प्रथम मण्डल

सूक्त 94: हे अग्नि, तुम्हारी मित्रता में हम दुःखी न हों

ऋषि: कुत्स आङ्गिरसः · देवता: अग्निः(जातवेदाः), ८ (त्रयः पादाः) देवाः, १६ उत्तरार्धस्य अग्निः, मित्रवरुणादितिसिन्धुपृथिवीद्यावो वा · छन्द: जगती, १५-१६ त्रिष्टुप्

16 श्लोक · 94 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

हे अग्नि, तुम्हारी मित्रता में हम दुःखी न हों

इमं स्तोमम् अर्हते जातवेदसे: योग्य जातवेदा के लिए हम यह स्तुति रथ की तरह गढ़ते हैं। कुत्स आंगिरस का यह अग्नि सूक्त जगती में है, अन्तिम दो मन्त्र त्रिष्टुप् में। लगभग हर मन्त्र की टेक है: अग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव, हे अग्नि, तुम्हारी मित्रता में हमें हानि न हो। अग्नि जन्म से अध्वर्यु, होता और पुरोहित हैं, हर ऋत्विक् कर्म के ज्ञाता। वे रात के अन्धकार के पार देखते हैं; धुआँ उनका ध्वज है, और पवन से प्रेरित होकर वन में बैल की तरह गरजते हैं तो पक्षी उड़ जाते हैं। ऋषि माँगते हैं कि वे दुर्वचन बोलने वालों को नष्ट करें और देवों का क्रोध शान्त करें।

94.1

इ॒मं स्तोम॒मर्ह॑ते जा॒तवे॑दसे॒ रथ॑मिव॒ सं म॑हेमा मनी॒षया॑ ।
भ॒द्रा हि न॒ः प्रम॑तिरस्य सं॒सद्यग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

imaṃ stomamarhate jātavedase rathamiva saṃ mahemā manīṣayā |
bhadrā hi naḥ pramatirasya saṃsadyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.2

यस्मै॒ त्वमा॒यज॑से॒ स सा॑धत्यन॒र्वा क्षे॑ति॒ दध॑ते सु॒वीर्य॑म् ।
स तू॑ताव॒ नैन॑मश्नोत्यंह॒तिरग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

yasmai tvamāyajase sa sādhatyanarvā kṣeti dadhate suvīryam |
sa tūtāva nainamaśnotyaṃhatiragne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.3

श॒केम॑ त्वा स॒मिधं॑ सा॒धया॒ धिय॒स्त्वे दे॒वा ह॒विर॑द॒न्त्याहु॑तम् ।
त्वमा॑दि॒त्याँ आ व॑ह॒ तान्ह्यु१॒॑श्मस्यग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

śakema tvā samidhaṃ sādhayā dhiyastve devā haviradantyāhutam |
tvamādityām̐ ā vaha tānhyuśmasyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.4

भरा॑मे॒ध्मं कृ॒णवा॑मा ह॒वींषि॑ ते चि॒तय॑न्त॒ः पर्व॑णापर्वणा व॒यम् ।
जी॒वात॑वे प्रत॒रं सा॑धया॒ धियोऽग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

bharāmedhmaṃ kṛṇavāmā havīṃṣi te citayantaḥ parvaṇāparvaṇā vayam |
jīvātave prataraṃ sādhayā dhiyo'gne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.5

वि॒शां गो॒पा अ॑स्य चरन्ति ज॒न्तवो॑ द्वि॒पच्च॒ यदु॒त चतु॑ष्पद॒क्तुभि॑ः ।
चि॒त्रः प्र॑के॒त उ॒षसो॑ म॒हाँ अ॒स्यग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

viśāṃ gopā asya caranti jantavo dvipacca yaduta catuṣpadaktubhiḥ |
citraḥ praketa uṣaso mahām̐ asyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.6

त्वम॑ध्व॒र्युरु॒त होता॑सि पू॒र्व्यः प्र॑शा॒स्ता पोता॑ ज॒नुषा॑ पु॒रोहि॑तः ।
विश्वा॑ वि॒द्वाँ आर्त्वि॑ज्या धीर पुष्य॒स्यग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

tvamadhvaryuruta hotāsi pūrvyaḥ praśāstā potā januṣā purohitaḥ |
viśvā vidvām̐ ārtvijyā dhīra puṣyasyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.7

यो वि॒श्वत॑ः सु॒प्रती॑कः स॒दृङ्ङसि॑ दू॒रे चि॒त्सन्त॒ळिदि॒वाति॑ रोचसे ।
रात्र्या॑श्चि॒दन्धो॒ अति॑ देव पश्य॒स्यग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

yo viśvataḥ supratīkaḥ sadṛṅṅasi dūre citsantaḻidivāti rocase |
rātryāścidandho ati deva paśyasyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.8

पूर्वो॑ देवा भवतु सुन्व॒तो रथो॒ऽस्माकं॒ शंसो॑ अ॒भ्य॑स्तु दू॒ढ्य॑ः ।
तदा जा॑नीतो॒त पु॑ष्यता॒ वचोऽग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

pūrvo devā bhavatu sunvato ratho'smākaṃ śaṃso abhyastu dūḍhyaḥ |
tadā jānītota puṣyatā vaco'gne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.9

व॒धैर्दु॒ःशंसाँ॒ अप॑ दू॒ढ्यो॑ जहि दू॒रे वा॒ ये अन्ति॑ वा॒ के चि॑द॒त्रिण॑ः ।
अथा॑ य॒ज्ञाय॑ गृण॒ते सु॒गं कृ॒ध्यग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

vadhairduḥśaṃsām̐ apa dūḍhyo jahi dūre vā ye anti vā ke cidatriṇaḥ |
athā yajñāya gṛṇate sugaṃ kṛdhyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.10

यदयु॑क्था अरु॒षा रोहि॑ता॒ रथे॒ वात॑जूता वृष॒भस्ये॑व ते॒ रव॑ः ।
आदि॑न्वसि व॒निनो॑ धू॒मके॑तु॒नाग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

yadayukthā aruṣā rohitā rathe vātajūtā vṛṣabhasyeva te ravaḥ |
ādinvasi vanino dhūmaketunāgne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.11

अध॑ स्व॒नादु॒त बि॑भ्युः पत॒त्रिणो॑ द्र॒प्सा यत्ते॑ यव॒सादो॒ व्यस्थि॑रन् ।
सु॒गं तत्ते॑ ताव॒केभ्यो॒ रथे॒भ्योऽग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

adha svanāduta bibhyuḥ patatriṇo drapsā yatte yavasādo vyasthiran |
sugaṃ tatte tāvakebhyo rathebhyo'gne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.12

अ॒यं मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ धाय॑सेऽवया॒तां म॒रुतां॒ हेळो॒ अद्भु॑तः ।
मृ॒ळा सु नो॒ भूत्वे॑षां॒ मन॒ः पुन॒रग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

ayaṃ mitrasya varuṇasya dhāyase'vayātāṃ marutāṃ heḻo adbhutaḥ |
mṛḻā su no bhūtveṣāṃ manaḥ punaragne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.13

दे॒वो दे॒वाना॑मसि मि॒त्रो अद्भु॑तो॒ वसु॒र्वसू॑नामसि॒ चारु॑रध्व॒रे ।
शर्म॑न्स्याम॒ तव॑ स॒प्रथ॑स्त॒मेऽग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

devo devānāmasi mitro adbhuto vasurvasūnāmasi cāruradhvare |
śarmansyāma tava saprathastame'gne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.14

तत्ते॑ भ॒द्रं यत्समि॑द्ध॒ः स्वे दमे॒ सोमा॑हुतो॒ जर॑से मृळ॒यत्त॑मः ।
दधा॑सि॒ रत्नं॒ द्रवि॑णं च दा॒शुषेऽग्ने॑ स॒ख्ये मा रि॑षामा व॒यं तव॑

tatte bhadraṃ yatsamiddhaḥ sve dame somāhuto jarase mṛḻayattamaḥ |
dadhāsi ratnaṃ draviṇaṃ ca dāśuṣe'gne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava

94.15

यस्मै॒ त्वं सु॑द्रविणो॒ ददा॑शोऽनागा॒स्त्वम॑दिते स॒र्वता॑ता ।
यं भ॒द्रेण॒ शव॑सा चो॒दया॑सि प्र॒जाव॑ता॒ राध॑सा॒ ते स्या॑म

yasmai tvaṃ sudraviṇo dadāśo'nāgāstvamadite sarvatātā |
yaṃ bhadreṇa śavasā codayāsi prajāvatā rādhasā te syāma

94.16

स त्वम॑ग्ने सौभग॒त्वस्य॑ वि॒द्वान॒स्माक॒मायु॒ः प्र ति॑रे॒ह दे॑व ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः

sa tvamagne saubhagatvasya vidvānasmākamāyuḥ pra tireha deva |
tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)