सर्ग 89: गुह की नौकाएँ सेना को गंगा पार कराती हैं

व्युष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघव: ।
भरत: काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्

vyuṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghava: |
bharata: kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt

शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम्

śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm

जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवार्य्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्रा शत्रुघ्नोपि प्रचोदित:

jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevāryyaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrātrā śatrughnopi pracodita:

इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयो: ।
आगम्य प्राञ्जलि: काले गुहो भरतमब्रवीत्

iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayo: |
āgamya prāñjali: kāle guho bharatamabravīt

कच्चित्सुखं नदीतीरे ऽवात्सी: काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सहसैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम्

kaccitsukhaṃ nadītīre 'vātsī: kākutstha śarvarīm |
kaccitte sahasainyasya tāvatsarvamanāmayam

गुहस्य तत्तु वचनं श्रुत्वा स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतो ऽपीदमब्रवीत्

guhasya tattu vacanaṃ śrutvā snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato 'pīdamabravīt

सुखा न: शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशा: सन्तारयन्तु न:

sukhā na: śarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśā: santārayantu na:

ततो गुह: संत्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रतिप्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत्

tato guha: saṃtvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
pratipraviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt

उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च व: सदा ।
नाव: समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम्

uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca va: sadā |
nāva: samanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm

ते तथोक्ता: समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्च नावां शतान्याशु समानिन्यु: समन्तत:

te tathoktā: samutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañca nāvāṃ śatānyāśu samāninyu: samantata:

अन्या: स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वरा: ।
शोभमाना: पताकाभिर्युक्तवाता: सुसंहता:

anyā: svastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varā: |
śobhamānā: patākābhiryuktavātā: susaṃhatā:

तत: स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ।
तामारुरोह भरत: शत्रुघ्नश्च महाबल:

tata: svastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat |
tāmāruroha bharata: śatrughnaśca mahābala:

कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषित: ।
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तथैव शकटापणा:

kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣita: |
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstathaiva śakaṭāpaṇā:

आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत्

āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat

पताकिन्यस्तु ता नाव: स्वयं दाशैरधिष्ठिता: ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगा:

patākinyastu tā nāva: svayaṃ dāśairadhiṣṭhitā: |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugā:

नारीणामभिपूर्णास्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम्

nārīṇāmabhipūrṇāstu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam

ता: स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ता: काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभि:

tā: sma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttā: kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhi:

सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिता: ।
तरन्त: स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वता:

savaijayantāstu gajā gajārohapracoditā: |
taranta: sma prakāśante sadhvajā iva parvatā:

नावश्चारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरुस्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्ये तेरुश्च बाहुभि:

nāvaścāruruhuścānye plavaisterustathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranye teruśca bāhubhi:

सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गा दाशै: सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्त्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्

sā puṇyā dhvajinī gaṅgā dāśai: santāritā svayam |
maitre muhūrtte prayayau prayāgavanamuttamam

आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य्यमृत्विग्वृत: सन् भरत: प्रतस्थे

āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravaryyamṛtvigvṛta: san bharata: pratasthe

स ब्राह्मणस्याश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्

sa brāhmaṇasyāśramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam