अध्याय 16: कीचक द्रौपदी को देखकर काम से व्याकुल होता है

वसमानेषु पार्थेषु मत्स्यस्य नगरे तदा ।
महारथेषु च्छन्नेषु मासा दश समाययुः ॥ 1

vasamāneṣu pārtheṣu matsyasya nagare tadā |
mahāratheṣu cchanneṣu māsā daśa samāyayuḥ || 1

याज्ञसेनी सुदेष्णां तु शुश्रूषन्ती विशांपते ।
आवसत्परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय ॥ 2

yājñasenī sudeṣṇāṃ tu śuśrūṣantī viśāṃpate |
āvasatparicārārhā suduḥkhaṃ janamejaya || 2

तथा चरन्ती पाञ्चाली सुदेष्णाया निवेशने ।
ता देवीं तोपयामास तथा चान्तःपुरस्त्रियः ॥ 3

tathā carantī pāñcālī sudeṣṇāyā niveśane |
tā devīṃ topayāmāsa tathā cāntaḥpurastriyaḥ || 3

तस्मिन्वर्षे गतप्राये कीचकस्तु महाबलः ।
सेनापतिर्विराटस्य ददर्श द्रुपदात्मजाम् ॥ 4

tasminvarṣe gataprāye kīcakastu mahābalaḥ |
senāpatirvirāṭasya dadarśa drupadātmajām || 4

तां दृष्ट्वा देवगर्भायां चरन्तीं देवतामिव ।
कीचकः कामयामास कामबाणप्रपीडितः ॥ 5

tāṃ dṛṣṭvā devagarbhāyāṃ carantīṃ devatāmiva |
kīcakaḥ kāmayāmāsa kāmabāṇaprapīḍitaḥ || 5

स तु कामाग्निसंतप्तः सुदेष्णामभिगम्य वै ।
प्रहसन्निव सेनानीरिदं वचनमब्रवीत् ॥ 6

sa tu kāmāgnisaṃtaptaḥ sudeṣṇāmabhigamya vai |
prahasanniva senānīridaṃ vacanamabravīt || 6

नेयं मया जातु पुरेह दृष्टा राज्ञी विराटस्य निवेशने शुभा ।
रूपेण चोन्मादयतीव मां भृशं गन्धेन जाता मदिरेव भामिनी ॥ 7

neyaṃ mayā jātu pureha dṛṣṭā rājñī virāṭasya niveśane śubhā |
rūpeṇa conmādayatīva māṃ bhṛśaṃ gandhena jātā madireva bhāminī || 7

का देवरूपा हृदयंगमा शुभे ह्याचक्ष्व मे कस्य कुतोत्र शोभने ।
चित्तं हि निर्मथ्य करोति मां वशे न चान्यदत्रौपधमस्ति मे मतम् ॥ 8

kā devarūpā hṛdayaṃgamā śubhe hyācakṣva me kasya kutotra śobhane |
cittaṃ hi nirmathya karoti māṃ vaśe na cānyadatraupadhamasti me matam || 8

अहो तवेयं परिचारिका शुभा प्रत्यग्ररूपा प्रतिभाति मामियम् ।
अयुक्तरूपं हि करोति कर्म ते प्रशास्तु मां यच्च ममास्ति किंचन ॥ 9

aho taveyaṃ paricārikā śubhā pratyagrarūpā pratibhāti māmiyam |
ayuktarūpaṃ hi karoti karma te praśāstu māṃ yacca mamāsti kiṃcana || 9

प्रभूतनागाश्वरथं महाजनं समृद्धियुक्तं बहुपानयोजनम् ।
मनोहरं काञ्चनचित्रभूषणं गृहं महच्छोभयतामियं मम ॥ 10

prabhūtanāgāśvarathaṃ mahājanaṃ samṛddhiyuktaṃ bahupānayojanam |
manoharaṃ kāñcanacitrabhūṣaṇaṃ gṛhaṃ mahacchobhayatāmiyaṃ mama || 10

ततः सुदेष्णामनुमन्त्र्य कीचकस्ततः समभ्येत्य नराधिपात्मजाम् ।
उवाच कृष्णामभिसान्त्वयंस्तदा मृगेन्द्रकन्यामिव जम्बुको वने ॥ 11

tataḥ sudeṣṇāmanumantrya kīcakastataḥ samabhyetya narādhipātmajām |
uvāca kṛṣṇāmabhisāntvayaṃstadā mṛgendrakanyāmiva jambuko vane || 11

का त्वं कस्यासि कल्याणि कुतो वा त्वं वरानने ।
प्राप्ता विराटनगरं तत्त्वमाचक्ष्व शोभने ॥ 12

kā tvaṃ kasyāsi kalyāṇi kuto vā tvaṃ varānane |
prāptā virāṭanagaraṃ tattvamācakṣva śobhane || 12

रूपमग्र्यं तथा कान्तिः सौकुमार्यमनुत्तमम् ।
कान्त्या विभाति वक्रं ते शशाङ्क इव निर्मलं ॥ 13

rūpamagryaṃ tathā kāntiḥ saukumāryamanuttamam |
kāntyā vibhāti vakraṃ te śaśāṅka iva nirmalaṃ || 13

नेत्रे सुविपुले सुभ्रु पद्मपत्रनिभेशुभे ।
वाक्यं ते चारुसर्वाङ्गि परपुष्टरुतोपमम् ॥ 14

netre suvipule subhru padmapatranibheśubhe |
vākyaṃ te cārusarvāṅgi parapuṣṭarutopamam || 14

एवंरूपा मया नारी काचिदन्या महीतले ।
न दृष्टपूर्वा सुश्रोणि यादृशी त्वमनिन्दिते ॥ 15

evaṃrūpā mayā nārī kācidanyā mahītale |
na dṛṣṭapūrvā suśroṇi yādṛśī tvamanindite || 15

लक्ष्मीः पद्मालया का त्वमथ भूतिः सुमध्यमे ।
ह्रीः श्रीः कीर्तिरथो कान्तिरासां का त्वं वरानने ॥ 16

lakṣmīḥ padmālayā kā tvamatha bhūtiḥ sumadhyame |
hrīḥ śrīḥ kīrtiratho kāntirāsāṃ kā tvaṃ varānane || 16

अतीव रूपिणी किं त्वमनङ्गविहारिणी ।
अतीव भ्राजसे सुभ्रु प्रभेवेन्दोरनुत्तमा ॥ 17

atīva rūpiṇī kiṃ tvamanaṅgavihāriṇī |
atīva bhrājase subhru prabhevendoranuttamā || 17

अपि चेक्षणपक्ष्माणां स्थितज्योत्स्नोपमं शुभम् ।
दिव्यांशुरश्मिभिर्वृत्तं दिव्यकान्तिमनोरमम् ॥ 18

api cekṣaṇapakṣmāṇāṃ sthitajyotsnopamaṃ śubham |
divyāṃśuraśmibhirvṛttaṃ divyakāntimanoramam || 18

निरीक्ष्य वक्रचन्द्रं ते लक्ष्म्याऽनुपमया युतम् ।
कृत्स्ने जगति को नेह कामस्य वशगो भवेत् ॥ 19

nirīkṣya vakracandraṃ te lakṣmyā'nupamayā yutam |
kṛtsne jagati ko neha kāmasya vaśago bhavet || 19

हारालंकारयोग्यौ तु स्तनौ चोभौ शुभोभनौ ।
सुजातौ सहितौ लक्ष्म्या पीनौ वृत्तौ निरन्तरौ ॥ 20

hārālaṃkārayogyau tu stanau cobhau śubhobhanau |
sujātau sahitau lakṣmyā pīnau vṛttau nirantarau || 20

कुड्मलाम्बुरुहाकारौ तव सुभ्रु पयोधरौ ।
कामप्रतोदाविव मां तुदतश्चारुहासिनि ॥ 21

kuḍmalāmburuhākārau tava subhru payodharau |
kāmapratodāviva māṃ tudataścāruhāsini || 21

वलीविभङ्गचतुरं स्तनभारविनामितम् ।
कराग्रसंमितं मध्यं तवेदं तनुमध्यमे ॥ 22

valīvibhaṅgacaturaṃ stanabhāravināmitam |
karāgrasaṃmitaṃ madhyaṃ tavedaṃ tanumadhyame || 22

दृष्ट्वैव चारुजघनं सरित्पुलिनसंनिभम् ।
कामव्याधिरसाध्यो मामप्याक्रामति भामिनि ॥ 23

dṛṣṭvaiva cārujaghanaṃ saritpulinasaṃnibham |
kāmavyādhirasādhyo māmapyākrāmati bhāmini || 23

जज्वाल चाग्निमदनो दावाग्निरिव निर्दयः ।
त्वत्सङ्गमाभिसंकल्पविवृद्धो मां दहत्ययम् ॥ 24

jajvāla cāgnimadano dāvāgniriva nirdayaḥ |
tvatsaṅgamābhisaṃkalpavivṛddho māṃ dahatyayam || 24

आत्मप्रदानवर्षेण संगमाम्भोधरेण च ।
शमयस्व वरारोहे ज्वलन्तं मन्मथानलम् ॥ 25

ātmapradānavarṣeṇa saṃgamāmbhodhareṇa ca |
śamayasva varārohe jvalantaṃ manmathānalam || 25

मच्चित्तोन्मादनकरा मन्मथस्य शरोत्कराः ।
त्वत्सङ्गमाशानिशितास्तीव्राः शशिनिभानने ।
मह्यं विदार्य हृदयमिदं निर्दयवेगिताः ॥ 26

maccittonmādanakarā manmathasya śarotkarāḥ |
tvatsaṅgamāśāniśitāstīvrāḥ śaśinibhānane |
mahyaṃ vidārya hṛdayamidaṃ nirdayavegitāḥ || 26

प्रविष्टा ह्यसितापाङ्गि प्रचण्डाश्चण्डदारुणाः ।
अत्युन्मादसमारम्भाः प्रीत्युन्मादकरा मम ।
आत्मप्रदानसंभोगैर्मामुद्धर्तुमिहार्हसि ॥ 27

praviṣṭā hyasitāpāṅgi pracaṇḍāścaṇḍadāruṇāḥ |
atyunmādasamārambhāḥ prītyunmādakarā mama |
ātmapradānasaṃbhogairmāmuddhartumihārhasi || 27

चित्रमाल्याम्बरधरा सर्वाभरणभूषिता ।
कामं प्रकामं सेव त्वं मया सह विलासिनि ॥ 28

citramālyāmbaradharā sarvābharaṇabhūṣitā |
kāmaṃ prakāmaṃ seva tvaṃ mayā saha vilāsini || 28

नार्हसीहासुखं वस्तुं सुखार्हा सुखवर्जिता ।
प्राप्नुह्यनुत्तमं सौख्यं मत्तस्त्वं मत्तगामिनि ॥ 29

nārhasīhāsukhaṃ vastuṃ sukhārhā sukhavarjitā |
prāpnuhyanuttamaṃ saukhyaṃ mattastvaṃ mattagāmini || 29

स्वादून्यमृतकल्पानि पेयानि विविधानि च ।
पिबमाना मनोज्ञानि रममाणा यथासुखम् ॥ 30

svādūnyamṛtakalpāni peyāni vividhāni ca |
pibamānā manojñāni ramamāṇā yathāsukham || 30

भोगोपचारान्विविधान्सौभाग्यं चाप्यनुत्तमम् ।
पानं पिब महाभागे भोगैश्चानुत्तमैः शुभैः ॥ 31

bhogopacārānvividhānsaubhāgyaṃ cāpyanuttamam |
pānaṃ piba mahābhāge bhogaiścānuttamaiḥ śubhaiḥ || 31

इदं हि रूपं प्रथमं तवानघे निरर्थकं केवलमद्य भामिनि ।
अधार्यमाणा स्नगिवोत्तमा शुभा न शोभसे सुन्दरि शोभना सती ॥ 32

idaṃ hi rūpaṃ prathamaṃ tavānaghe nirarthakaṃ kevalamadya bhāmini |
adhāryamāṇā snagivottamā śubhā na śobhase sundari śobhanā satī || 32

त्यजामि दारान्मम ये पुरातना भवन्तु दास्यस्तव चारुहासिनि ।
अहं च ते सुन्दरि दासवत्स्थितः सदा भविष्ये वशगो वरानने ॥ 33

tyajāmi dārānmama ye purātanā bhavantu dāsyastava cāruhāsini |
ahaṃ ca te sundari dāsavatsthitaḥ sadā bhaviṣye vaśago varānane || 33