दशम मण्डल

सूक्त 30: सोम के लिए जलों का आवाहन

ऋषि: कवष ऐलूषः · देवता: आपः, अपांनपात् वा · छन्द: त्रिष्टुप्

15 श्लोक · 30 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

सोम के लिए जलों का आवाहन

कवष ऐलूष पन्द्रह त्रिष्टुप् मन्त्रों में जलों और अपां नपात् से बात करते हैं; सोम निचोड़ने हेतु जल लाते समय यह पढ़ा जाता है। स्तुति मन के वेग से देवों और जलों की ओर जाए। अध्वर्युओं से कहा जाता है कि समुद्र तक जाओ, जल के भीतर बिना ईंधन चमकने वाले अपां नपात् का हवि से यजन करो और मधुर लहर लाओ। जल सोम को वैसे आनन्दित करते हैं जैसे युवतियाँ युवक को। इन्द्र ने उन्हें घिराव से मुक्त किया, इसलिए वे उन्हें अपनी मधुर लहर भेजें। ऋषि जगत् की जननी जलों को प्रणाम करते हैं और सोम निचोड़ते समय उन्हें बर्हि पर बुलाते हैं।

30.1

प्र दे॑व॒त्रा ब्रह्म॑णे गा॒तुरे॑त्व॒पो अच्छा॒ मन॑सो॒ न प्रयु॑क्ति ।
म॒हीं मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य धा॒सिं पृ॑थु॒ज्रय॑से रीरधा सुवृ॒क्तिम्

pra devatrā brahmaṇe gāturetvapo acchā manaso na prayukti |
mahīṃ mitrasya varuṇasya dhāsiṃ pṛthujrayase rīradhā suvṛktim

30.2

अध्व॑र्यवो ह॒विष्म॑न्तो॒ हि भू॒ताच्छा॒प इ॑तोश॒तीरु॑शन्तः ।
अव॒ याश्चष्टे॑ अरु॒णः सु॑प॒र्णस्तमास्य॑ध्वमू॒र्मिम॒द्या सु॑हस्ताः

adhvaryavo haviṣmanto hi bhūtācchāpa itośatīruśantaḥ |
ava yāścaṣṭe aruṇaḥ suparṇastamāsyadhvamūrmimadyā suhastāḥ

30.3

अध्व॑र्यवो॒ऽप इ॑ता समु॒द्रम॒पां नपा॑तं ह॒विषा॑ यजध्वम् ।
स वो॑ दददू॒र्मिम॒द्या सुपू॑तं॒ तस्मै॒ सोमं॒ मधु॑मन्तं सुनोत

adhvaryavo'pa itā samudramapāṃ napātaṃ haviṣā yajadhvam |
sa vo dadadūrmimadyā supūtaṃ tasmai somaṃ madhumantaṃ sunota

30.4

यो अ॑नि॒ध्मो दीद॑यद॒प्स्व१॒॑न्तर्यं विप्रा॑स॒ ईळ॑ते अध्व॒रेषु॑ ।
अपां॑ नपा॒न्मधु॑मतीर॒पो दा॒ याभि॒रिन्द्रो॑ वावृ॒धे वी॒र्या॑य

yo anidhmo dīdayadapsvantaryaṃ viprāsa īḻate adhvareṣu |
apāṃ napānmadhumatīrapo dā yābhirindro vāvṛdhe vīryāya

30.5

याभि॒ः सोमो॒ मोद॑ते॒ हर्ष॑ते च कल्या॒णीभि॑र्युव॒तिभि॒र्न मर्य॑ः ।
ता अ॑ध्वर्यो अ॒पो अच्छा॒ परे॑हि॒ यदा॑सि॒ञ्चा ओष॑धीभिः पुनीतात्

yābhiḥ somo modate harṣate ca kalyāṇībhiryuvatibhirna maryaḥ |
tā adhvaryo apo acchā parehi yadāsiñcā oṣadhībhiḥ punītāt

30.6

ए॒वेद्यूने॑ युव॒तयो॑ नमन्त॒ यदी॑मु॒शन्नु॑श॒तीरेत्यच्छ॑ ।
सं जा॑नते॒ मन॑सा॒ सं चि॑कित्रेऽध्व॒र्यवो॑ धि॒षणाप॑श्च दे॒वीः

evedyūne yuvatayo namanta yadīmuśannuśatīretyaccha |
saṃ jānate manasā saṃ cikitre'dhvaryavo dhiṣaṇāpaśca devīḥ

30.7

यो वो॑ वृ॒ताभ्यो॒ अकृ॑णोदु लो॒कं यो वो॑ म॒ह्या अ॒भिश॑स्ते॒रमु॑ञ्चत् ।
तस्मा॒ इन्द्रा॑य॒ मधु॑मन्तमू॒र्मिं दे॑व॒माद॑नं॒ प्र हि॑णोतनापः

yo vo vṛtābhyo akṛṇodu lokaṃ yo vo mahyā abhiśasteramuñcat |
tasmā indrāya madhumantamūrmiṃ devamādanaṃ pra hiṇotanāpaḥ

30.8

प्रास्मै॑ हिनोत॒ मधु॑मन्तमू॒र्मिं गर्भो॒ यो व॑ः सिन्धवो॒ मध्व॒ उत्स॑ः ।
घृ॒तपृ॑ष्ठ॒मीड्य॑मध्व॒रेष्वापो॑ रेवतीः शृणु॒ता हवं॑ मे

prāsmai hinota madhumantamūrmiṃ garbho yo vaḥ sindhavo madhva utsaḥ |
ghṛtapṛṣṭhamīḍyamadhvareṣvāpo revatīḥ śṛṇutā havaṃ me

30.9

तं सि॑न्धवो मत्स॒रमि॑न्द्र॒पान॑मू॒र्मिं प्र हे॑त॒ य उ॒भे इय॑र्ति ।
म॒द॒च्युत॑मौशा॒नं न॑भो॒जां परि॑ त्रि॒तन्तुं॑ वि॒चर॑न्त॒मुत्स॑म्

taṃ sindhavo matsaramindrapānamūrmiṃ pra heta ya ubhe iyarti |
madacyutamauśānaṃ nabhojāṃ pari tritantuṃ vicarantamutsam

30.10

आ॒वर्वृ॑तती॒रध॒ नु द्वि॒धारा॑ गोषु॒युधो॒ न नि॑य॒वं चर॑न्तीः ।
ऋषे॒ जनि॑त्री॒र्भुव॑नस्य॒ पत्नी॑र॒पो व॑न्दस्व स॒वृध॒ः सयो॑नीः

āvarvṛtatīradha nu dvidhārā goṣuyudho na niyavaṃ carantīḥ |
ṛṣe janitrīrbhuvanasya patnīrapo vandasva savṛdhaḥ sayonīḥ

30.11

हि॒नोता॑ नो अध्व॒रं दे॑वय॒ज्या हि॒नोत॒ ब्रह्म॑ स॒नये॒ धना॑नाम् ।
ऋ॒तस्य॒ योगे॒ वि ष्य॑ध्व॒मूध॑ः श्रुष्टी॒वरी॑र्भूतना॒स्मभ्य॑मापः

hinotā no adhvaraṃ devayajyā hinota brahma sanaye dhanānām |
ṛtasya yoge vi ṣyadhvamūdhaḥ śruṣṭīvarīrbhūtanāsmabhyamāpaḥ

30.12

आपो॑ रेवती॒ः क्षय॑था॒ हि वस्व॒ः क्रतुं॑ च भ॒द्रं बि॑भृ॒थामृतं॑ च ।
रा॒यश्च॒ स्थ स्व॑प॒त्यस्य॒ पत्नी॒ः सर॑स्वती॒ तद्गृ॑ण॒ते वयो॑ धात्

āpo revatīḥ kṣayathā hi vasvaḥ kratuṃ ca bhadraṃ bibhṛthāmṛtaṃ ca |
rāyaśca stha svapatyasya patnīḥ sarasvatī tadgṛṇate vayo dhāt

30.13

प्रति॒ यदापो॒ अदृ॑श्रमाय॒तीर्घृ॒तं पयां॑सि॒ बिभ्र॑ती॒र्मधू॑नि ।
अ॒ध्व॒र्युभि॒र्मन॑सा संविदा॒ना इन्द्रा॑य॒ सोमं॒ सुषु॑तं॒ भर॑न्तीः

prati yadāpo adṛśramāyatīrghṛtaṃ payāṃsi bibhratīrmadhūni |
adhvaryubhirmanasā saṃvidānā indrāya somaṃ suṣutaṃ bharantīḥ

30.14

एमा अ॑ग्मन्रे॒वती॑र्जी॒वध॑न्या॒ अध्व॑र्यवः सा॒दय॑ता सखायः ।
नि ब॒र्हिषि॑ धत्तन सोम्यासो॒ऽपां नप्त्रा॑ संविदा॒नास॑ एनाः

emā agmanrevatīrjīvadhanyā adhvaryavaḥ sādayatā sakhāyaḥ |
ni barhiṣi dhattana somyāso'pāṃ naptrā saṃvidānāsa enāḥ

30.15

आग्म॒न्नाप॑ उश॒तीर्ब॒र्हिरेदं न्य॑ध्व॒रे अ॑सदन्देव॒यन्ती॑ः ।
अध्व॑र्यवः सुनु॒तेन्द्रा॑य॒ सोम॒मभू॑दु वः सु॒शका॑ देवय॒ज्या

āgmannāpa uśatīrbarhiredaṃ nyadhvare asadandevayantīḥ |
adhvaryavaḥ sunutendrāya somamabhūdu vaḥ suśakā devayajyā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)