प्रथम मण्डल

सूक्त 157: तीन पहियों के रथ पर वैद्य अश्विनीकुमार

ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः · देवता: अश्विनौ · छन्द: जगती, ५-६ त्रिष्टुप्

6 श्लोक · 157 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

तीन पहियों के रथ पर वैद्य अश्विनीकुमार

उषा फैलती है, अग्नि जागते हैं, सूर्य उदित होते हैं और सविता संसार को काम पर भेजते हैं: तब अश्विनीकुमार अपना रथ जोतते हैं। दीर्घतमा जगती और त्रिष्टुप् छन्द में उन्हें बुलाते हैं। उनका मधु ढोने वाला रथ तीन पहियों और तीन आसनों वाला है और मनुष्यों तथा पशुओं के लिए मंगल लाता है। ऋषि माँगते हैं कि वे क्षत्र को घृत और मधु से सींचें, बल लाएँ, आयु बढ़ाएँ, दोष धो दें और द्वेष दूर करें। वे सब प्राणियों में गर्भ रखते हैं और अग्नि, जल तथा वनस्पतियों को प्रेरित करते हैं। वे औषधियों से वैद्य और घोड़ों से सारथी हैं।

157.1

अबो॑ध्य॒ग्निर्ज्म उदे॑ति॒ सूर्यो॒ व्यु१॒॑षाश्च॒न्द्रा म॒ह्या॑वो अ॒र्चिषा॑ ।
आयु॑क्षाताम॒श्विना॒ यात॑वे॒ रथं॒ प्रासा॑वीद्दे॒वः स॑वि॒ता जग॒त्पृथ॑क्

abodhyagnirjma udeti sūryo vyuṣāścandrā mahyāvo arciṣā |
āyukṣātāmaśvinā yātave rathaṃ prāsāvīddevaḥ savitā jagatpṛthak

157.2

यद्यु॒ञ्जाथे॒ वृष॑णमश्विना॒ रथं॑ घृ॒तेन॑ नो॒ मधु॑ना क्ष॒त्रमु॑क्षतम् ।
अ॒स्माकं॒ ब्रह्म॒ पृत॑नासु जिन्वतं व॒यं धना॒ शूर॑साता भजेमहि

yadyuñjāthe vṛṣaṇamaśvinā rathaṃ ghṛtena no madhunā kṣatramukṣatam |
asmākaṃ brahma pṛtanāsu jinvataṃ vayaṃ dhanā śūrasātā bhajemahi

157.3

अ॒र्वाङ्त्रि॑च॒क्रो म॑धु॒वाह॑नो॒ रथो॑ जी॒राश्वो॑ अ॒श्विनो॑र्यातु॒ सुष्टु॑तः ।
त्रि॒व॒न्धु॒रो म॒घवा॑ वि॒श्वसौ॑भग॒ः शं न॒ आ व॑क्षद्द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे

arvāṅtricakro madhuvāhano ratho jīrāśvo aśvinoryātu suṣṭutaḥ |
trivandhuro maghavā viśvasaubhagaḥ śaṃ na ā vakṣaddvipade catuṣpade

157.4

आ न॒ ऊर्जं॑ वहतमश्विना यु॒वं मधु॑मत्या न॒ः कश॑या मिमिक्षतम् ।
प्रायु॒स्तारि॑ष्टं॒ नी रपां॑सि मृक्षतं॒ सेध॑तं॒ द्वेषो॒ भव॑तं सचा॒भुवा॑

ā na ūrjaṃ vahatamaśvinā yuvaṃ madhumatyā naḥ kaśayā mimikṣatam |
prāyustāriṣṭaṃ nī rapāṃsi mṛkṣataṃ sedhataṃ dveṣo bhavataṃ sacābhuvā

157.5

यु॒वं ह॒ गर्भं॒ जग॑तीषु धत्थो यु॒वं विश्वे॑षु॒ भुव॑नेष्व॒न्तः ।
यु॒वम॒ग्निं च॑ वृषणाव॒पश्च॒ वन॒स्पतीँ॑रश्विना॒वैर॑येथाम्

yuvaṃ ha garbhaṃ jagatīṣu dhattho yuvaṃ viśveṣu bhuvaneṣvantaḥ |
yuvamagniṃ ca vṛṣaṇāvapaśca vanaspatīm̐raśvināvairayethām

157.6

यु॒वं ह॑ स्थो भि॒षजा॑ भेष॒जेभि॒रथो॑ ह स्थो र॒थ्या॒३॒॑ राथ्ये॑भिः ।
अथो॑ ह क्ष॒त्रमधि॑ धत्थ उग्रा॒ यो वां॑ ह॒विष्मा॒न्मन॑सा द॒दाश॑

yuvaṃ ha stho bhiṣajā bheṣajebhiratho ha stho rathyā rāthyebhiḥ |
atho ha kṣatramadhi dhattha ugrā yo vāṃ haviṣmānmanasā dadāśa

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)