सूक्त 53: विश्वामित्र, सुदास और भरत जन

इन्द्रा॑पर्वता बृह॒ता रथे॑न वा॒मीरिष॒ आ व॑हतं सु॒वीरा॑ः ।
वी॒तं ह॒व्यान्य॑ध्व॒रेषु॑ देवा॒ वर्धे॑थां गी॒र्भिरिळ॑या॒ मद॑न्ता

indrāparvatā bṛhatā rathena vāmīriṣa ā vahataṃ suvīrāḥ |
vītaṃ havyānyadhvareṣu devā vardhethāṃ gīrbhiriḻayā madantā

तिष्ठा॒ सु कं॑ मघव॒न्मा परा॑ गा॒ः सोम॑स्य॒ नु त्वा॒ सुषु॑तस्य यक्षि ।
पि॒तुर्न पु॒त्रः सिच॒मा र॑भे त॒ इन्द्र॒ स्वादि॑ष्ठया गि॒रा श॑चीवः

tiṣṭhā su kaṃ maghavanmā parā gāḥ somasya nu tvā suṣutasya yakṣi |
piturna putraḥ sicamā rabhe ta indra svādiṣṭhayā girā śacīvaḥ

शंसा॑वाध्वर्यो॒ प्रति॑ मे गृणी॒हीन्द्रा॑य॒ वाह॑ः कृणवाव॒ जुष्ट॑म् ।
एदं ब॒र्हिर्यज॑मानस्य सी॒दाथा॑ च भूदु॒क्थमिन्द्रा॑य श॒स्तम्

śaṃsāvādhvaryo prati me gṛṇīhīndrāya vāhaḥ kṛṇavāva juṣṭam |
edaṃ barhiryajamānasya sīdāthā ca bhūdukthamindrāya śastam

जा॒येदस्तं॑ मघव॒न्सेदु॒ योनि॒स्तदित्त्वा॑ यु॒क्ता हर॑यो वहन्तु ।
य॒दा क॒दा च॑ सु॒नवा॑म॒ सोम॑म॒ग्निष्ट्वा॑ दू॒तो ध॑न्वा॒त्यच्छ॑

jāyedastaṃ maghavansedu yonistadittvā yuktā harayo vahantu |
yadā kadā ca sunavāma somamagniṣṭvā dūto dhanvātyaccha

परा॑ याहि मघव॒न्ना च॑ या॒हीन्द्र॑ भ्रातरुभ॒यत्रा॑ ते॒ अर्थ॑म् ।
यत्रा॒ रथ॑स्य बृह॒तो नि॒धानं॑ वि॒मोच॑नं वा॒जिनो॒ रास॑भस्य

parā yāhi maghavannā ca yāhīndra bhrātarubhayatrā te artham |
yatrā rathasya bṛhato nidhānaṃ vimocanaṃ vājino rāsabhasya

अपा॒ः सोम॒मस्त॑मिन्द्र॒ प्र या॑हि कल्या॒णीर्जा॒या सु॒रणं॑ गृ॒हे ते॑ ।
यत्रा॒ रथ॑स्य बृह॒तो नि॒धानं॑ वि॒मोच॑नं वा॒जिनो॒ दक्षि॑णावत्

apāḥ somamastamindra pra yāhi kalyāṇīrjāyā suraṇaṃ gṛhe te |
yatrā rathasya bṛhato nidhānaṃ vimocanaṃ vājino dakṣiṇāvat

इ॒मे भो॒जा अङ्गि॑रसो॒ विरू॑पा दि॒वस्पु॒त्रासो॒ असु॑रस्य वी॒राः ।
वि॒श्वामि॑त्राय॒ दद॑तो म॒घानि॑ सहस्रसा॒वे प्र ति॑रन्त॒ आयु॑ः

ime bhojā aṅgiraso virūpā divasputrāso asurasya vīrāḥ |
viśvāmitrāya dadato maghāni sahasrasāve pra tiranta āyuḥ

रू॒पंरू॑पं म॒घवा॑ बोभवीति मा॒याः कृ॑ण्वा॒नस्त॒न्वं१॒॑ परि॒ स्वाम् ।
त्रिर्यद्दि॒वः परि॑ मुहू॒र्तमागा॒त्स्वैर्मन्त्रै॒रनृ॑तुपा ऋ॒तावा॑

rūpaṃrūpaṃ maghavā bobhavīti māyāḥ kṛṇvānastanvaṃ pari svām |
triryaddivaḥ pari muhūrtamāgātsvairmantrairanṛtupā ṛtāvā

म॒हाँ ऋषि॑र्देव॒जा दे॒वजू॒तोऽस्त॑भ्ना॒त्सिन्धु॑मर्ण॒वं नृ॒चक्षा॑ः ।
वि॒श्वामि॑त्रो॒ यदव॑हत्सु॒दास॒मप्रि॑यायत कुशि॒केभि॒रिन्द्र॑ः

mahām̐ ṛṣirdevajā devajūto'stabhnātsindhumarṇavaṃ nṛcakṣāḥ |
viśvāmitro yadavahatsudāsamapriyāyata kuśikebhirindraḥ

हं॒सा इ॑व कृणुथ॒ श्लोक॒मद्रि॑भि॒र्मद॑न्तो गी॒र्भिर॑ध्व॒रे सु॒ते सचा॑ ।
दे॒वेभि॑र्विप्रा ऋषयो नृचक्षसो॒ वि पि॑बध्वं कुशिकाः सो॒म्यं मधु॑

haṃsā iva kṛṇutha ślokamadribhirmadanto gīrbhiradhvare sute sacā |
devebhirviprā ṛṣayo nṛcakṣaso vi pibadhvaṃ kuśikāḥ somyaṃ madhu

उप॒ प्रेत॑ कुशिकाश्चे॒तय॑ध्व॒मश्वं॑ रा॒ये प्र मु॑ञ्चता सु॒दास॑ः ।
राजा॑ वृ॒त्रं ज॑ङ्घन॒त्प्रागपा॒गुद॒गथा॑ यजाते॒ वर॒ आ पृ॑थि॒व्याः

upa preta kuśikāścetayadhvamaśvaṃ rāye pra muñcatā sudāsaḥ |
rājā vṛtraṃ jaṅghanatprāgapāgudagathā yajāte vara ā pṛthivyāḥ

य इ॒मे रोद॑सी उ॒भे अ॒हमिन्द्र॒मतु॑ष्टवम् ।
वि॒श्वामि॑त्रस्य रक्षति॒ ब्रह्मे॒दं भार॑तं॒ जन॑म्

ya ime rodasī ubhe ahamindramatuṣṭavam |
viśvāmitrasya rakṣati brahmedaṃ bhārataṃ janam

वि॒श्वामि॑त्रा अरासत॒ ब्रह्मेन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॑ ।
कर॒दिन्न॑ः सु॒राध॑सः

viśvāmitrā arāsata brahmendrāya vajriṇe |
karadinnaḥ surādhasaḥ

किं ते॑ कृण्वन्ति॒ कीक॑टेषु॒ गावो॒ नाशिरं॑ दु॒ह्रे न त॑पन्ति घ॒र्मम् ।
आ नो॑ भर॒ प्रम॑गन्दस्य॒ वेदो॑ नैचाशा॒खं म॑घवन्रन्धया नः

kiṃ te kṛṇvanti kīkaṭeṣu gāvo nāśiraṃ duhre na tapanti gharmam |
ā no bhara pramagandasya vedo naicāśākhaṃ maghavanrandhayā naḥ

स॒स॒र्प॒रीरम॑तिं॒ बाध॑माना बृ॒हन्मि॑माय ज॒मद॑ग्निदत्ता ।
आ सूर्य॑स्य दुहि॒ता त॑तान॒ श्रवो॑ दे॒वेष्व॒मृत॑मजु॒र्यम्

sasarparīramatiṃ bādhamānā bṛhanmimāya jamadagnidattā |
ā sūryasya duhitā tatāna śravo deveṣvamṛtamajuryam

स॒स॒र्प॒रीर॑भर॒त्तूय॑मे॒भ्योऽधि॒ श्रव॒ः पाञ्च॑जन्यासु कृ॒ष्टिषु॑ ।
सा प॒क्ष्या॒३॒॑ नव्य॒मायु॒र्दधा॑ना॒ यां मे॑ पलस्तिजमद॒ग्नयो॑ द॒दुः

sasarparīrabharattūyamebhyo'dhi śravaḥ pāñcajanyāsu kṛṣṭiṣu |
sā pakṣyā navyamāyurdadhānā yāṃ me palastijamadagnayo daduḥ

स्थि॒रौ गावौ॑ भवतां वी॒ळुरक्षो॒ मेषा वि व॑र्हि॒ मा यु॒गं वि शा॑रि ।
इन्द्र॑ः पात॒ल्ये॑ ददतां॒ शरी॑तो॒ररि॑ष्टनेमे अ॒भि न॑ः सचस्व

sthirau gāvau bhavatāṃ vīḻurakṣo meṣā vi varhi mā yugaṃ vi śāri |
indraḥ pātalye dadatāṃ śarītorariṣṭaneme abhi naḥ sacasva

बलं॑ धेहि त॒नूषु॑ नो॒ बल॑मिन्द्रान॒ळुत्सु॑ नः ।
बलं॑ तो॒काय॒ तन॑याय जी॒वसे॒ त्वं हि ब॑ल॒दा असि॑

balaṃ dhehi tanūṣu no balamindrānaḻutsu naḥ |
balaṃ tokāya tanayāya jīvase tvaṃ hi baladā asi

अ॒भि व्य॑यस्व खदि॒रस्य॒ सार॒मोजो॑ धेहि स्पन्द॒ने शिं॒शपा॑याम् ।
अक्ष॑ वीळो वीळित वी॒ळय॑स्व॒ मा यामा॑द॒स्मादव॑ जीहिपो नः

abhi vyayasva khadirasya sāramojo dhehi spandane śiṃśapāyām |
akṣa vīḻo vīḻita vīḻayasva mā yāmādasmādava jīhipo naḥ

अ॒यम॒स्मान्वन॒स्पति॒र्मा च॒ हा मा च॑ रीरिषत् ।
स्व॒स्त्या गृ॒हेभ्य॒ आव॒सा आ वि॒मोच॑नात्

ayamasmānvanaspatirmā ca hā mā ca rīriṣat |
svastyā gṛhebhya āvasā ā vimocanāt

इन्द्रो॒तिभि॑र्बहु॒लाभि॑र्नो अ॒द्य या॑च्छ्रे॒ष्ठाभि॑र्मघवञ्छूर जिन्व ।
यो नो॒ द्वेष्ट्यध॑र॒ः सस्प॑दीष्ट॒ यमु॑ द्वि॒ष्मस्तमु॑ प्रा॒णो ज॑हातु

indrotibhirbahulābhirno adya yācchreṣṭhābhirmaghavañchūra jinva |
yo no dveṣṭyadharaḥ saspadīṣṭa yamu dviṣmastamu prāṇo jahātu

प॒र॒शुं चि॒द्वि त॑पति शिम्ब॒लं चि॒द्वि वृ॑श्चति ।
उ॒खा चि॑दिन्द्र॒ येष॑न्ती॒ प्रय॑स्ता॒ फेन॑मस्यति

paraśuṃ cidvi tapati śimbalaṃ cidvi vṛścati |
ukhā cidindra yeṣantī prayastā phenamasyati

न साय॑कस्य चिकिते जनासो लो॒धं न॑यन्ति॒ पशु॒ मन्य॑मानाः ।
नावा॑जिनं वा॒जिना॑ हासयन्ति॒ न ग॑र्द॒भं पु॒रो अश्वा॑न्नयन्ति

na sāyakasya cikite janāso lodhaṃ nayanti paśu manyamānāḥ |
nāvājinaṃ vājinā hāsayanti na gardabhaṃ puro aśvānnayanti

इ॒म इ॑न्द्र भर॒तस्य॑ पु॒त्रा अ॑पपि॒त्वं चि॑कितु॒र्न प्र॑पि॒त्वम् ।
हि॒न्वन्त्यश्व॒मर॑णं॒ न नित्यं॒ ज्या॑वाजं॒ परि॑ णयन्त्या॒जौ

ima indra bharatasya putrā apapitvaṃ cikiturna prapitvam |
hinvantyaśvamaraṇaṃ na nityaṃ jyāvājaṃ pari ṇayantyājau