लाने वाले आज आएँ, उनके लिए अग्नि प्रज्वलित है। उन्हीं से बलवान राजा होता है, उन्हीं से योद्धा और उत्तम घोड़ों वाला पुरुष। चक्र के अरों की तरह कोई अन्तिम नहीं, दिनों की तरह वे बार-बार जन्म लेते हैं। पृश्नि के पुत्र वर्षा बरसाते हैं, जल उमड़ता है, वन टूटते हैं, द्युलोक वृषभ की तरह गरजता है। उन्होंने वायुओं को घोड़े बनाकर जोता और वर्षा को अपना पसीना बनाया।

58.1

तमु॑ नू॒नं तवि॑षीमन्तमेषां स्तु॒षे ग॒णं मारु॑तं॒ नव्य॑सीनाम् ।
य आ॒श्व॑श्वा॒ अम॑व॒द्वह॑न्त उ॒तेशि॑रे अ॒मृत॑स्य स्व॒राज॑ः

tamu nūnaṃ taviṣīmantameṣāṃ stuṣe gaṇaṃ mārutaṃ navyasīnām |
ya āśvaśvā amavadvahanta uteśire amṛtasya svarājaḥ

58.2

त्वे॒षं ग॒णं त॒वसं॒ खादि॑हस्तं॒ धुनि॑व्रतं मा॒यिनं॒ दाति॑वारम् ।
म॒यो॒भुवो॒ ये अमि॑ता महि॒त्वा वन्द॑स्व विप्र तुवि॒राध॑सो॒ नॄन्

tveṣaṃ gaṇaṃ tavasaṃ khādihastaṃ dhunivrataṃ māyinaṃ dātivāram |
mayobhuvo ye amitā mahitvā vandasva vipra tuvirādhaso nṝn

58.3

आ वो॑ यन्तूदवा॒हासो॑ अ॒द्य वृ॒ष्टिं ये विश्वे॑ म॒रुतो॑ जु॒नन्ति॑ ।
अ॒यं यो अ॒ग्निर्म॑रुत॒ः समि॑द्ध ए॒तं जु॑षध्वं कवयो युवानः

ā vo yantūdavāhāso adya vṛṣṭiṃ ye viśve maruto junanti |
ayaṃ yo agnirmarutaḥ samiddha etaṃ juṣadhvaṃ kavayo yuvānaḥ

58.4

यू॒यं राजा॑न॒मिर्यं॒ जना॑य विभ्वत॒ष्टं ज॑नयथा यजत्राः ।
यु॒ष्मदे॑ति मुष्टि॒हा बा॒हुजू॑तो यु॒ष्मत्सद॑श्वो मरुतः सु॒वीर॑ः

yūyaṃ rājānamiryaṃ janāya vibhvataṣṭaṃ janayathā yajatrāḥ |
yuṣmadeti muṣṭihā bāhujūto yuṣmatsadaśvo marutaḥ suvīraḥ

58.5

अ॒रा इ॒वेदच॑रमा॒ अहे॑व॒ प्रप्र॑ जायन्ते॒ अक॑वा॒ महो॑भिः ।
पृश्ने॑ः पु॒त्रा उ॑प॒मासो॒ रभि॑ष्ठा॒ः स्वया॑ म॒त्या म॒रुत॒ः सं मि॑मिक्षुः

arā ivedacaramā aheva prapra jāyante akavā mahobhiḥ |
pṛśneḥ putrā upamāso rabhiṣṭhāḥ svayā matyā marutaḥ saṃ mimikṣuḥ

58.6

यत्प्राया॑सिष्ट॒ पृष॑तीभि॒रश्वै॑र्वीळुप॒विभि॑र्मरुतो॒ रथे॑भिः ।
क्षोद॑न्त॒ आपो॑ रिण॒ते वना॒न्यवो॒स्रियो॑ वृष॒भः क्र॑न्दतु॒ द्यौः

yatprāyāsiṣṭa pṛṣatībhiraśvairvīḻupavibhirmaruto rathebhiḥ |
kṣodanta āpo riṇate vanānyavosriyo vṛṣabhaḥ krandatu dyauḥ

58.7

प्रथि॑ष्ट॒ याम॑न्पृथि॒वी चि॑देषां॒ भर्ते॑व॒ गर्भं॒ स्वमिच्छवो॑ धुः ।
वाता॒न्ह्यश्वा॑न्धु॒र्या॑युयु॒ज्रे व॒र्षं स्वेदं॑ चक्रिरे रु॒द्रिया॑सः

prathiṣṭa yāmanpṛthivī cideṣāṃ bharteva garbhaṃ svamicchavo dhuḥ |
vātānhyaśvāndhuryāyuyujre varṣaṃ svedaṃ cakrire rudriyāsaḥ

58.8

ह॒ये नरो॒ मरु॑तो मृ॒ळता॑ न॒स्तुवी॑मघासो॒ अमृ॑ता॒ ऋत॑ज्ञाः ।
सत्य॑श्रुत॒ः कव॑यो॒ युवा॑नो॒ बृह॑द्गिरयो बृ॒हदु॒क्षमा॑णाः

haye naro maruto mṛḻatā nastuvīmaghāso amṛtā ṛtajñāḥ |
satyaśrutaḥ kavayo yuvāno bṛhadgirayo bṛhadukṣamāṇāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)