अध्याय 14: द्रौपदी सैरन्ध्री बनकर सुदेष्णा की सेवा में आती हैं

ततः कृष्णा सुकेशी सा दर्शनीया शुचिस्मिता ।
वेणीकेशान्समुत्क्षिप्य पीनवृत्तकुचा शुभा ।
जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे मृदूनसितलोचना ॥ 1

tataḥ kṛṣṇā sukeśī sā darśanīyā śucismitā |
veṇīkeśānsamutkṣipya pīnavṛttakucā śubhā |
jugūhe dakṣiṇe pārśve mṛdūnasitalocanā || 1

वासश्च परिधायैकं कृष्णा सुमलिनं महत् ।
कृत्वा वेषं च सैरन्ध्र्याः कृष्णा व्यचरदार्तवत् ॥ 2

vāsaśca paridhāyaikaṃ kṛṣṇā sumalinaṃ mahat |
kṛtvā veṣaṃ ca sairandhryāḥ kṛṣṇā vyacaradārtavat || 2

प्रविष्टा नगरं भीरूः सैरन्ध्रीवेषसंयुता ।
तां नराः परिधावन्तः स्त्रियश्च समुपाद्रवन् ॥ 3

praviṣṭā nagaraṃ bhīrūḥ sairandhrīveṣasaṃyutā |
tāṃ narāḥ paridhāvantaḥ striyaśca samupādravan || 3

अपृच्छंस्ते च तां दृष्ट्वा का त्वं किं च चिकीर्षसि ।
सा तानुवाच राजेन्द्र सैरन्ध्र्यहमुपागता ।
कर्म चेच्छामि वै कर्तुं तस्य या मां भरिष्यति ॥ 4

apṛcchaṃste ca tāṃ dṛṣṭvā kā tvaṃ kiṃ ca cikīrṣasi |
sā tānuvāca rājendra sairandhryahamupāgatā |
karma cecchāmi vai kartuṃ tasya yā māṃ bhariṣyati || 4

तस्या रूपेण वेषेण श्लक्ष्णया च गिरा तथा ।
न श्रद्दधानास्तां देवीमन्नहेतोरुपस्थिताम् ॥ 5

tasyā rūpeṇa veṣeṇa ślakṣṇayā ca girā tathā |
na śraddadhānāstāṃ devīmannahetorupasthitām || 5

विराटस्य तु कैकेयी भार्या परमसंमता ।
आलोकयन्ती ददृशे प्रासादाद्द्रुपदात्मजाम् ॥ 6

virāṭasya tu kaikeyī bhāryā paramasaṃmatā |
ālokayantī dadṛśe prāsādāddrupadātmajām || 6

सा समीक्ष्य तथारूपामनाथामेकवाससम् ।
स्त्रीभिश्च पुरुषैश्चापि सर्वतः परिवारिताम् ॥ 7

sā samīkṣya tathārūpāmanāthāmekavāsasam |
strībhiśca puruṣaiścāpi sarvataḥ parivāritām || 7

विराटभार्या तां देवी कारुण्याज्जातसंभ्रमा ।
अप्रेषयत्समीपस्थाः स्त्रियो वृद्धाश्च तत्पराः ॥ 8

virāṭabhāryā tāṃ devī kāruṇyājjātasaṃbhramā |
apreṣayatsamīpasthāḥ striyo vṛddhāśca tatparāḥ || 8

अपनीय ततः सर्वा आनयध्वमिहैव ताम् ।
यदा दृष्टा मया साध्वी कम्पते मे मनस्तदा ।
तस्माच्छीघ्रमिहानाय दर्शयध्वं यदीच्छथ ॥ 9

apanīya tataḥ sarvā ānayadhvamihaiva tām |
yadā dṛṣṭā mayā sādhvī kampate me manastadā |
tasmācchīghramihānāya darśayadhvaṃ yadīcchatha || 9

तास्तथोक्ता उपागम्य द्रौपदीं परिसंगताः ।
आनीय सर्वथा त्वेनामब्रुवन्मधुराक्षरम् ॥ 10

tāstathoktā upāgamya draupadīṃ parisaṃgatāḥ |
ānīya sarvathā tvenāmabruvanmadhurākṣaram || 10

भद्रे त्वां द्रष्टुमिच्छन्ती सुदेष्णा हर्म्यभूतले ।
त्वदर्थं प्रैषयच्चास्मान्द्रष्टुं तां त्वं यदीच्छसि ।
आयाह्यस्माभिरेवाद्य रक्ष्यमाणा यथेष्टतः ॥ 11

bhadre tvāṃ draṣṭumicchantī sudeṣṇā harmyabhūtale |
tvadarthaṃ praiṣayaccāsmāndraṣṭuṃ tāṃ tvaṃ yadīcchasi |
āyāhyasmābhirevādya rakṣyamāṇā yatheṣṭataḥ || 11

तच्छ्रुत्वा द्रौपदी तासां वचनं वाक्यकोविदा ।
ईप्सितर्थातिलाभेन हृष्टाऽऽयाता गृहोत्तमम् ॥ 12

tacchrutvā draupadī tāsāṃ vacanaṃ vākyakovidā |
īpsitarthātilābhena hṛṣṭā''yātā gṛhottamam || 12

राजवेश्म ह्युपाक्रम्य यत्राग्र्यमहिषी स्थिता ।
सुदेष्णामगमत्कृष्णा राजभार्यां यशस्विनीम् ॥ 13

rājaveśma hyupākramya yatrāgryamahiṣī sthitā |
sudeṣṇāmagamatkṛṣṇā rājabhāryāṃ yaśasvinīm || 13

कृष्णान्केशान्मृदून्दीर्घान्समुद्ग्रथ्यासितेक्षणा ।
कुञ्चिताग्रांस्तु सूक्ष्माग्रान्दर्शनीयान्निबध्य च ।
जुगूहे दक्षिणे पार्श्वे मृदूनायतलोचना ॥ 14

kṛṣṇānkeśānmṛdūndīrghānsamudgrathyāsitekṣaṇā |
kuñcitāgrāṃstu sūkṣmāgrāndarśanīyānnibadhya ca |
jugūhe dakṣiṇe pārśve mṛdūnāyatalocanā || 14

सा प्रविश्य विराटस्य द्रौपद्यन्तःपुरं शुभा ।
ह्रीनिषेवान्विता बाला कम्पमाना लतेव सा ॥ 15

sā praviśya virāṭasya draupadyantaḥpuraṃ śubhā |
hrīniṣevānvitā bālā kampamānā lateva sā || 15

अभिगम्य च सुश्रोणी सर्वलक्षणसंयुता ।
ददर्शावस्थितां हैमे पीठे रत्नपरिच्छदे ॥ 16

abhigamya ca suśroṇī sarvalakṣaṇasaṃyutā |
dadarśāvasthitāṃ haime pīṭhe ratnaparicchade || 16

रक्तसूक्ष्माम्बरधरां मेघे सौदामिनीमिव ।
नानावर्णविचित्रां च सर्वाभरणभूषिताम् ॥ 17

raktasūkṣmāmbaradharāṃ meghe saudāminīmiva |
nānāvarṇavicitrāṃ ca sarvābharaṇabhūṣitām || 17

सुभ्रूं सुकेशीं सुश्रोणीं कुब्जवामनमध्यगाम् ।
बहुपुष्पोपकीर्णायां भूम्यां वेदिमिवाध्वरे ॥ 18

subhrūṃ sukeśīṃ suśroṇīṃ kubjavāmanamadhyagām |
bahupuṣpopakīrṇāyāṃ bhūmyāṃ vedimivādhvare || 18

सुदेष्णां राजमहिषीं सर्वालंकारभूषिताम् ।
श्रीमतीं राजपुत्रीणां शतेन परिवारिताम् ॥ 19

sudeṣṇāṃ rājamahiṣīṃ sarvālaṃkārabhūṣitām |
śrīmatīṃ rājaputrīṇāṃ śatena parivāritām || 19

ताः सर्वा द्रौपदीं दृष्ट्वा सन्तप्ताः परमाङ्गनाः ।
परितश्चोपतस्थुस्ताः सहसोत्थाय चासनात् ॥ 20

tāḥ sarvā draupadīṃ dṛṣṭvā santaptāḥ paramāṅganāḥ |
paritaścopatasthustāḥ sahasotthāya cāsanāt || 20

निरीक्षमाणाः सर्वास्ताः शचीं देवीमिवागताम् ।
गूढगुल्फां वरारोहां कृष्णां ताम्रायतेक्षणाम् ।
अतिसर्वानवद्याङ्गीं नतगात्रीं सुमध्यमाम् ॥ 21

nirīkṣamāṇāḥ sarvāstāḥ śacīṃ devīmivāgatām |
gūḍhagulphāṃ varārohāṃ kṛṣṇāṃ tāmrāyatekṣaṇām |
atisarvānavadyāṅgīṃ natagātrīṃ sumadhyamām || 21

न ह्रस्वां नातिमहतीं जातां बहुतृणे वने ।
ऋश्यरोहीमिवानिन्द्यां सुकेशीं मृगलोचनाम् ॥ 22

na hrasvāṃ nātimahatīṃ jātāṃ bahutṛṇe vane |
ṛśyarohīmivānindyāṃ sukeśīṃ mṛgalocanām || 22

तां मृगीमिव वित्रस्तां यूथभ्रष्टामिव द्विपाम् ।
लक्ष्मीमिव विशालाक्षीं विद्यामिव यशस्विनीम् ॥ 23

tāṃ mṛgīmiva vitrastāṃ yūthabhraṣṭāmiva dvipām |
lakṣmīmiva viśālākṣīṃ vidyāmiva yaśasvinīm || 23

रोहिणीमिव ताराणां दीप्तामग्निशिखामिव ।
पार्वतीमिव रुद्राणीं वेलामिव महोदधेः ॥ 24

rohiṇīmiva tārāṇāṃ dīptāmagniśikhāmiva |
pārvatīmiva rudrāṇīṃ velāmiva mahodadheḥ || 24

सुलभामिव नागीनां मृगीणामिव किन्नरीम् ।
गङ्गामिव विशुद्धाङ्गीं शारदीमिव शर्वरीम् ॥ 25

sulabhāmiva nāgīnāṃ mṛgīṇāmiva kinnarīm |
gaṅgāmiva viśuddhāṅgīṃ śāradīmiva śarvarīm || 25

तामचिन्त्यतमां लोके इलामिव यशस्विनीम् ।
सावित्रीमिव दुर्धषां ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितां ॥ 26

tāmacintyatamāṃ loke ilāmiva yaśasvinīm |
sāvitrīmiva durdhaṣāṃ brāhmyā lakṣmyā samanvitāṃ || 26

सीतामिव सतीं शुद्धामरुन्धतीमिव प्रियाम् ।
सुदेष्णा पर्यपृच्छत्तां विस्मयोत्फुल्ललोचना ॥ 27

sītāmiva satīṃ śuddhāmarundhatīmiva priyām |
sudeṣṇā paryapṛcchattāṃ vismayotphullalocanā || 27

का त्वं सर्वानवद्याङ्गि कुतोसि त्वमिहागता ।
कस्य वा त्वं विशालाक्षि किं वा ते करवाण्यहम् ॥ 28

kā tvaṃ sarvānavadyāṅgi kutosi tvamihāgatā |
kasya vā tvaṃ viśālākṣi kiṃ vā te karavāṇyaham || 28

गूढगुल्फा समानोरूस्त्रिगम्भीरा षडुन्नता ।
स्निग्धा पञ्चसु रक्तेषु हंसगद्गदभाषिणी ॥ 29

gūḍhagulphā samānorūstrigambhīrā ṣaḍunnatā |
snigdhā pañcasu rakteṣu haṃsagadgadabhāṣiṇī || 29

शुकेशी सुस्वरा श्यामा पीनश्रोणीपयोधरा ।
अरालपक्ष्मनयना बिम्बोष्ठी तनुमध्यमा ॥ 30

śukeśī susvarā śyāmā pīnaśroṇīpayodharā |
arālapakṣmanayanā bimboṣṭhī tanumadhyamā || 30

कम्बुग्रीवा गूढसिरा पूर्णचन्द्रनिभानना ।
दानवी किन्नरी वा त्वं गन्धर्वी वनदेवता ॥ 31

kambugrīvā gūḍhasirā pūrṇacandranibhānanā |
dānavī kinnarī vā tvaṃ gandharvī vanadevatā || 31

अप्सरा वाऽसि नागी वा तारा वा त्वं विलासिनी ।
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाऽथ मालिनी ॥ 32

apsarā vā'si nāgī vā tārā vā tvaṃ vilāsinī |
alambusā miśrakeśī puṇḍarīkā'tha mālinī || 32

तेनतेनैव संपन्ना काश्मीरीव तुरंगमा ।
इन्द्राणी त्वथ रुद्राणी स्वधा वाऽप्यथवा रतिः ॥ 33

tenatenaiva saṃpannā kāśmīrīva turaṃgamā |
indrāṇī tvatha rudrāṇī svadhā vā'pyathavā ratiḥ || 33

देवि देवेषु विख्याता ब्रूहि का त्वमिहागता ।
तव ह्यनुपमं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ॥ 34

devi deveṣu vikhyātā brūhi kā tvamihāgatā |
tava hyanupamaṃ rūpaṃ bhūṣaṇairapi varjitam || 34

त्वां सृष्ट्वोपरतं मन्ये लोककर्तारमीश्वरम् ।
न तृप्यन्ति स्त्रियो दृष्ट्वा का न पुंसां रतिर्भवेत् ॥ 35

tvāṃ sṛṣṭvoparataṃ manye lokakartāramīśvaram |
na tṛpyanti striyo dṛṣṭvā kā na puṃsāṃ ratirbhavet || 35

प्रवालपुष्पस्तबकैराचिता वनदेवताः ।
त्वामेव हि निरीक्षन्ते विस्मिता रूपसंपदा ॥ 36

pravālapuṣpastabakairācitā vanadevatāḥ |
tvāmeva hi nirīkṣante vismitā rūpasaṃpadā || 36

अन्तःपुरगता नार्यो मृगाः पक्षिगणा नराः ।
सर्वे त्वामेव कल्याणि निरीक्षन्ते सुविस्मिताः ॥ 37

antaḥpuragatā nāryo mṛgāḥ pakṣigaṇā narāḥ |
sarve tvāmeva kalyāṇi nirīkṣante suvismitāḥ || 37

न त्वादृशी काचन मे त्रिषु लोकेषु सुन्दरी ।
दृष्टपूर्वा श्रुता वाऽपि चक्षुपा विद्यते शुभा ॥ 38

na tvādṛśī kācana me triṣu lokeṣu sundarī |
dṛṣṭapūrvā śrutā vā'pi cakṣupā vidyate śubhā || 38

नास्ति देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।
सैरन्ध्री नाम मे जातिर्वन्यमूलफलाशना ॥ 39

nāsti devī na gandharvī na yakṣī na ca kinnarī |
sairandhrī nāma me jātirvanyamūlaphalāśanā || 39

पतीनां प्रेक्षमाणानां कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
केशपाशे परामृष्टा साऽहं त्रस्ता वनं गता ॥ 40

patīnāṃ prekṣamāṇānāṃ kasmiṃścitkāraṇāntare |
keśapāśe parāmṛṣṭā sā'haṃ trastā vanaṃ gatā || 40

तत्र द्वादशवर्षाणि वन्यमूलफलाशना ।
चराम्यनिलया सुभ्रूः सा तवान्तिकमागता ॥ 41

tatra dvādaśavarṣāṇi vanyamūlaphalāśanā |
carāmyanilayā subhrūḥ sā tavāntikamāgatā || 41

जानामि केशान्ग्रथितुं विचित्रान्ग्रथितुं मणीन् ।
मल्लिकोत्पलपद्मानां जानामि ग्रथितुं स्रजः ॥ 42

jānāmi keśāngrathituṃ vicitrāngrathituṃ maṇīn |
mallikotpalapadmānāṃ jānāmi grathituṃ srajaḥ || 42

सिन्धुवारकजातीनां रचयाम्यवतंसकान् ।
पत्रं मृगाङ्गमगरुं पिषे च हरिचन्दनम् ।
ग्रथयिष्यामि चित्राश्च स्रजः परमशोभनाः ॥ 43

sindhuvārakajātīnāṃ racayāmyavataṃsakān |
patraṃ mṛgāṅgamagaruṃ piṣe ca haricandanam |
grathayiṣyāmi citrāśca srajaḥ paramaśobhanāḥ || 43

आराधनं सत्यभामां कृष्णस्य महिषीं प्रियाम् ।
कृष्णां च भार्यां पार्थानां नारीणामुत्तमां तथा ॥ 44

ārādhanaṃ satyabhāmāṃ kṛṣṇasya mahiṣīṃ priyām |
kṛṣṇāṃ ca bhāryāṃ pārthānāṃ nārīṇāmuttamāṃ tathā || 44

तथाऽस्मि सुभ्रुवा चाहमिष्टलाभेन तोषिता ।
मालिनी चेति मे नाम स्वयं देवी चकार ह ।
कृष्णा कमलपत्राक्षी सा मे प्राणसमा सखी ॥ 45

tathā'smi subhruvā cāhamiṣṭalābhena toṣitā |
mālinī ceti me nāma svayaṃ devī cakāra ha |
kṛṣṇā kamalapatrākṣī sā me prāṇasamā sakhī || 45

न चाहं चिरमिच्छामि क्वचिद्वस्तुं शुभानने ।
व्रतं किलैतदस्माकं कुलधर्मोऽयमीदृशः ॥ 46

na cāhaṃ ciramicchāmi kvacidvastuṃ śubhānane |
vrataṃ kilaitadasmākaṃ kuladharmo'yamīdṛśaḥ || 46

योऽस्माकं तु हरेद्द्रव्यं देशं वसनमेव वा ।
न क्रोद्धव्यं किलास्माभिरस्मद्गुरुरमर्षणः ॥ 47

yo'smākaṃ tu hareddravyaṃ deśaṃ vasanameva vā |
na kroddhavyaṃ kilāsmābhirasmadgururamarṣaṇaḥ || 47

साऽहं वनानि दुर्गाणि तीर्थानि च सरांसि च ।
शैलांश्च विविधान्रम्यान्सरितश्च समुद्रगाः ॥ 48

sā'haṃ vanāni durgāṇi tīrthāni ca sarāṃsi ca |
śailāṃśca vividhānramyānsaritaśca samudragāḥ || 48

भर्तृशोकपरीताङ्गी भर्तृसब्रह्मचारिणी ।
विचरामि महीं दुर्गां यत्र सायंनिवेशना ॥ 49

bhartṛśokaparītāṅgī bhartṛsabrahmacāriṇī |
vicarāmi mahīṃ durgāṃ yatra sāyaṃniveśanā || 49

वीरपत्नी यदा देवी चरमाणेषु भर्तृषु ।
साऽहं विवत्सा विधिना गन्धमादनपर्वतात् ।
शृणोमि तव सौशील्यं भर्तुर्मधुरभाषिणि ॥ 50

vīrapatnī yadā devī caramāṇeṣu bhartṛṣu |
sā'haṃ vivatsā vidhinā gandhamādanaparvatāt |
śṛṇomi tava sauśīlyaṃ bharturmadhurabhāṣiṇi || 50

माहात्म्यं च ततः श्रुत्वा ब्राह्मणानां समीपतः ।
त्वामुपस्थातुमिच्छामि ततश्चाहमिहागता ॥ 51

māhātmyaṃ ca tataḥ śrutvā brāhmaṇānāṃ samīpataḥ |
tvāmupasthātumicchāmi tataścāhamihāgatā || 51

गुरवो मम धर्मश्च वायुः शक्रस्तथाऽश्विनौ ।
तेषां प्रसादाच्च न मां कश्चिद्धर्षयते पुमान् ॥ 52

guravo mama dharmaśca vāyuḥ śakrastathā'śvinau |
teṣāṃ prasādācca na māṃ kaściddharṣayate pumān || 52

एवमुक्त्वा सुदेष्णां तां कृताञ्जलिपुटा स्थिता ।
साऽब्रवीद्विस्मयाविष्टा द्रौपदीं योषितां वराम् ॥ 53

evamuktvā sudeṣṇāṃ tāṃ kṛtāñjalipuṭā sthitā |
sā'bravīdvismayāviṣṭā draupadīṃ yoṣitāṃ varām || 53

न भरेयमहं भद्रे संशयो मम विद्यते ।
राजा त्वयं हि त्वां दृष्ट्वा मतिं पापां करिष्यति ॥ 54

na bhareyamahaṃ bhadre saṃśayo mama vidyate |
rājā tvayaṃ hi tvāṃ dṛṣṭvā matiṃ pāpāṃ kariṣyati || 54

साऽहं त्वां न क्षमां मन्ये वसन्तीमिह वेश्मनि ।
एष दोषोस्ति सुश्रोणि कथं वाभीरु मन्यसे ॥ 55

sā'haṃ tvāṃ na kṣamāṃ manye vasantīmiha veśmani |
eṣa doṣosti suśroṇi kathaṃ vābhīru manyase || 55

स्थिता राजकुले नार्यो याश्चेमा मम वेश्मनि ।
त्वामेवैकां निरीक्षन्ते विस्मयाद्वरवर्णिनि ॥ 56

sthitā rājakule nāryo yāścemā mama veśmani |
tvāmevaikāṃ nirīkṣante vismayādvaravarṇini || 56

वृक्षांश्चोपस्थितान्पश्य य इमे मम वेश्मनि ।
विनमन्ते हि त्वां दृष्ट्वा पुमांसं कं न लोभयेः ॥ 57

vṛkṣāṃścopasthitānpaśya ya ime mama veśmani |
vinamante hi tvāṃ dṛṣṭvā pumāṃsaṃ kaṃ na lobhayeḥ || 57

बिभर्षि परमं रूपमतिमानुषमद्भुतम् ।
तिर्यग्योनिगताश्चापि निरीक्षन्ते सविस्मयाः ।
तव रूपमनिन्द्याङ्गि किं पुनर्मानवा भुवि ॥ 58

bibharṣi paramaṃ rūpamatimānuṣamadbhutam |
tiryagyonigatāścāpi nirīkṣante savismayāḥ |
tava rūpamanindyāṅgi kiṃ punarmānavā bhuvi || 58

राजा विराटः सुश्रोणि दृष्ट्वा ते परमं वपुः ।
मां विहाय वरारोहे त्वां गच्छेत्सर्वचेतसा ॥ 59

rājā virāṭaḥ suśroṇi dṛṣṭvā te paramaṃ vapuḥ |
māṃ vihāya varārohe tvāṃ gacchetsarvacetasā || 59

यं हि त्वमनवद्याङ्गी नरमायतलोचने ।
सुप्रसन्ना हि वीक्षेथाः स कामवरागो भवेत् ॥ 60

yaṃ hi tvamanavadyāṅgī naramāyatalocane |
suprasannā hi vīkṣethāḥ sa kāmavarāgo bhavet || 60

सुस्नाताऽलंकृता हि त्वं यमीक्षेथा हि मानुषम् ।
ग्लानिर्न तस्य दुःखं वा न तन्द्रिर्न पराजयः ॥ 61

susnātā'laṃkṛtā hi tvaṃ yamīkṣethā hi mānuṣam |
glānirna tasya duḥkhaṃ vā na tandrirna parājayaḥ || 61

न शोको न च सन्तापो न क्रोधो नानृतं वदे ।
यं त्वं सर्वातवद्याङ्गि भजेथाः समलंकृता ॥ 62

na śoko na ca santāpo na krodho nānṛtaṃ vade |
yaṃ tvaṃ sarvātavadyāṅgi bhajethāḥ samalaṃkṛtā || 62

न व्याधिर्न जरा तस्य न तृष्णा न क्षुधा भवेत् ।
यस्य त्वं वशगा सुभ्रु भवेरङ्कगता सती ॥ 63 ।

na vyādhirna jarā tasya na tṛṣṇā na kṣudhā bhavet |
yasya tvaṃ vaśagā subhru bhaveraṅkagatā satī || 63 |

पञ्चत्वमपि संप्राप्तं यं च त्वं परिपस्वजेः ।
बाहुभ्यामनुरूपाभ्यां स जीवेदिति मे मतिः ॥ 64

pañcatvamapi saṃprāptaṃ yaṃ ca tvaṃ paripasvajeḥ |
bāhubhyāmanurūpābhyāṃ sa jīvediti me matiḥ || 64

यस्य हि त्वं भवेर्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेः ।
अतिजीवेस्य सर्वेषु देवेष्विव पुरन्दरः ॥ 65

yasya hi tvaṃ bhaverbhāryā yaṃ ca hṛṣṭā pariṣvajeḥ |
atijīvesya sarveṣu deveṣviva purandaraḥ || 65

अध्यारोहेद्यथा वृक्षं यथा वाऽऽरुह्य तक्षति ।
राजवेश्मनि वामोरु ननु स्यास्त्वं तथा मम ॥ 66

adhyārohedyathā vṛkṣaṃ yathā vā''ruhya takṣati |
rājaveśmani vāmoru nanu syāstvaṃ tathā mama || 66

यथा कर्कटकी गर्भमाधत्ते मृत्युमात्मनः ।
तथाविधमहं मन्ये तव सुभ्रु समागमम् ॥ 67

yathā karkaṭakī garbhamādhatte mṛtyumātmanaḥ |
tathāvidhamahaṃ manye tava subhru samāgamam || 67

अनुमानये त्वां सैरन्ध्रि नावमन्ये कथंचन ।
भर्तृशीलभयाद्भद्रे तव वासं न रोचये ॥ 68

anumānaye tvāṃ sairandhri nāvamanye kathaṃcana |
bhartṛśīlabhayādbhadre tava vāsaṃ na rocaye || 68

नाहं शक्या विराटेन यद्वा चान्येन केनचित् ।
देवगन्धर्वयक्षैर्वा द्रष्टुं दुष्टेन चेतसा ॥ 69

nāhaṃ śakyā virāṭena yadvā cānyena kenacit |
devagandharvayakṣairvā draṣṭuṃ duṣṭena cetasā || 69

गन्धर्वाः पालयन्ते मां सुकुलाः पञ्च सुव्रताः ।
पुत्रा देवादिदेवानां सूर्यपावकवर्चसः ॥ 70

gandharvāḥ pālayante māṃ sukulāḥ pañca suvratāḥ |
putrā devādidevānāṃ sūryapāvakavarcasaḥ || 70

यश्च दुःशीलवान्मर्त्यो मां स्पृशेद्दुष्टचेतसा ।
स तामेव निशां शीघ्रं शयीत मुसलैर्हतः ॥ 71

yaśca duḥśīlavānmartyo māṃ spṛśedduṣṭacetasā |
sa tāmeva niśāṃ śīghraṃ śayīta musalairhataḥ || 71

यस्यापि हि शतं पूर्णं बान्धवानां भवेदपि ।
सहस्रं वा विशालाक्षि कोटिर्वापि सहस्रिका ।
दुष्टचित्तश्च मां ब्रूयान्न स जीवेत्तवाग्रतः ॥ 72

yasyāpi hi śataṃ pūrṇaṃ bāndhavānāṃ bhavedapi |
sahasraṃ vā viśālākṣi koṭirvāpi sahasrikā |
duṣṭacittaśca māṃ brūyānna sa jīvettavāgrataḥ || 72

न तस्य त्रिदशा देवा नासुरा न च पन्नगाः ।
तेभ्यो गन्धर्वराजेभ्यस्त्राणं कुर्युरसंशयम् ॥ 73

na tasya tridaśā devā nāsurā na ca pannagāḥ |
tebhyo gandharvarājebhyastrāṇaṃ kuryurasaṃśayam || 73

सुदेष्णे विश्वस त्वं मां स्वजने बान्धवेऽपि वा ।
नाहं शक्या नरैर्द्रष्टुं न च मे वृत्तमीदृशम् ॥ 74

sudeṣṇe viśvasa tvaṃ māṃ svajane bāndhave'pi vā |
nāhaṃ śakyā narairdraṣṭuṃ na ca me vṛttamīdṛśam || 74

यो मे न दद्यादुच्छिष्टं न च पादौ प्रधावयेत् ।
प्रीयेरंस्तेन वासेन गन्धर्वाः पतयो मम ॥ 75

yo me na dadyāducchiṣṭaṃ na ca pādau pradhāvayet |
prīyeraṃstena vāsena gandharvāḥ patayo mama || 75

यो हि मां पुरुषो गृद्ध्येद्यथाऽन्याः प्राकृतस्त्रियः ।
तामेव स इमां रात्रिं प्रविशेदपरां तनुम् ॥ 76

yo hi māṃ puruṣo gṛddhyedyathā'nyāḥ prākṛtastriyaḥ |
tāmeva sa imāṃ rātriṃ praviśedaparāṃ tanum || 76

न चाप्यहं चालयितुं शक्या केनचिदङ्गने ।
दुःखशीलाश्च गन्धर्वास्त इमे बलिनः प्रियाः ।
एवं निवसमानायां मयि मा ते भयं हि भूत् ॥ 77

na cāpyahaṃ cālayituṃ śakyā kenacidaṅgane |
duḥkhaśīlāśca gandharvāsta ime balinaḥ priyāḥ |
evaṃ nivasamānāyāṃ mayi mā te bhayaṃ hi bhūt || 77

एवमुक्ता तु सैरन्ध्र्या सुदेष्णा वाक्यमब्रवीत् ।
वसेह मयि कल्याणि यदि ते वृत्तमीदृशम् ॥ 78

evamuktā tu sairandhryā sudeṣṇā vākyamabravīt |
vaseha mayi kalyāṇi yadi te vṛttamīdṛśam || 78

कश्च ते दातुमुच्छिष्टं पुमानर्हति भामिनि ।
प्रसारयेच्च कः पादौ लक्ष्मीं दृष्ट्वैव बुद्धिमान् ॥ 79

kaśca te dātumucchiṣṭaṃ pumānarhati bhāmini |
prasārayecca kaḥ pādau lakṣmīṃ dṛṣṭvaiva buddhimān || 79

एवमाचारसंपन्ना एवं देवपरायणा ।
रक्ष्या त्वमसि भूतानां सावित्रीवद्विजन्मनाम् ॥ 80

evamācārasaṃpannā evaṃ devaparāyaṇā |
rakṣyā tvamasi bhūtānāṃ sāvitrīvadvijanmanām || 80

देवता इव कल्याणि पूजिता वरवर्णिनी ।
वस भद्रे मयि प्रीता प्रीतिर्हि मयि वर्तते ।
सर्वकामैः प्रमुदिता निरुद्विग्नमनाः सुखम् ॥ 81

devatā iva kalyāṇi pūjitā varavarṇinī |
vasa bhadre mayi prītā prītirhi mayi vartate |
sarvakāmaiḥ pramuditā nirudvignamanāḥ sukham || 81

सुदेष्णयैवमुक्ता सा संप्रीता चारुहासिनी ।
निर्विशङ्का विराटस्य विवेशान्तःपुरं सुखम् ॥ 82

sudeṣṇayaivamuktā sā saṃprītā cāruhāsinī |
nirviśaṅkā virāṭasya viveśāntaḥpuraṃ sukham || 82

याज्ञसेनी सुदेष्णां तु शुश्रूपन्ती विशांपते ।
अवसत्परिचारार्हा सुदुःखं जनमेजय ॥ 83

yājñasenī sudeṣṇāṃ tu śuśrūpantī viśāṃpate |
avasatparicārārhā suduḥkhaṃ janamejaya || 83

एवं विराटे न्यवसंस्तु पाण्डवाः कृष्णा तथाऽन्तःपुरमेत्य शोभना ।
अज्ञातचर्यां प्रतिरुद्धमानसा यथाऽग्रथो भस्मनि गूढतेजसः ॥ 84

evaṃ virāṭe nyavasaṃstu pāṇḍavāḥ kṛṣṇā tathā'ntaḥpurametya śobhanā |
ajñātacaryāṃ pratiruddhamānasā yathā'gratho bhasmani gūḍhatejasaḥ || 84