सर्ग 57: लौटते राम की लक्ष्मण से भेंट

राक्षसं मृगरूपेण चरन्तं कामरूपिणम् ।
निहत्य रामो मारीचं तूर्णं पथि न्यवर्तत

rākṣasaṃ mṛgarūpeṇa carantaṃ kāmarūpiṇam |
nihatya rāmo mārīcaṃ tūrṇaṃ pathi nyavartata

तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम् ।
क्रूरस्वनोऽथ गोमायुर्विननादास्य पृष्ठतः

tasya saṃtvaramāṇasya draṣṭukāmasya maithilīm |
krūrasvano'tha gomāyurvinanādāsya pṛṣṭhataḥ

स तस्य स्वरमाज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम् ।
चिन्तयामास गोमायोः स्वरेण परिशङ्कितः

sa tasya svaramājñāya dāruṇaṃ romaharṣaṇam |
cintayāmāsa gomāyoḥ svareṇa pariśaṅkitaḥ

अशुभं बत मन्येऽहं गोमायुर्वाश्यते यथा ।
स्वस्ति स्यादपि वैदेह्या राक्षसैर्भक्षणं विना

aśubhaṃ bata manye'haṃ gomāyurvāśyate yathā |
svasti syādapi vaidehyā rākṣasairbhakṣaṇaṃ vinā

मारीचेन तु विज्ञाय स्वरमालक्ष्य मामकम् ।
विक्रुष्टं मृगरूपेण लक्ष्मणः शृणुयाद् यदि

mārīcena tu vijñāya svaramālakṣya māmakam |
vikruṣṭaṃ mṛgarūpeṇa lakṣmaṇaḥ śṛṇuyād yadi

स सौमित्रिः स्वरं श्रुत्वा तां च हित्वाथ मैथिलीम् ।
तयैव प्रहितः क्षिप्रं मत्सकाशमिहैष्यति

sa saumitriḥ svaraṃ śrutvā tāṃ ca hitvātha maithilīm |
tayaiva prahitaḥ kṣipraṃ matsakāśamihaiṣyati

राक्षसैः सहितैर्नूनं सीताया ईप्सितो वधः ।
काञ्चनश्च मृगो भूत्वा व्यपनीयाश्रमात्तु माम्

rākṣasaiḥ sahitairnūnaṃ sītāyā īpsito vadhaḥ |
kāñcanaśca mṛgo bhūtvā vyapanīyāśramāttu mām

दूरं नीत्वाथ मारीचो राक्षसोऽभूच्छराहतः ।
हा लक्ष्मण हतोऽस्मीति यद्वाक्यं व्याजहार ह

dūraṃ nītvātha mārīco rākṣaso'bhūccharāhataḥ |
hā lakṣmaṇa hato'smīti yadvākyaṃ vyājahāra ha

अपि स्वस्ति भवेद् द्वाभ्यां रहिताभ्यां मया वने ।
जनस्थाननिमित्तं हि कृतवैरोऽस्मि राक्षसैः

api svasti bhaved dvābhyāṃ rahitābhyāṃ mayā vane |
janasthānanimittaṃ hi kṛtavairo'smi rākṣasaiḥ

निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्तेऽद्य बहूनि च ।
इत्येवं चिन्तयन् रामः श्रुत्वा गोमायुनिःस्वनम्

nimittāni ca ghorāṇi dṛśyante'dya bahūni ca |
ityevaṃ cintayan rāmaḥ śrutvā gomāyuniḥsvanam

निवर्तमानस्त्वरितो जगामाश्रममात्मवान् ।
आत्मनश्चापनयनं मृगरूपेण रक्षसा

nivartamānastvarito jagāmāśramamātmavān |
ātmanaścāpanayanaṃ mṛgarūpeṇa rakṣasā

आजगाम जनस्थानं राघवः परिशङ्कितः ।
तं दीनमानसं दीनमासेदुर्मृगपक्षिणः

ājagāma janasthānaṃ rāghavaḥ pariśaṅkitaḥ |
taṃ dīnamānasaṃ dīnamāsedurmṛgapakṣiṇaḥ

सव्यं कृत्वा महात्मानं घोरांश्च ससृजुः स्वरान् ।
तानि दृष्ट्वा निमित्तानि महाघोराणि राघवः ।
न्यवर्तताथ त्वरितो जवेनाश्रममात्मनः

savyaṃ kṛtvā mahātmānaṃ ghorāṃśca sasṛjuḥ svarān |
tāni dṛṣṭvā nimittāni mahāghorāṇi rāghavaḥ |
nyavartatātha tvarito javenāśramamātmanaḥ

ततो लक्ष्मणमायान्तं ददर्श विगतप्रभम् ।
ततोऽविदूरे रामेण समीयाय स लक्ष्मणः

tato lakṣmaṇamāyāntaṃ dadarśa vigataprabham |
tato'vidūre rāmeṇa samīyāya sa lakṣmaṇaḥ

विषण्णः सन् विषण्णेन दुःखितो दुःखभागिना ।
स जगर्हेऽथ तं भ्राता दृष्ट्वा लक्ष्मणमागतम्

viṣaṇṇaḥ san viṣaṇṇena duḥkhito duḥkhabhāginā |
sa jagarhe'tha taṃ bhrātā dṛṣṭvā lakṣmaṇamāgatam

विहाय सीतां विजने वने राक्षससेविते ।
गृहीत्वा च करं सव्यं लक्ष्मणं रघुनन्दनः

vihāya sītāṃ vijane vane rākṣasasevite |
gṛhītvā ca karaṃ savyaṃ lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ

उवाच मधुरोदर्कमिदं परुषमार्तवत् ।
अहो लक्ष्मण गर्ह्यं ते कृतं यत् त्वं विहाय ताम्

uvāca madhurodarkamidaṃ paruṣamārtavat |
aho lakṣmaṇa garhyaṃ te kṛtaṃ yat tvaṃ vihāya tām

सीतामिहागतः सौम्य कच्चित् स्वस्ति भवेदिति ।
न मेऽस्ति संशयो वीर सर्वथा जनकात्मजा

sītāmihāgataḥ saumya kaccit svasti bhavediti |
na me'sti saṃśayo vīra sarvathā janakātmajā

विनष्टा भक्षिता वापि राक्षसैर्वनचारिभिः ।
अशुभान्येव भूयिष्ठं यथा प्रादुर्भवन्ति मे

vinaṣṭā bhakṣitā vāpi rākṣasairvanacāribhiḥ |
aśubhānyeva bhūyiṣṭhaṃ yathā prādurbhavanti me

अपि लक्ष्मण सीतायाः सामग्र्यं प्राप्नुयामहे ।
जीवन्त्याः पुरुषव्याघ्र सुताया जनकस्य वै

api lakṣmaṇa sītāyāḥ sāmagryaṃ prāpnuyāmahe |
jīvantyāḥ puruṣavyāghra sutāyā janakasya vai

यथा वै मृगसंघाश्च गोमायुश्चैव भैरवम् ।
वाश्यन्ते शकुनाश्चापि प्रदीप्तामभितो दिशम् ।
अपि स्वस्ति भवेत् तस्या राजपुत्र्या महाबल

yathā vai mṛgasaṃghāśca gomāyuścaiva bhairavam |
vāśyante śakunāścāpi pradīptāmabhito diśam |
api svasti bhavet tasyā rājaputryā mahābala

इदं हि रक्षो मृगसंनिकाशं
प्रलोभ्य मां दूरमनुप्रयातम् ।
हतं कथंचिन्महता श्रमेण
स राक्षसोऽभून्म्रियमाण एव

idaṃ hi rakṣo mṛgasaṃnikāśaṃ
pralobhya māṃ dūramanuprayātam |
hataṃ kathaṃcinmahatā śrameṇa
sa rākṣaso'bhūnmriyamāṇa eva

मनश्च मे दीनमिहाप्रहृष्टं
चक्षुश्च सव्यं कुरुते विकारम् ।
असंशयं लक्ष्मण नास्ति सीता
हृता मृता वा पथि वर्तते वा

manaśca me dīnamihāprahṛṣṭaṃ
cakṣuśca savyaṃ kurute vikāram |
asaṃśayaṃ lakṣmaṇa nāsti sītā
hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā