सर्ग 62: लवण-वध के लिए शत्रुघ्न का चयन

तथोक्ते तानृषीन्रामः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।
किमाहारः किमाचारो लवणः क्व च वर्तते

tathokte tānṛṣīnrāmaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |
kimāhāraḥ kimācāro lavaṇaḥ kva ca vartate

राघवस्य वचः श्रुत्वा ऋषयः सर्व एव ते ।
ततो निवेदयामासुर्लवणो ववृधे यथा

rāghavasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaḥ sarva eva te |
tato nivedayāmāsurlavaṇo vavṛdhe yathā

आहारः सर्वसत्त्वानि विशेषेण च तापसाः ।
आचारो रौद्रता नित्यं वासो मधुवने तथा

āhāraḥ sarvasattvāni viśeṣeṇa ca tāpasāḥ |
ācāro raudratā nityaṃ vāso madhuvane tathā

हत्वा बहुसहस्राणि सिंहव्याघ्रमृगद्विपान् ।
मानुषांश्चैव कुरुते नित्यमाहारमाह्निकम्

hatvā bahusahasrāṇi siṃhavyāghramṛgadvipān |
mānuṣāṃścaiva kurute nityamāhāramāhnikam

ततो ऽन्तराणि सत्त्वानि खादते स महाबलः ।
संहारे समनुप्राप्ते व्यादितास्य इवान्तकः

tato 'ntarāṇi sattvāni khādate sa mahābalaḥ |
saṃhāre samanuprāpte vyāditāsya ivāntakaḥ

तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यमुवाच स महामुनीन् ।
घातयिष्यामि तद्रक्षो ह्यपगच्छतु वो भयम्

tacchrutvā rāghavo vākyamuvāca sa mahāmunīn |
ghātayiṣyāmi tadrakṣo hyapagacchatu vo bhayam

प्रतिज्ञाय तथा तेषां मुनीनामुग्रतेजसाम् ।
स भ्रातऽन्सहितान्सर्वानुवाच रघुनन्दनः

pratijñāya tathā teṣāṃ munīnāmugratejasām |
sa bhrāta'nsahitānsarvānuvāca raghunandanaḥ

को हन्ता लवणं वीरः कस्यांशः स विधीयताम् ।
भरतस्य महाबाहोः शत्रुघ्नस्य च धीमतः

ko hantā lavaṇaṃ vīraḥ kasyāṃśaḥ sa vidhīyatām |
bharatasya mahābāhoḥ śatrughnasya ca dhīmataḥ

राघवेणैवमुक्तस्तु भरतो वाक्यमब्रवीत् ।
अहमेनं वधिष्यामि ममांशः स विधीयताम्

rāghaveṇaivamuktastu bharato vākyamabravīt |
ahamenaṃ vadhiṣyāmi mamāṃśaḥ sa vidhīyatām

भरतस्य वचः श्रुत्वा धैर्यशौर्यसमन्वितम् ।
लक्ष्मणावरजस्तस्थौ हित्वा सौवर्णमासनम्

bharatasya vacaḥ śrutvā dhairyaśauryasamanvitam |
lakṣmaṇāvarajastasthau hitvā sauvarṇamāsanam

शत्रुघ्नस्त्वब्रवीद्वाक्यं प्रणिपत्य नराधिपम् ।
कृतकर्मा महाबाहुर्मध्यमो रघुनन्दनः

śatrughnastvabravīdvākyaṃ praṇipatya narādhipam |
kṛtakarmā mahābāhurmadhyamo raghunandanaḥ

आर्येण हि पुरा शून्या त्वयोध्या परिपालिता ।
सन्तापं हृदये कृत्वा आर्यस्यागमनं प्रति

āryeṇa hi purā śūnyā tvayodhyā paripālitā |
santāpaṃ hṛdaye kṛtvā āryasyāgamanaṃ prati

दुःखानि च बहूनीह ह्यनुभूतानि पार्थिव ।
शयानो दुःखशय्यासु नन्दिग्रामे ऽवसत्पुरा

duḥkhāni ca bahūnīha hyanubhūtāni pārthiva |
śayāno duḥkhaśayyāsu nandigrāme 'vasatpurā

फलमूलाशनो भूत्वा जटी चीरधरस्तथा ।
अनुभूयेदृशं दुःखमेष राघवनन्दनः ।
प्रेष्ये मयि स्थिते राजन्न भूयः क्लेशमाप्नुयात्

phalamūlāśano bhūtvā jaṭī cīradharastathā |
anubhūyedṛśaṃ duḥkhameṣa rāghavanandanaḥ |
preṣye mayi sthite rājanna bhūyaḥ kleśamāpnuyāt

तथा ब्रुवति शत्रुघ्ने राघवः पुनरब्रवीत् ।
एवं भवतु काकुत्स्थ क्रियतां मम शासनम्

tathā bruvati śatrughne rāghavaḥ punarabravīt |
evaṃ bhavatu kākutstha kriyatāṃ mama śāsanam

राज्ये त्वामभिषेक्ष्यामि मधोस्तु नगरे शुभे ।
निवेशय महाबाहो भरतं यद्यवेक्षसे

rājye tvāmabhiṣekṣyāmi madhostu nagare śubhe |
niveśaya mahābāho bharataṃ yadyavekṣase

शूरस्त्वं कृतविद्यश्च समर्थश्च निवेशने

śūrastvaṃ kṛtavidyaśca samarthaśca niveśane

यो हि शत्रुं समुत्पाट्य पार्थिवस्य पुनः क्षये ।
न विधत्ते नृपं तत्र नरकं स हि गच्छति

yo hi śatruṃ samutpāṭya pārthivasya punaḥ kṣaye |
na vidhatte nṛpaṃ tatra narakaṃ sa hi gacchati

स त्वं हत्वा मधुसुतं लवणं पापनिश्चयम् ।
राज्यं प्रशाधि धर्मेण वाक्यं मे यद्यवेक्षसे

sa tvaṃ hatvā madhusutaṃ lavaṇaṃ pāpaniścayam |
rājyaṃ praśādhi dharmeṇa vākyaṃ me yadyavekṣase

उत्तरं च न वक्तव्यं शूर वाक्यान्तरे मम ।
बालेन पूर्वजस्याज्ञा कर्तव्या नात्र संशयः

uttaraṃ ca na vaktavyaṃ śūra vākyāntare mama |
bālena pūrvajasyājñā kartavyā nātra saṃśayaḥ

अभिषेकं च काकुत्स्थ प्रतीच्छस्व मयोद्यतम् ।
वसिष्ठप्रमुखैर्विप्रैर्विधिमन्त्रपुरस्कृतम्

abhiṣekaṃ ca kākutstha pratīcchasva mayodyatam |
vasiṣṭhapramukhairviprairvidhimantrapuraskṛtam