सर्ग 65: लक्ष्मण का राम के क्रोध को शान्त करना

तप्यमानं तदा रामं सीताहरणकर्शितम् ।
लोकानामभवे युक्तं सांवर्तकमिवानलम्

tapyamānaṃ tadā rāmaṃ sītāharaṇakarśitam |
lokānāmabhave yuktaṃ sāṃvartakamivānalam

वीक्षमाणं धनुः सज्यं निःश्वसन्तं पुनः पुनः ।
दग्धुकामं जगत् सर्वं युगान्ते च यथा हरम्

vīkṣamāṇaṃ dhanuḥ sajyaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ |
dagdhukāmaṃ jagat sarvaṃ yugānte ca yathā haram

अदृष्टपूर्वं संक्रुद्धं दृष्ट्वा रामं स लक्ष्मणः ।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता

adṛṣṭapūrvaṃ saṃkruddhaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ sa lakṣmaṇaḥ |
abravīt prāñjalirvākyaṃ mukhena pariśuṣyatā

पुरा भूत्वा मृदुर्दान्तः सर्वभूतहिते रतः ।
न क्रोधवशमापन्नः प्रकृतिं हातुमर्हसि

purā bhūtvā mṛdurdāntaḥ sarvabhūtahite rataḥ |
na krodhavaśamāpannaḥ prakṛtiṃ hātumarhasi

चन्द्रे लक्ष्मीः प्रभा सूर्ये गतिर्वायौ भुवि क्षमा ।
एतच्च नियतं नित्यं त्वयि चानुत्तमं यशः

candre lakṣmīḥ prabhā sūrye gatirvāyau bhuvi kṣamā |
etacca niyataṃ nityaṃ tvayi cānuttamaṃ yaśaḥ

एकस्य नापराधेन लोकान् हन्तुं त्वमर्हसि ।
ननु जानामि कस्यायं भग्नः सांग्रामिको रथः

ekasya nāparādhena lokān hantuṃ tvamarhasi |
nanu jānāmi kasyāyaṃ bhagnaḥ sāṃgrāmiko rathaḥ

केन वा कस्य वा हेतोः सयुगः सपरिच्छदः ।
खुरनेमिक्षतश्चायं सिक्तो रुधिरबिन्दुभिः

kena vā kasya vā hetoḥ sayugaḥ saparicchadaḥ |
khuranemikṣataścāyaṃ sikto rudhirabindubhiḥ

देशो निर्वृत्तसंग्रामः सुघोरः पार्थिवात्मज ।
एकस्य तु विमर्दोऽयं न द्वयोर्वदतां वर

deśo nirvṛttasaṃgrāmaḥ sughoraḥ pārthivātmaja |
ekasya tu vimardo'yaṃ na dvayorvadatāṃ vara

नहि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम् ।
नैकस्य तु कृते लोकान् विनाशयितुमर्हसि

nahi vṛttaṃ hi paśyāmi balasya mahataḥ padam |
naikasya tu kṛte lokān vināśayitumarhasi

युक्तदण्डा हि मृदवः प्रशान्ता वसुधाधिपाः ।
सदा त्वं सर्वभूतानां शरण्यः परमा गतिः

yuktadaṇḍā hi mṛdavaḥ praśāntā vasudhādhipāḥ |
sadā tvaṃ sarvabhūtānāṃ śaraṇyaḥ paramā gatiḥ

को नु दारप्रणाशं ते साधु मन्येत राघव ।
सरितः सागराः शैला देवगन्धर्वदानवाः

ko nu dārapraṇāśaṃ te sādhu manyeta rāghava |
saritaḥ sāgarāḥ śailā devagandharvadānavāḥ

नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः ।
येन राजन् हृता सीता तमन्वेषितुमर्हसि

nālaṃ te vipriyaṃ kartuṃ dīkṣitasyeva sādhavaḥ |
yena rājan hṛtā sītā tamanveṣitumarhasi

मद्द्वितीयो धनुष्पाणिः सहायैः परमर्षिभिः ।
समुद्रं वा विचेष्यामः पर्वतांश्च वनानि च

maddvitīyo dhanuṣpāṇiḥ sahāyaiḥ paramarṣibhiḥ |
samudraṃ vā viceṣyāmaḥ parvatāṃśca vanāni ca

गुहाश्च विविधा घोराः पद्मिन्यो विविधास्तथा ।
देवगन्धर्वलोकांश्च विचेष्यामः समाहिताः

guhāśca vividhā ghorāḥ padminyo vividhāstathā |
devagandharvalokāṃśca viceṣyāmaḥ samāhitāḥ

यावन्नाधिगमिष्यामस्तव भार्यापहारिणम् ।
न चेत् साम्ना प्रदास्यन्ति पत्नीं ते त्रिदशेश्वराः ।
कोसलेन्द्र ततः पश्चात् प्राप्तकालं करिष्यसि

yāvannādhigamiṣyāmastava bhāryāpahāriṇam |
na cet sāmnā pradāsyanti patnīṃ te tridaśeśvarāḥ |
kosalendra tataḥ paścāt prāptakālaṃ kariṣyasi

शीलेन साम्ना विनयेन सीतां
नयेन न प्राप्स्यसि चेन्नरेन्द्र ।
ततः समुत्सादय हेमपुङ्खै-
र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैः शरौघैः

śīlena sāmnā vinayena sītāṃ
nayena na prāpsyasi cennarendra |
tataḥ samutsādaya hemapuṅkhai-
rmahendravajrapratimaiḥ śaraughaiḥ