प्रथम मण्डल

सूक्त 174: दुर्ग तोड़ने वाले राजा इन्द्र

ऋषि: अगस्त्यो मैत्रावरुणिः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 174 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

दुर्ग तोड़ने वाले राजा इन्द्र

अगस्त्य मैत्रावरुणि त्रिष्टुप् छन्द में इन्द्र को देवों और मनुष्यों का राजा, सत्पति और रक्षक कहकर पुकारते हैं। वे इन्द्र के कर्म स्मरण करते हैं: उन्होंने शरद ऋतु के सात दुर्ग तोड़े, निर्दोष जलों को बहाया और युवा पुरुकुत्स के लिए वृत्र को वश में किया; वायु के अश्वों से कुत्स को ले गए और सूर्य का चक्र छीन लिया; शुष्ण और कुयव को मार गिराया। उन्होंने तुर्वश और यदु को समुद्र के पार सकुशल पहुँचाया। ऋषि प्रार्थना करते हैं कि इन्द्र सदा उनके अचूक रक्षक रहें और हर शत्रु पर विजय दिलाएँ।

174.1

त्वं राजे॑न्द्र॒ ये च॑ दे॒वा रक्षा॒ नॄन्पा॒ह्य॑सुर॒ त्वम॒स्मान् ।
त्वं सत्प॑तिर्म॒घवा॑ न॒स्तरु॑त्र॒स्त्वं स॒त्यो वस॑वानः सहो॒दाः

tvaṃ rājendra ye ca devā rakṣā nṝnpāhyasura tvamasmān |
tvaṃ satpatirmaghavā nastarutrastvaṃ satyo vasavānaḥ sahodāḥ

174.2

दनो॒ विश॑ इन्द्र मृ॒ध्रवा॑चः स॒प्त यत्पुर॒ः शर्म॒ शार॑दी॒र्दर्त् ।
ऋ॒णोर॒पो अ॑नव॒द्यार्णा॒ यूने॑ वृ॒त्रं पु॑रु॒कुत्सा॑य रन्धीः

dano viśa indra mṛdhravācaḥ sapta yatpuraḥ śarma śāradīrdart |
ṛṇorapo anavadyārṇā yūne vṛtraṃ purukutsāya randhīḥ

174.3

अजा॒ वृत॑ इन्द्र॒ शूर॑पत्नी॒र्द्यां च॒ येभि॑ः पुरुहूत नू॒नम् ।
रक्षो॑ अ॒ग्निम॒शुषं॒ तूर्व॑याणं सिं॒हो न दमे॒ अपां॑सि॒ वस्तो॑ः

ajā vṛta indra śūrapatnīrdyāṃ ca yebhiḥ puruhūta nūnam |
rakṣo agnimaśuṣaṃ tūrvayāṇaṃ siṃho na dame apāṃsi vastoḥ

174.4

शेष॒न्नु त इ॑न्द्र॒ सस्मि॒न्योनौ॒ प्रश॑स्तये॒ पवी॑रवस्य म॒ह्ना ।
सृ॒जदर्णां॒स्यव॒ यद्यु॒धा गास्तिष्ठ॒द्धरी॑ धृष॒ता मृ॑ष्ट॒ वाजा॑न्

śeṣannu ta indra sasminyonau praśastaye pavīravasya mahnā |
sṛjadarṇāṃsyava yadyudhā gāstiṣṭhaddharī dhṛṣatā mṛṣṭa vājān

174.5

वह॒ कुत्स॑मिन्द्र॒ यस्मि॑ञ्चा॒कन्स्यू॑म॒न्यू ऋ॒ज्रा वात॒स्याश्वा॑ ।
प्र सूर॑श्च॒क्रं वृ॑हताद॒भीके॒ऽभि स्पृधो॑ यासिष॒द्वज्र॑बाहुः

vaha kutsamindra yasmiñcākansyūmanyū ṛjrā vātasyāśvā |
pra sūraścakraṃ vṛhatādabhīke'bhi spṛdho yāsiṣadvajrabāhuḥ

174.6

ज॒घ॒न्वाँ इ॑न्द्र मि॒त्रेरू॑ञ्चो॒दप्र॑वृद्धो हरिवो॒ अदा॑शून् ।
प्र ये पश्य॑न्नर्य॒मणं॒ सचा॒योस्त्वया॑ शू॒र्ता वह॑माना॒ अप॑त्यम्

jaghanvām̐ indra mitrerūñcodapravṛddho harivo adāśūn |
pra ye paśyannaryamaṇaṃ sacāyostvayā śūrtā vahamānā apatyam

174.7

रप॑त्क॒विरि॑न्द्रा॒र्कसा॑तौ॒ क्षां दा॒सायो॑प॒बर्ह॑णीं कः ।
कर॑त्ति॒स्रो म॒घवा॒ दानु॑चित्रा॒ नि दु॑र्यो॒णे कुय॑वाचं मृ॒धि श्रे॑त्

rapatkavirindrārkasātau kṣāṃ dāsāyopabarhaṇīṃ kaḥ |
karattisro maghavā dānucitrā ni duryoṇe kuyavācaṃ mṛdhi śret

174.8

सना॒ ता त॑ इन्द्र॒ नव्या॒ आगु॒ः सहो॒ नभोऽवि॑रणाय पू॒र्वीः ।
भि॒नत्पुरो॒ न भिदो॒ अदे॑वीर्न॒नमो॒ वध॒रदे॑वस्य पी॒योः

sanā tā ta indra navyā āguḥ saho nabho'viraṇāya pūrvīḥ |
bhinatpuro na bhido adevīrnanamo vadharadevasya pīyoḥ

174.9

त्वं धुनि॑रिन्द्र॒ धुनि॑मतीरृ॒णोर॒पः सी॒रा न स्रव॑न्तीः ।
प्र यत्स॑मु॒द्रमति॑ शूर॒ पर्षि॑ पा॒रया॑ तु॒र्वशं॒ यदुं॑ स्व॒स्ति

tvaṃ dhunirindra dhunimatīrṛṇorapaḥ sīrā na sravantīḥ |
pra yatsamudramati śūra parṣi pārayā turvaśaṃ yaduṃ svasti

174.10

त्वम॒स्माक॑मिन्द्र वि॒श्वध॑ स्या अवृ॒कत॑मो न॒रां नृ॑पा॒ता ।
स नो॒ विश्वा॑सां स्पृ॒धां स॑हो॒दा वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम्

tvamasmākamindra viśvadha syā avṛkatamo narāṃ nṛpātā |
sa no viśvāsāṃ spṛdhāṃ sahodā vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)