अध्याय 25: देवता शिव को अपना आधा बल देते हैं

पितृदेवर्षिसङ्घेभ्योऽभये दत्ते महात्मना ।
सत्कृत्य शंकरं प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः

pitṛdevarṣisaṅghebhyo'bhaye datte mahātmanā |
satkṛtya śaṃkaraṃ prāha brahmā lokapitāmahaḥ

इमान्यसुरदुर्गाणि लोकांस्त्रीनाक्रमन्ति हि ।
कश्च प्रजापतिर्घोरांस्तान्स्रर्वाञ्जहि मा चिरम्

imānyasuradurgāṇi lokāṃstrīnākramanti hi |
kaśca prajāpatirghorāṃstānsrarvāñjahi mā ciram

वरातिसर्गाद्देवेश प्राजापत्यमिदं परम् ।
मयाऽधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान्वरः

varātisargāddeveśa prājāpatyamidaṃ param |
mayā'dhitiṣṭhatā datto dānavebhyo mahānvaraḥ

नास्त्यन्यो युधि तेषां वै निहन्ता इति नः श्रुतम् ।
तानतिक्रान्तमर्यादान्नान्यः संहर्तुमर्हति ।
त्वामृते सर्वभूतेश त्वं ह्येषां प्रत्यरिर्वधे

nāstyanyo yudhi teṣāṃ vai nihantā iti naḥ śrutam |
tānatikrāntamaryādānnānyaḥ saṃhartumarhati |
tvāmṛte sarvabhūteśa tvaṃ hyeṣāṃ pratyarirvadhe

स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवोकसाम् ।
कुरु प्रसादं वरद दानवाञ्जहि संयुगे

sa tvaṃ deva prapannānāṃ yācatāṃ ca divokasām |
kuru prasādaṃ varada dānavāñjahi saṃyuge

त्वत्प्रसादाज्जगत्सर्वं सुखमैधत मानद ।
शरण्यस्त्वं हि देवानां वयं त्वां शरणं गताः

tvatprasādājjagatsarvaṃ sukhamaidhata mānada |
śaraṇyastvaṃ hi devānāṃ vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ gatāḥ

हन्तव्याः शत्रवः सर्वे युष्माकमिति मे मतिः ।
न त्वेकश्चोत्सहे हन्तुं बलिनः सुरविद्विषः

hantavyāḥ śatravaḥ sarve yuṣmākamiti me matiḥ |
na tvekaścotsahe hantuṃ balinaḥ suravidviṣaḥ

ते यूयं सहिताः सर्वे मदीयेनापि तेजसा ।
जयध्वं युधि तान्सर्वान्सङ्घातेन महाबलान्

te yūyaṃ sahitāḥ sarve madīyenāpi tejasā |
jayadhvaṃ yudhi tānsarvānsaṅghātena mahābalān

अस्मत्तेजोबलं यावत्तावद्द्विगुणमेव वा ।
तत्तेषामिति मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते

asmattejobalaṃ yāvattāvaddviguṇameva vā |
tatteṣāmiti manyāmo dṛṣṭatejobalā hi te

वध्यास्ते सर्वथा पापा ये युष्मास्वपराधिनः ।
मम तेजोबलार्धेन सर्वे मृद्गथ शात्रवान्

vadhyāste sarvathā pāpā ye yuṣmāsvaparādhinaḥ |
mama tejobalārdhena sarve mṛdgatha śātravān

बिभर्तुं तव तेजोर्धं न शक्ष्याम सुरेश्वर ।
सर्वेषां नो बलार्धेन त्वमेव जहि शात्रवान्

bibhartuṃ tava tejordhaṃ na śakṣyāma sureśvara |
sarveṣāṃ no balārdhena tvameva jahi śātravān

वयं च सर्वथा देव रक्षणीयास्तथैव च ।
स नो रक्ष महादेव त्वमेव जहि शात्रवान्

vayaṃ ca sarvathā deva rakṣaṇīyāstathaiva ca |
sa no rakṣa mahādeva tvameva jahi śātravān

मम तेजो न शक्ता हि सर्वे धारयितुं यदि ।
अहमेनान्वधिष्यामि युष्मत्तेजोर्धसंयुतः

mama tejo na śaktā hi sarve dhārayituṃ yadi |
ahamenānvadhiṣyāmi yuṣmattejordhasaṃyutaḥ

बलार्धं यदि मे देवा न धारयितुमाहवे ।
शक्ताः सर्वे हि सङ्गम्य यूयं तत्प्रब्रवीमि वः

balārdhaṃ yadi me devā na dhārayitumāhave |
śaktāḥ sarve hi saṅgamya yūyaṃ tatprabravīmi vaḥ

समा भवन्ति मे सर्वे दानवाश्चामराश्च ये ।
शिवोऽस्मि सर्वभूतानां शिवत्वं तेन मे सुराः

samā bhavanti me sarve dānavāścāmarāśca ye |
śivo'smi sarvabhūtānāṃ śivatvaṃ tena me surāḥ

किन्त्वधर्मेण वर्तन्ते यस्मात्ते सुरशत्रवः ।
तस्माद्वध्या मयाप्येते युष्माकं च हितेप्सया

kintvadharmeṇa vartante yasmātte suraśatravaḥ |
tasmādvadhyā mayāpyete yuṣmākaṃ ca hitepsayā

शरणं वः प्रपन्नानां धर्मेण च जिगीषताम् ।
साहाय्यं वः करिष्यामि निहनिष्यामि वो रिपून्

śaraṇaṃ vaḥ prapannānāṃ dharmeṇa ca jigīṣatām |
sāhāyyaṃ vaḥ kariṣyāmi nihaniṣyāmi vo ripūn

दीयतां च बलार्धं मे सर्वैरपि पृथक्पृथक् ।
पशुत्वं चैव मे लोकाः सर्वे कल्पन्तु पीडिताः

dīyatāṃ ca balārdhaṃ me sarvairapi pṛthakpṛthak |
paśutvaṃ caiva me lokāḥ sarve kalpantu pīḍitāḥ

पशूनां तु पतित्वं मे भवत्वद्य दिवौकसः ।
एवं न पापं प्राप्स्यामि पशून्हत्वा सुरद्विपः

paśūnāṃ tu patitvaṃ me bhavatvadya divaukasaḥ |
evaṃ na pāpaṃ prāpsyāmi paśūnhatvā suradvipaḥ

कल्पयध्वं रथं दिव्यं रथाश्वांश्चैव पारगान् ।
धनुः शरं सारथिं च ततो जेष्यामि वो रिपून्

kalpayadhvaṃ rathaṃ divyaṃ rathāśvāṃścaiva pāragān |
dhanuḥ śaraṃ sārathiṃ ca tato jeṣyāmi vo ripūn

इति श्रुत्वा वचो देवा देवदेवस्य भूपतेः ।
विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रति शङ्किताः

iti śrutvā vaco devā devadevasya bhūpateḥ |
viṣādamagamansarve paśutvaṃ prati śaṅkitāḥ

तेषां भावं भवो ज्ञात्वा देवस्तानब्रवीदिदम् ।
मा वोस्तु पशुभावेऽस्मिन्भयं विबुधसत्तमाः

teṣāṃ bhāvaṃ bhavo jñātvā devastānabravīdidam |
mā vostu paśubhāve'sminbhayaṃ vibudhasattamāḥ

श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः

śrūyatāṃ paśubhāvasya vimokṣaḥ kriyatāṃ ca saḥ

यो वः पशुपतेश्चर्यां चरिष्यति स मोक्ष्यते ।
पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिजाने समागमे

yo vaḥ paśupateścaryāṃ cariṣyati sa mokṣyate |
paśutvāditi satyaṃ vaḥ pratijāne samāgame

ये चाप्यन्ये चरिष्यन्ति व्रतं मोक्ष्यन्ति तेऽपि च

ye cāpyanye cariṣyanti vrataṃ mokṣyanti te'pi ca

नै(त्य)ष्ठिकं द्वादशाब्दं वा अर्धमब्दमृतुत्रयम् ।
मासं द्वादशरात्रं गुह्यं व्रतं दिव्यं चरिष्यथ

nai(tya)ṣṭhikaṃ dvādaśābdaṃ vā ardhamabdamṛtutrayam |
māsaṃ dvādaśarātraṃ guhyaṃ vrataṃ divyaṃ cariṣyatha

तं तथेत्यब्रुवन्देवा देवदेवनमस्कृतम् ।
ऊचुश्चेदं गृहाणेदं तेजसोऽर्धमिति प्रभुम्

taṃ tathetyabruvandevā devadevanamaskṛtam |
ūcuścedaṃ gṛhāṇedaṃ tejaso'rdhamiti prabhum

प्रत्युवाच तथेत्येव शूलधृद्राजसत्तम ।
ततस्ते प्रददुः सर्वे तेजसोऽर्धं महात्मने

pratyuvāca tathetyeva śūladhṛdrājasattama |
tataste pradaduḥ sarve tejaso'rdhaṃ mahātmane

सर्वमादाय सर्वेषां तेजसोऽर्धं दिवौकसाम् ।
तेजसाप्यधिको भूत्वा भूयोऽप्यतिबलोऽभवत्

sarvamādāya sarveṣāṃ tejaso'rdhaṃ divaukasām |
tejasāpyadhiko bhūtvā bhūyo'pyatibalo'bhavat

ततः प्रभृति देवानां देवदेवोऽभवद्भवः ।
पतिश्च सर्वभूतानां पशूनां चाभवत्तदा

tataḥ prabhṛti devānāṃ devadevo'bhavadbhavaḥ |
patiśca sarvabhūtānāṃ paśūnāṃ cābhavattadā

तस्मात्पशुपतिश्चोक्तो भवत्वाच्च भवेति वै ॥
अर्धमादाय सर्वेषां तेजसा प्रज्वलन्निव ।

tasmātpaśupatiścokto bhavatvācca bhaveti vai ||
ardhamādāya sarveṣāṃ tejasā prajvalanniva |

भासयामास तान्सर्वान्देवदेवो महाद्युतिः ॥
ततोऽभिषिषिच्युः सर्वे सुरा रुद्रं पुरारिणम् ।

bhāsayāmāsa tānsarvāndevadevo mahādyutiḥ ||
tato'bhiṣiṣicyuḥ sarve surā rudraṃ purāriṇam |

महादेव इति ह्यासीद्देवदेवो महेश्वरः

mahādeva iti hyāsīddevadevo maheśvaraḥ