प्रथम मण्डल

सूक्त 44: उषा में जागे अग्नि, देवों को लाने वाले

ऋषि: प्रस्कण्वः काण्वः · देवता: अग्निः, १-२ अग्निः, अश्विनौ, उषाश्च · छन्द: प्रगाथः - विषमा बृहत्यः, समाः सतोबृहत्यः

14 श्लोक · 44 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

उषा में जागे अग्नि, देवों को लाने वाले

प्रस्कण्व काण्व प्रातःकाल में अग्नि का आवाहन करते हैं; छन्द प्रगाथ है, बृहती और सतोबृहती के जोड़े। अग्नि अमर दूत हैं, हव्य ढोने वाले हव्यवाहन, यज्ञों के रथी, मधुजिह्व और सदा युवा। सोम निचोड़कर कण्ववंशी उन्हें प्रज्वलित करते हैं और विनती करते हैं कि उषा में जागने वाले देवों को ले आएँ: सविता, उषा, अश्विनीकुमार और भग। प्रस्कण्व दीर्घ आयु और वीर पुत्रों सहित यश माँगते हैं। अग्नि की ज्वालाएँ नदी की लहरों की तरह गरजती हैं। अन्त में मित्र, अर्यमा, मरुद्गण और व्रतधारी वरुण को कुश के आसन पर बैठकर सोम पीने का निमन्त्रण है।

44.1

अग्ने॒ विव॑स्वदु॒षस॑श्चि॒त्रं राधो॑ अमर्त्य ।
आ दा॒शुषे॑ जातवेदो वहा॒ त्वम॒द्या दे॒वाँ उ॑ष॒र्बुध॑ः

agne vivasvaduṣasaścitraṃ rādho amartya |
ā dāśuṣe jātavedo vahā tvamadyā devām̐ uṣarbudhaḥ

44.2

जुष्टो॒ हि दू॒तो असि॑ हव्य॒वाह॒नोऽग्ने॑ र॒थीर॑ध्व॒राणा॑म् ।
स॒जूर॒श्विभ्या॑मु॒षसा॑ सु॒वीर्य॑म॒स्मे धे॑हि॒ श्रवो॑ बृ॒हत्

juṣṭo hi dūto asi havyavāhano'gne rathīradhvarāṇām |
sajūraśvibhyāmuṣasā suvīryamasme dhehi śravo bṛhat

44.3

अ॒द्या दू॒तं वृ॑णीमहे॒ वसु॑म॒ग्निं पु॑रुप्रि॒यम् ।
धू॒मके॑तुं॒ भाऋ॑जीकं॒ व्यु॑ष्टिषु य॒ज्ञाना॑मध्वर॒श्रिय॑म्

adyā dūtaṃ vṛṇīmahe vasumagniṃ purupriyam |
dhūmaketuṃ bhāṛjīkaṃ vyuṣṭiṣu yajñānāmadhvaraśriyam

44.4

श्रेष्ठं॒ यवि॑ष्ठ॒मति॑थिं॒ स्वा॑हुतं॒ जुष्टं॒ जना॑य दा॒शुषे॑ ।
दे॒वाँ अच्छा॒ यात॑वे जा॒तवे॑दसम॒ग्निमी॑ळे॒ व्यु॑ष्टिषु

śreṣṭhaṃ yaviṣṭhamatithiṃ svāhutaṃ juṣṭaṃ janāya dāśuṣe |
devām̐ acchā yātave jātavedasamagnimīḻe vyuṣṭiṣu

44.5

स्त॒वि॒ष्यामि॒ त्वाम॒हं विश्व॑स्यामृत भोजन ।
अग्ने॑ त्रा॒तार॑म॒मृतं॑ मियेध्य॒ यजि॑ष्ठं हव्यवाहन

staviṣyāmi tvāmahaṃ viśvasyāmṛta bhojana |
agne trātāramamṛtaṃ miyedhya yajiṣṭhaṃ havyavāhana

44.6

सु॒शंसो॑ बोधि गृण॒ते य॑विष्ठ्य॒ मधु॑जिह्व॒ः स्वा॑हुतः ।
प्रस्क॑ण्वस्य प्रति॒रन्नायु॑र्जी॒वसे॑ नम॒स्या दैव्यं॒ जन॑म्

suśaṃso bodhi gṛṇate yaviṣṭhya madhujihvaḥ svāhutaḥ |
praskaṇvasya pratirannāyurjīvase namasyā daivyaṃ janam

44.7

होता॑रं वि॒श्ववे॑दसं॒ सं हि त्वा॒ विश॑ इ॒न्धते॑ ।
स आ व॑ह पुरुहूत॒ प्रचे॑त॒सोऽग्ने॑ दे॒वाँ इ॒ह द्र॒वत्

hotāraṃ viśvavedasaṃ saṃ hi tvā viśa indhate |
sa ā vaha puruhūta pracetaso'gne devām̐ iha dravat

44.8

स॒वि॒तार॑मु॒षस॑म॒श्विना॒ भग॑म॒ग्निं व्यु॑ष्टिषु॒ क्षप॑ः ।
कण्वा॑सस्त्वा सु॒तसो॑मास इन्धते हव्य॒वाहं॑ स्वध्वर

savitāramuṣasamaśvinā bhagamagniṃ vyuṣṭiṣu kṣapaḥ |
kaṇvāsastvā sutasomāsa indhate havyavāhaṃ svadhvara

44.9

पति॒र्ह्य॑ध्व॒राणा॒मग्ने॑ दू॒तो वि॒शामसि॑ ।
उ॒ष॒र्बुध॒ आ व॑ह॒ सोम॑पीतये दे॒वाँ अ॒द्य स्व॒र्दृश॑ः

patirhyadhvarāṇāmagne dūto viśāmasi |
uṣarbudha ā vaha somapītaye devām̐ adya svardṛśaḥ

44.10

अग्ने॒ पूर्वा॒ अनू॒षसो॑ विभावसो दी॒देथ॑ वि॒श्वद॑र्शतः ।
असि॒ ग्रामे॑ष्ववि॒ता पु॒रोहि॒तोऽसि॑ य॒ज्ञेषु॒ मानु॑षः

agne pūrvā anūṣaso vibhāvaso dīdetha viśvadarśataḥ |
asi grāmeṣvavitā purohito'si yajñeṣu mānuṣaḥ

44.11

नि त्वा॑ य॒ज्ञस्य॒ साध॑न॒मग्ने॒ होता॑रमृ॒त्विज॑म् ।
म॒नु॒ष्वद्दे॑व धीमहि॒ प्रचे॑तसं जी॒रं दू॒तमम॑र्त्यम्

ni tvā yajñasya sādhanamagne hotāramṛtvijam |
manuṣvaddeva dhīmahi pracetasaṃ jīraṃ dūtamamartyam

44.12

यद्दे॒वानां॑ मित्रमहः पु॒रोहि॒तोऽन्त॑रो॒ यासि॑ दू॒त्य॑म् ।
सिन्धो॑रिव॒ प्रस्व॑नितास ऊ॒र्मयो॒ऽग्नेर्भ्रा॑जन्ते अ॒र्चय॑ः

yaddevānāṃ mitramahaḥ purohito'ntaro yāsi dūtyam |
sindhoriva prasvanitāsa ūrmayo'gnerbhrājante arcayaḥ

44.13

श्रु॒धि श्रु॑त्कर्ण॒ वह्नि॑भिर्दे॒वैर॑ग्ने स॒याव॑भिः ।
आ सी॑दन्तु ब॒र्हिषि॑ मि॒त्रो अ॑र्य॒मा प्रा॑त॒र्यावा॑णो अध्व॒रम्

śrudhi śrutkarṇa vahnibhirdevairagne sayāvabhiḥ |
ā sīdantu barhiṣi mitro aryamā prātaryāvāṇo adhvaram

44.14

शृ॒ण्वन्तु॒ स्तोमं॑ म॒रुत॑ः सु॒दान॑वोऽग्निजि॒ह्वा ऋ॑ता॒वृध॑ः ।
पिब॑तु॒ सोमं॒ वरु॑णो धृ॒तव्र॑तो॒ऽश्विभ्या॑मु॒षसा॑ स॒जूः

śṛṇvantu stomaṃ marutaḥ sudānavo'gnijihvā ṛtāvṛdhaḥ |
pibatu somaṃ varuṇo dhṛtavrato'śvibhyāmuṣasā sajūḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)