सर्ग 29: सीता: वन के दोष भी गुण हैं

एतत् तु वचनं श्रुत्वा सीता रामस्य दुःखिता ।
प्रसक्ताश्रुमुखी मन्दमिदं वचनमब्रवीत्

etat tu vacanaṃ śrutvā sītā rāmasya duḥkhitā |
prasaktāśrumukhī mandamidaṃ vacanamabravīt

ये त्वया कीर्तिता दोषा वने वस्तव्यतां प्रति ।
गुणानित्येव तान् विद्धि तव स्नेहपुरस्कृता

ye tvayā kīrtitā doṣā vane vastavyatāṃ prati |
guṇānityeva tān viddhi tava snehapuraskṛtā

मृगाः सिंहा गजाश्चैव शार्दूलाः शरभास्तथा ।
चमराः सृमराश्चैव ये चान्ये वनचारिणः

mṛgāḥ siṃhā gajāścaiva śārdūlāḥ śarabhāstathā |
camarāḥ sṛmarāścaiva ye cānye vanacāriṇaḥ

अदृष्टपूर्वरूपत्वात् सर्वे ते तव राघव ।
रूपं दृष्ट्वापसर्पेयुस्तव सर्वे हि बिभ्यति

adṛṣṭapūrvarūpatvāt sarve te tava rāghava |
rūpaṃ dṛṣṭvāpasarpeyustava sarve hi bibhyati

त्वया च सह गन्तव्यं मया गुरुजनाज्ञया ।
त्वद्वियोगेन मे राम त्यक्तव्यमिह जीवितम्

tvayā ca saha gantavyaṃ mayā gurujanājñayā |
tvadviyogena me rāma tyaktavyamiha jīvitam

नहि मां त्वत्समीपस्थामपि शक्रोऽपि राघव ।
सुराणामीश्वरः शक्तः प्रधर्षयितुमोजसा

nahi māṃ tvatsamīpasthāmapi śakro'pi rāghava |
surāṇāmīśvaraḥ śaktaḥ pradharṣayitumojasā

पतिहीना तु या नारी न सा शक्ष्यति जीवितुम् ।
काममेवंविधं राम त्वया मम निदर्शितम्

patihīnā tu yā nārī na sā śakṣyati jīvitum |
kāmamevaṃvidhaṃ rāma tvayā mama nidarśitam

अथापि च महाप्राज्ञ ब्राह्मणानां मया श्रुतम् ।
पुरा पितृगृहे सत्यं वस्तव्यं किल मे वने

athāpi ca mahāprājña brāhmaṇānāṃ mayā śrutam |
purā pitṛgṛhe satyaṃ vastavyaṃ kila me vane

लक्षणिभ्यो द्विजातिभ्यः श्रुत्वाहं वचनं गृहे ।
वनवासकृतोत्साहा नित्यमेव महाबल

lakṣaṇibhyo dvijātibhyaḥ śrutvāhaṃ vacanaṃ gṛhe |
vanavāsakṛtotsāhā nityameva mahābala

आदेशो वनवासस्य प्राप्तव्यः स मया किल ।
सा त्वया सह भर्त्राहं यास्यामि प्रिय नान्यथा

ādeśo vanavāsasya prāptavyaḥ sa mayā kila |
sā tvayā saha bhartrāhaṃ yāsyāmi priya nānyathā

कृतादेशा भविष्यामि गमिष्यामि त्वया सह ।
कालश्चायं समुत्पन्नः सत्यवान् भवतु द्विजः

kṛtādeśā bhaviṣyāmi gamiṣyāmi tvayā saha |
kālaścāyaṃ samutpannaḥ satyavān bhavatu dvijaḥ

वनवासे हि जानामि दुःखानि बहुधा किल ।
प्राप्यन्ते नियतं वीर पुरुषैरकृतात्मभिः

vanavāse hi jānāmi duḥkhāni bahudhā kila |
prāpyante niyataṃ vīra puruṣairakṛtātmabhiḥ

कन्यया च पितुर्गेहे वनवासः श्रुतो मया ।
भिक्षिण्याः शमवृत्ताया मम मातुरिहाग्रतः

kanyayā ca piturgehe vanavāsaḥ śruto mayā |
bhikṣiṇyāḥ śamavṛttāyā mama māturihāgrataḥ

प्रसादितश्च वै पूर्वं त्वं मे बहुतिथं प्रभो ।
गमनं वनवासस्य कांक्षितं हि सह त्वया

prasāditaśca vai pūrvaṃ tvaṃ me bahutithaṃ prabho |
gamanaṃ vanavāsasya kāṃkṣitaṃ hi saha tvayā

कृतक्षणाहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव ।
वनवासस्य शूरस्य मम चर्या हि रोचते

kṛtakṣaṇāhaṃ bhadraṃ te gamanaṃ prati rāghava |
vanavāsasya śūrasya mama caryā hi rocate

शुद्धात्मन् प्रेमभावाद्धि भविष्यामि विकल्मषा ।
भर्तारमनुगच्छन्ती भर्ता हि परदैवतम्

śuddhātman premabhāvāddhi bhaviṣyāmi vikalmaṣā |
bhartāramanugacchantī bhartā hi paradaivatam

प्रेत्यभावे हि कल्याणः संगमो मे सदा त्वया ।
श्रुतिर्हि श्रूयते पुण्या ब्राह्मणानां यशस्विनाम्

pretyabhāve hi kalyāṇaḥ saṃgamo me sadā tvayā |
śrutirhi śrūyate puṇyā brāhmaṇānāṃ yaśasvinām

इहलोके च पितृभिर्या स्त्री यस्य महाबल ।
अद्भिर्दत्ता स्वधर्मेण प्रेत्यभावेऽपि तस्य सा

ihaloke ca pitṛbhiryā strī yasya mahābala |
adbhirdattā svadharmeṇa pretyabhāve'pi tasya sā

एवमस्मात् स्वकां नारीं सुवृत्तां हि पतिव्रताम् ।
नाभिरोचयसे नेतुं त्वं मां केनेह हेतुना

evamasmāt svakāṃ nārīṃ suvṛttāṃ hi pativratām |
nābhirocayase netuṃ tvaṃ māṃ keneha hetunā

भक्तां पतिव्रतां दीनां मां समां सुखदुःखयोः ।
नेतुमर्हसि काकुत्स्थ समानसुखदुःखिनीम्

bhaktāṃ pativratāṃ dīnāṃ māṃ samāṃ sukhaduḥkhayoḥ |
netumarhasi kākutstha samānasukhaduḥkhinīm

यदि मां दुःखितामेवं वनं नेतुं न चेच्छसि ।
विषमग्निं जलं वाहमास्थास्ये मृत्युकारणात्

yadi māṃ duḥkhitāmevaṃ vanaṃ netuṃ na cecchasi |
viṣamagniṃ jalaṃ vāhamāsthāsye mṛtyukāraṇāt

एवं बहुविधं तं सा याचते गमनं प्रति ।
नानुमेने महाबाहुस्तां नेतुं विजनं वनम्

evaṃ bahuvidhaṃ taṃ sā yācate gamanaṃ prati |
nānumene mahābāhustāṃ netuṃ vijanaṃ vanam

एवमुक्ता तु सा चिन्तां मैथिली समुपागता ।
स्नापयन्तीव गामुष्णैरश्रुभिर्नयनच्युतैः

evamuktā tu sā cintāṃ maithilī samupāgatā |
snāpayantīva gāmuṣṇairaśrubhirnayanacyutaiḥ

चिन्तयन्तीं तदा तां तु निवर्तयितुमात्मवान् ।
क्रोधाविष्टां तु वैदेहीं काकुत्स्थो बह्वसान्त्वयत्

cintayantīṃ tadā tāṃ tu nivartayitumātmavān |
krodhāviṣṭāṃ tu vaidehīṃ kākutstho bahvasāntvayat