इस अध्याय में क्या होता है यज्ञों के पिता वैश्वानर अग्नि विश्वामित्र का वैश्वानर अग्नि के प्रति दूसरा सूक्त, जगती छन्द में। अग्नि द्युलोक और पृथ्वी के बीच विचरने वाला दूत है, मनुष्यों का पुरोहित बनकर बैठा होता और यज्ञ का ध्वज। उसे यज्ञों का पिता, ज्ञानियों का माप और विवेक कहा गया है, जिसने अपने अनेक रूपों से दोनों लोकों में प्रवेश किया। देवों ने उसे यहाँ स्थापित किया, तेजस्वी, वेगवान, जल में रहने वाला और स्वर्ग को पाने वाला। जन्म लेकर उसने द्यावापृथिवी और सब भुवन भर दिए। ऋषि प्रार्थना करते हैं कि अग्नि संतान और दीर्घ आयु दे और वे घर में उसके व्रतों का पालन करें।
3.1 वै॒श्वा॒न॒राय॑ पृथु॒पाज॑से॒ विपो॒ रत्ना॑ विधन्त ध॒रुणे॑षु॒ गात॑वे । अ॒ग्निर्हि दे॒वाँ अ॒मृतो॑ दुव॒स्यत्यथा॒ धर्मा॑णि स॒नता॒ न दू॑दुषत्
vaiśvānarāya pṛthupājase vipo ratnā vidhanta dharuṇeṣu gātave | agnirhi devām̐ amṛto duvasyatyathā dharmāṇi sanatā na dūduṣat
3.2 अ॒न्तर्दू॒तो रोद॑सी द॒स्म ई॑यते॒ होता॒ निष॑त्तो॒ मनु॑षः पु॒रोहि॑तः । क्षयं॑ बृ॒हन्तं॒ परि॑ भूषति॒ द्युभि॑र्दे॒वेभि॑र॒ग्निरि॑षि॒तो धि॒याव॑सुः
antardūto rodasī dasma īyate hotā niṣatto manuṣaḥ purohitaḥ | kṣayaṃ bṛhantaṃ pari bhūṣati dyubhirdevebhiragniriṣito dhiyāvasuḥ
3.3 के॒तुं य॒ज्ञानां॑ वि॒दथ॑स्य॒ साध॑नं॒ विप्रा॑सो अ॒ग्निं म॑हयन्त॒ चित्ति॑भिः । अपां॑सि॒ यस्मि॒न्नधि॑ संद॒धुर्गिर॒स्तस्मि॑न्सु॒म्नानि॒ यज॑मान॒ आ च॑के
ketuṃ yajñānāṃ vidathasya sādhanaṃ viprāso agniṃ mahayanta cittibhiḥ | apāṃsi yasminnadhi saṃdadhurgirastasminsumnāni yajamāna ā cake
3.4 पि॒ता य॒ज्ञाना॒मसु॑रो विप॒श्चितां॑ वि॒मान॑म॒ग्निर्व॒युनं॑ च वा॒घता॑म् । आ वि॑वेश॒ रोद॑सी॒ भूरि॑वर्पसा पुरुप्रि॒यो भ॑न्दते॒ धाम॑भिः क॒विः
pitā yajñānāmasuro vipaścitāṃ vimānamagnirvayunaṃ ca vāghatām | ā viveśa rodasī bhūrivarpasā purupriyo bhandate dhāmabhiḥ kaviḥ
3.5 च॒न्द्रम॒ग्निं च॒न्द्रर॑थं॒ हरि॑व्रतं वैश्वान॒रम॑प्सु॒षदं॑ स्व॒र्विद॑म् । वि॒गा॒हं तूर्णिं॒ तवि॑षीभि॒रावृ॑तं॒ भूर्णिं॑ दे॒वास॑ इ॒ह सु॒श्रियं॑ दधुः
candramagniṃ candrarathaṃ harivrataṃ vaiśvānaramapsuṣadaṃ svarvidam | vigāhaṃ tūrṇiṃ taviṣībhirāvṛtaṃ bhūrṇiṃ devāsa iha suśriyaṃ dadhuḥ
3.6 अ॒ग्निर्दे॒वेभि॒र्मनु॑षश्च ज॒न्तुभि॑स्तन्वा॒नो य॒ज्ञं पु॑रु॒पेश॑सं धि॒या । र॒थीर॒न्तरी॑यते॒ साध॑दिष्टिभिर्जी॒रो दमू॑ना अभिशस्ति॒चात॑नः
agnirdevebhirmanuṣaśca jantubhistanvāno yajñaṃ purupeśasaṃ dhiyā | rathīrantarīyate sādhadiṣṭibhirjīro damūnā abhiśasticātanaḥ
3.7 अग्ने॒ जर॑स्व स्वप॒त्य आयु॑न्यू॒र्जा पि॑न्वस्व॒ समिषो॑ दिदीहि नः । वयां॑सि जिन्व बृह॒तश्च॑ जागृव उ॒शिग्दे॒वाना॒मसि॑ सु॒क्रतु॑र्वि॒पाम्
agne jarasva svapatya āyunyūrjā pinvasva samiṣo didīhi naḥ | vayāṃsi jinva bṛhataśca jāgṛva uśigdevānāmasi sukraturvipām
3.8 वि॒श्पतिं॑ य॒ह्वमति॑थिं॒ नर॒ः सदा॑ य॒न्तारं॑ धी॒नामु॒शिजं॑ च वा॒घता॑म् । अ॒ध्व॒राणां॒ चेत॑नं जा॒तवे॑दसं॒ प्र शं॑सन्ति॒ नम॑सा जू॒तिभि॑र्वृ॒धे
viśpatiṃ yahvamatithiṃ naraḥ sadā yantāraṃ dhīnāmuśijaṃ ca vāghatām | adhvarāṇāṃ cetanaṃ jātavedasaṃ pra śaṃsanti namasā jūtibhirvṛdhe
3.9 वि॒भावा॑ दे॒वः सु॒रण॒ः परि॑ क्षि॒तीर॒ग्निर्ब॑भूव॒ शव॑सा सु॒मद्र॑थः । तस्य॑ व्र॒तानि॑ भूरिपो॒षिणो॑ व॒यमुप॑ भूषेम॒ दम॒ आ सु॑वृ॒क्तिभि॑ः
vibhāvā devaḥ suraṇaḥ pari kṣitīragnirbabhūva śavasā sumadrathaḥ | tasya vratāni bhūripoṣiṇo vayamupa bhūṣema dama ā suvṛktibhiḥ
3.10 वैश्वा॑नर॒ तव॒ धामा॒न्या च॑के॒ येभि॑ः स्व॒र्विदभ॑वो विचक्षण । जा॒त आपृ॑णो॒ भुव॑नानि॒ रोद॑सी॒ अग्ने॒ ता विश्वा॑ परि॒भूर॑सि॒ त्मना॑
vaiśvānara tava dhāmānyā cake yebhiḥ svarvidabhavo vicakṣaṇa | jāta āpṛṇo bhuvanāni rodasī agne tā viśvā paribhūrasi tmanā
3.11 वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ दं॒सना॑भ्यो बृ॒हदरि॑णा॒देक॑ः स्वप॒स्यया॑ क॒विः । उ॒भा पि॒तरा॑ म॒हय॑न्नजायता॒ग्निर्द्यावा॑पृथि॒वी भूरि॑रेतसा
vaiśvānarasya daṃsanābhyo bṛhadariṇādekaḥ svapasyayā kaviḥ | ubhā pitarā mahayannajāyatāgnirdyāvāpṛthivī bhūriretasā
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
← तृतीय मण्डल · सूक्त 2 वैश्वानर अग्नि, हर घर का अतिथि तृतीय मण्डल · सूक्त 4 → विश्वामित्र का आप्री सूक्त