दशम मण्डल

सूक्त 22: आज इन्द्र कहाँ सुने जाते हैं?

ऋषि: ऐन्द्रोविमदः, प्राजापत्यो वा,वासुक्रो वसुकृद्वा · देवता: इन्द्रः · छन्द: पुरस्ताद्बृहती, ५, ७, ९ अनुष्टुप्, १५ त्रिष्टुप्

15 श्लोक · 22 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

आज इन्द्र कहाँ सुने जाते हैं?

विमद ऐन्द्र, या प्राजापत्य, या वासुक्र इन्द्र के इस सूक्त को प्रश्न से खोलते हैं: इन्द्र कहाँ विख्यात हैं, आज किन लोगों में वे मित्र की तरह सुने जाते हैं? फिर उत्तर: यहीं, हमारे बीच, आज वज्रधारी की स्तुति हो रही है। इन्द्र वायु के काँपते घोड़े जोतते हैं। उशना इन्द्र और कुत्स से पूछते हैं कि दूर द्युलोक से मेरे घर क्यों आए। ऋषि शुष्ण के विरुद्ध और उस दस्यु के विरुद्ध सहायता माँगते हैं जो कर्महीन, अन्य व्रत वाला और अमानुष है। इन्द्र ने विश्वायु के लिए शुष्ण को कुचला। अन्त में सोम पीने, स्तोताओं की रक्षा और धन की विनती है।

22.1

कुह॑ श्रु॒त इन्द्र॒ः कस्मि॑न्न॒द्य जने॑ मि॒त्रो न श्रू॑यते ।
ऋषी॑णां वा॒ यः क्षये॒ गुहा॑ वा॒ चर्कृ॑षे गि॒रा

kuha śruta indraḥ kasminnadya jane mitro na śrūyate |
ṛṣīṇāṃ vā yaḥ kṣaye guhā vā carkṛṣe girā

22.2

इ॒ह श्रु॒त इन्द्रो॑ अ॒स्मे अ॒द्य स्तवे॑ व॒ज्र्यृची॑षमः ।
मि॒त्रो न यो जने॒ष्वा यश॑श्च॒क्रे असा॒म्या

iha śruta indro asme adya stave vajryṛcīṣamaḥ |
mitro na yo janeṣvā yaśaścakre asāmyā

22.3

म॒हो यस्पति॒ः शव॑सो॒ असा॒म्या म॒हो नृ॒म्णस्य॑ तूतु॒जिः ।
भ॒र्ता वज्र॑स्य धृ॒ष्णोः पि॒ता पु॒त्रमि॑व प्रि॒यम्

maho yaspatiḥ śavaso asāmyā maho nṛmṇasya tūtujiḥ |
bhartā vajrasya dhṛṣṇoḥ pitā putramiva priyam

22.4

यु॒जा॒नो अश्वा॒ वात॑स्य॒ धुनी॑ दे॒वो दे॒वस्य॑ वज्रिवः ।
स्यन्ता॑ प॒था वि॒रुक्म॑ता सृजा॒नः स्तो॒ष्यध्व॑नः

yujāno aśvā vātasya dhunī devo devasya vajrivaḥ |
syantā pathā virukmatā sṛjānaḥ stoṣyadhvanaḥ

22.5

त्वं त्या चि॒द्वात॒स्याश्वागा॑ ऋ॒ज्रा त्मना॒ वह॑ध्यै ।
ययो॑र्दे॒वो न मर्त्यो॑ य॒न्ता नकि॑र्वि॒दाय्य॑ः

tvaṃ tyā cidvātasyāśvāgā ṛjrā tmanā vahadhyai |
yayordevo na martyo yantā nakirvidāyyaḥ

22.6

अध॒ ग्मन्तो॒शना॑ पृच्छते वां॒ कद॑र्था न॒ आ गृ॒हम् ।
आ ज॑ग्मथुः परा॒काद्दि॒वश्च॒ ग्मश्च॒ मर्त्य॑म्

adha gmantośanā pṛcchate vāṃ kadarthā na ā gṛham |
ā jagmathuḥ parākāddivaśca gmaśca martyam

22.7

आ न॑ इन्द्र पृक्षसे॒ऽस्माकं॒ ब्रह्मोद्य॑तम् ।
तत्त्वा॑ याचाम॒हेऽव॒ः शुष्णं॒ यद्धन्नमा॑नुषम्

ā na indra pṛkṣase'smākaṃ brahmodyatam |
tattvā yācāmahe'vaḥ śuṣṇaṃ yaddhannamānuṣam

22.8

अ॒क॒र्मा दस्यु॑र॒भि नो॑ अम॒न्तुर॒न्यव्र॑तो॒ अमा॑नुषः ।
त्वं तस्या॑मित्रह॒न्वध॑र्दा॒सस्य॑ दम्भय

akarmā dasyurabhi no amanturanyavrato amānuṣaḥ |
tvaṃ tasyāmitrahanvadhardāsasya dambhaya

22.9

त्वं न॑ इन्द्र शूर॒ शूरै॑रु॒त त्वोता॑सो ब॒र्हणा॑ ।
पु॒रु॒त्रा ते॒ वि पू॒र्तयो॒ नव॑न्त क्षो॒णयो॑ यथा

tvaṃ na indra śūra śūrairuta tvotāso barhaṇā |
purutrā te vi pūrtayo navanta kṣoṇayo yathā

22.10

त्वं तान्वृ॑त्र॒हत्ये॑ चोदयो॒ नॄन्का॑र्पा॒णे शू॑र वज्रिवः ।
गुहा॒ यदी॑ कवी॒नां वि॒शां नक्ष॑त्रशवसाम्

tvaṃ tānvṛtrahatye codayo nṝnkārpāṇe śūra vajrivaḥ |
guhā yadī kavīnāṃ viśāṃ nakṣatraśavasām

22.11

म॒क्षू ता त॑ इन्द्र दा॒नाप्न॑स आक्षा॒णे शू॑र वज्रिवः ।
यद्ध॒ शुष्ण॑स्य द॒म्भयो॑ जा॒तं विश्वं॑ स॒याव॑भिः

makṣū tā ta indra dānāpnasa ākṣāṇe śūra vajrivaḥ |
yaddha śuṣṇasya dambhayo jātaṃ viśvaṃ sayāvabhiḥ

22.12

माकु॒ध्र्य॑गिन्द्र शूर॒ वस्वी॑र॒स्मे भू॑वन्न॒भिष्ट॑यः ।
व॒यंव॑यं त आसां सु॒म्ने स्या॑म वज्रिवः

mākudhryagindra śūra vasvīrasme bhūvannabhiṣṭayaḥ |
vayaṃvayaṃ ta āsāṃ sumne syāma vajrivaḥ

22.13

अ॒स्मे ता त॑ इन्द्र सन्तु स॒त्याहिं॑सन्तीरुप॒स्पृश॑ः ।
वि॒द्याम॒ यासां॒ भुजो॑ धेनू॒नां न व॑ज्रिवः

asme tā ta indra santu satyāhiṃsantīrupaspṛśaḥ |
vidyāma yāsāṃ bhujo dhenūnāṃ na vajrivaḥ

22.14

अ॒ह॒स्ता यद॒पदी॒ वर्ध॑त॒ क्षाः शची॑भिर्वे॒द्याना॑म् ।
शुष्णं॒ परि॑ प्रदक्षि॒णिद्वि॒श्वाय॑वे॒ नि शि॑श्नथः

ahastā yadapadī vardhata kṣāḥ śacībhirvedyānām |
śuṣṇaṃ pari pradakṣiṇidviśvāyave ni śiśnathaḥ

22.15

पिबा॑पि॒बेदि॑न्द्र शूर॒ सोमं॒ मा रि॑षण्यो वसवान॒ वसु॒ः सन् ।
उ॒त त्रा॑यस्व गृण॒तो म॒घोनो॑ म॒हश्च॑ रा॒यो रे॒वत॑स्कृधी नः

pibāpibedindra śūra somaṃ mā riṣaṇyo vasavāna vasuḥ san |
uta trāyasva gṛṇato maghono mahaśca rāyo revataskṛdhī naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)