तृतीय मण्डल

सूक्त 7: सात वाणियाँ और अग्नि का धाम

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 7 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

सात वाणियाँ और अग्नि का धाम

अग्नि के प्रति विश्वामित्र का गूढ़ त्रिष्टुप् सूक्त। सात वाणियों ने श्वेत पीठ वाले पोषक के दोनों माता पिता में प्रवेश किया है, और चारों ओर रहने वाले वे माता पिता दीर्घ आयु के लिए साथ चलते हैं। वृषभ की गौएँ मधु वहन करती हैं; ऋत के आसन पर बैठे अग्नि के चारों ओर एक गौ घूमती है। पाँच अध्वर्यु और सात विप्र पक्षी के प्रिय, छिपे पद की रक्षा करते हैं। देव देवों के व्रतों का अनुसरण करते हैं। अग्नि से महान देवों और द्यावापृथिवी को लाने, और किए गए पाप को क्षमा करने की प्रार्थना है।

7.1

प्र य आ॒रुः शि॑तिपृ॒ष्ठस्य॑ धा॒सेरा मा॒तरा॑ विविशुः स॒प्त वाणी॑ः ।
प॒रि॒क्षिता॑ पि॒तरा॒ सं च॑रेते॒ प्र स॑र्स्राते दी॒र्घमायु॑ः प्र॒यक्षे॑

pra ya āruḥ śitipṛṣṭhasya dhāserā mātarā viviśuḥ sapta vāṇīḥ |
parikṣitā pitarā saṃ carete pra sarsrāte dīrghamāyuḥ prayakṣe

7.2

दि॒वक्ष॑सो धे॒नवो॒ वृष्णो॒ अश्वा॑ दे॒वीरा त॑स्थौ॒ मधु॑म॒द्वह॑न्तीः ।
ऋ॒तस्य॑ त्वा॒ सद॑सि क्षेम॒यन्तं॒ पर्येका॑ चरति वर्त॒निं गौः

divakṣaso dhenavo vṛṣṇo aśvā devīrā tasthau madhumadvahantīḥ |
ṛtasya tvā sadasi kṣemayantaṃ paryekā carati vartaniṃ gauḥ

7.3

आ सी॑मरोहत्सु॒यमा॒ भव॑न्ती॒ः पति॑श्चिकि॒त्वान्र॑यि॒विद्र॑यी॒णाम् ।
प्र नील॑पृष्ठो अत॒सस्य॑ धा॒सेस्ता अ॑वासयत्पुरु॒धप्र॑तीकः

ā sīmarohatsuyamā bhavantīḥ patiścikitvānrayividrayīṇām |
pra nīlapṛṣṭho atasasya dhāsestā avāsayatpurudhapratīkaḥ

7.4

महि॑ त्वा॒ष्ट्रमू॒र्जय॑न्तीरजु॒र्यं स्त॑भू॒यमा॑नं व॒हतो॑ वहन्ति ।
व्यङ्गे॑भिर्दिद्युता॒नः स॒धस्थ॒ एका॑मिव॒ रोद॑सी॒ आ वि॑वेश

mahi tvāṣṭramūrjayantīrajuryaṃ stabhūyamānaṃ vahato vahanti |
vyaṅgebhirdidyutānaḥ sadhastha ekāmiva rodasī ā viveśa

7.5

जा॒नन्ति॒ वृष्णो॑ अरु॒षस्य॒ शेव॑मु॒त ब्र॒ध्नस्य॒ शास॑ने रणन्ति ।
दि॒वो॒रुच॑ः सु॒रुचो॒ रोच॑माना॒ इळा॒ येषां॒ गण्या॒ माहि॑ना॒ गीः

jānanti vṛṣṇo aruṣasya śevamuta bradhnasya śāsane raṇanti |
divorucaḥ suruco rocamānā iḻā yeṣāṃ gaṇyā māhinā gīḥ

7.6

उ॒तो पि॒तृभ्यां॑ प्र॒विदानु॒ घोषं॑ म॒हो म॒हद्भ्या॑मनयन्त शू॒षम् ।
उ॒क्षा ह॒ यत्र॒ परि॒ धान॑म॒क्तोरनु॒ स्वं धाम॑ जरि॒तुर्व॒वक्ष॑

uto pitṛbhyāṃ pravidānu ghoṣaṃ maho mahadbhyāmanayanta śūṣam |
ukṣā ha yatra pari dhānamaktoranu svaṃ dhāma jariturvavakṣa

7.7

अ॒ध्व॒र्युभि॑ः प॒ञ्चभि॑ः स॒प्त विप्रा॑ः प्रि॒यं र॑क्षन्ते॒ निहि॑तं प॒दं वेः ।
प्राञ्चो॑ मदन्त्यु॒क्षणो॑ अजु॒र्या दे॒वा दे॒वाना॒मनु॒ हि व्र॒ता गुः

adhvaryubhiḥ pañcabhiḥ sapta viprāḥ priyaṃ rakṣante nihitaṃ padaṃ veḥ |
prāñco madantyukṣaṇo ajuryā devā devānāmanu hi vratā guḥ

7.8

दैव्या॒ होता॑रा प्रथ॒मा न्यृ॑ञ्जे स॒प्त पृ॒क्षास॑ः स्व॒धया॑ मदन्ति ।
ऋ॒तं शंस॑न्त ऋ॒तमित्त आ॑हु॒रनु॑ व्र॒तं व्र॑त॒पा दीध्या॑नाः

daivyā hotārā prathamā nyṛñje sapta pṛkṣāsaḥ svadhayā madanti |
ṛtaṃ śaṃsanta ṛtamitta āhuranu vrataṃ vratapā dīdhyānāḥ

7.9

वृ॒षा॒यन्ते॑ म॒हे अत्या॑य पू॒र्वीर्वृष्णे॑ चि॒त्राय॑ र॒श्मय॑ः सुया॒माः ।
देव॑ होतर्म॒न्द्रत॑रश्चिकि॒त्वान्म॒हो दे॒वान्रोद॑सी॒ एह व॑क्षि

vṛṣāyante mahe atyāya pūrvīrvṛṣṇe citrāya raśmayaḥ suyāmāḥ |
deva hotarmandrataraścikitvānmaho devānrodasī eha vakṣi

7.10

पृ॒क्षप्र॑यजो द्रविणः सु॒वाच॑ः सुके॒तव॑ उ॒षसो॑ रे॒वदू॑षुः ।
उ॒तो चि॑दग्ने महि॒ना पृ॑थि॒व्याः कृ॒तं चि॒देन॒ः सं म॒हे द॑शस्य

pṛkṣaprayajo draviṇaḥ suvācaḥ suketava uṣaso revadūṣuḥ |
uto cidagne mahinā pṛthivyāḥ kṛtaṃ cidenaḥ saṃ mahe daśasya

7.11

इळा॑मग्ने पुरु॒दंसं॑ स॒निं गोः श॑श्वत्त॒मं हव॑मानाय साध ।
स्यान्न॑ः सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावाग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे

iḻāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goḥ śaśvattamaṃ havamānāya sādha |
syānnaḥ sūnustanayo vijāvāgne sā te sumatirbhūtvasme

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)