अध्याय 22: जयद्रथ और दुःशला का दुःख

आवनत्यं भीमसेनेन भक्षयन्ति निपातितम् ।
गृध्रगोमायवः शूरं दूरबन्धुमबन्धुवत्

āvanatyaṃ bhīmasenena bhakṣayanti nipātitam |
gṛdhragomāyavaḥ śūraṃ dūrabandhumabandhuvat

तं पश्य कदनं कृत्वा शूराणां मधुसूदन ।
शयानं वीरशयने रुधिरेण समुक्षितम्

taṃ paśya kadanaṃ kṛtvā śūrāṇāṃ madhusūdana |
śayānaṃ vīraśayane rudhireṇa samukṣitam

तं सृगालाश्च कङ्काश्च क्रव्यादाश्च पृथग्विधाः ।
तेनतेन विकर्षन्ति पश्य कालस्य पर्ययम्

taṃ sṛgālāśca kaṅkāśca kravyādāśca pṛthagvidhāḥ |
tenatena vikarṣanti paśya kālasya paryayam

शयानं वीरशयने शूरमाक्रन्दकारिणम् ।
आवन्त्यमभितो नार्यो रुदत्यः पर्युपासते

śayānaṃ vīraśayane śūramākrandakāriṇam |
āvantyamabhito nāryo rudatyaḥ paryupāsate

प्रातिपेयं महेष्वासं हतं भीमेन बाह्लिकम् ।
प्रसुप्तमिव शार्दुलं पश्य कृष्णमनस्विनम्

prātipeyaṃ maheṣvāsaṃ hataṃ bhīmena bāhlikam |
prasuptamiva śārdulaṃ paśya kṛṣṇamanasvinam

अतीव मुखवर्णोऽस्य निहतस्यापि शोभते ।
सोमस्यवाभिपूर्णस्य पौर्णमास्यां समुद्यतः

atīva mukhavarṇo'sya nihatasyāpi śobhate |
somasyavābhipūrṇasya paurṇamāsyāṃ samudyataḥ

पुत्रशोकाभितप्तेन प्रतिज्ञां चाभिरक्षता ।
पाकशासनिना सङ्ख्ये वार्धक्षत्रिर्निपातितः

putraśokābhitaptena pratijñāṃ cābhirakṣatā |
pākaśāsaninā saṅkhye vārdhakṣatrirnipātitaḥ

एकादशचमूर्भित्त्वा रक्ष्यमाणं महात्मभिः ।
सत्यं चिकीर्षता पश्य हतमेनं जयद्रथम्

ekādaśacamūrbhittvā rakṣyamāṇaṃ mahātmabhiḥ |
satyaṃ cikīrṣatā paśya hatamenaṃ jayadratham

सिन्धुसौवीरभर्तारं दर्पपूर्णं मनस्विनम् ।
भक्षयन्ति शिवा गृध्रा जनार्दन जयद्रथम्

sindhusauvīrabhartāraṃ darpapūrṇaṃ manasvinam |
bhakṣayanti śivā gṛdhrā janārdana jayadratham

संरक्ष्यमाणं भार्याभिरनुरक्ताभिरच्युत ।
भीषयन्त्यो विकर्षन्ति गहनं निम्नमन्तिकात्

saṃrakṣyamāṇaṃ bhāryābhiranuraktābhiracyuta |
bhīṣayantyo vikarṣanti gahanaṃ nimnamantikāt

तमेताः पर्यपासन्ते वीक्षमाणा महाभुजम् ।
सिन्धुसौवीरकाम्भोजगान्धारयवनस्त्रियः

tametāḥ paryapāsante vīkṣamāṇā mahābhujam |
sindhusauvīrakāmbhojagāndhārayavanastriyaḥ

यदा कृष्णामुपादाय प्राद्रवत्केकयैः सह ।
तदैव वध्यः पाण्डूनां जनार्दन जयद्रथः

yadā kṛṣṇāmupādāya prādravatkekayaiḥ saha |
tadaiva vadhyaḥ pāṇḍūnāṃ janārdana jayadrathaḥ

दुःशलां मानयद्भिस्तु तदा मुक्तो जयद्रथः ।
कथमद्य न तां कृष्ण मानयन्ति स्म ते पुनः

duḥśalāṃ mānayadbhistu tadā mukto jayadrathaḥ |
kathamadya na tāṃ kṛṣṇa mānayanti sma te punaḥ

सैन्धवं मे सुता बाला प्रस्स्वलन्तीव दुःखिता ।
प्रमापयन्ती चात्मानमाक्रोशन्तीव पाण्डवान्

saindhavaṃ me sutā bālā prassvalantīva duḥkhitā |
pramāpayantī cātmānamākrośantīva pāṇḍavān

किन्नु दुःखतरं कृष्ण परं मम भविष्यति ।
यत्सुता विधवा बाला स्नुषाश्च निहतेश्वराः

kinnu duḥkhataraṃ kṛṣṇa paraṃ mama bhaviṣyati |
yatsutā vidhavā bālā snuṣāśca nihateśvarāḥ

हाहा धिग्धुःशलां पश्य वीतशोकभयामिव ।
भर्तुः शिर अपश्यन्तीं धावमानामितस्ततः

hāhā dhigdhuḥśalāṃ paśya vītaśokabhayāmiva |
bhartuḥ śira apaśyantīṃ dhāvamānāmitastataḥ

वारयामास यः सर्वान्पाण्डवान्पुत्रगृद्विनः ।
स हत्वा विपुलाः सेनाः सर्वयं मृत्युवशं गतः

vārayāmāsa yaḥ sarvānpāṇḍavānputragṛdvinaḥ |
sa hatvā vipulāḥ senāḥ sarvayaṃ mṛtyuvaśaṃ gataḥ

तं मत्तमिव मातङ्गं वीरं परमदुर्जयम् ।
परिवार्य रुदन्त्येताः स्त्रियश्चन्द्रोपमाननाः

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ vīraṃ paramadurjayam |
parivārya rudantyetāḥ striyaścandropamānanāḥ