अध्याय 142: अर्जुन भूरिश्रवा की खड्गधारी भुजा काटते हैं

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य सात्वतं युद्धदुर्मदम् ।
क्रोधाद्भूरिश्रवा राजन्सहसा समुपाद्रवत्

tamāpatantaṃ samprekṣya sātvataṃ yuddhadurmadam |
krodhādbhūriśravā rājansahasā samupādravat

तमब्रवीन्महाराज कौरव्यः शिनिपुङ्गवम् ।
अद्य प्राप्तोऽपि दिष्ट्या मे चक्षुर्विषयमित्युत

tamabravīnmahārāja kauravyaḥ śinipuṅgavam |
adya prāpto'pi diṣṭyā me cakṣurviṣayamityuta

चिराभिलषितं काममहं प्राप्स्यामि संयुगे ।
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन्यदि नोत्सृजसे रणम्

cirābhilaṣitaṃ kāmamahaṃ prāpsyāmi saṃyuge |
na hi me mokṣyase jīvanyadi notsṛjase raṇam

अद्य त्वां समरे हत्वा नित्यं शूराभिमानिनम् ।
नन्दयिष्यामि दाशार्ह कुरुराजं सुयोधनम्

adya tvāṃ samare hatvā nityaṃ śūrābhimāninam |
nandayiṣyāmi dāśārha kururājaṃ suyodhanam

अद्य मद्बाणनिर्दग्धं पतितं धरणीतले ।
द्रक्ष्यतस्त्वां रणे वीरौ सहितौ केशवार्जुनौ

adya madbāṇanirdagdhaṃ patitaṃ dharaṇītale |
drakṣyatastvāṃ raṇe vīrau sahitau keśavārjunau

अद्य धर्मसुतो राजा श्रुत्वा त्वां निहतं मया ।
सव्रीडो भविता सद्यो येनासीह प्रवेशितः

adya dharmasuto rājā śrutvā tvāṃ nihataṃ mayā |
savrīḍo bhavitā sadyo yenāsīha praveśitaḥ

अद्य मे विक्रमं पार्थो विज्ञास्यति धनञ्जयः ।
त्वयि भूमौ विनिहते शयाने रुधिरोक्षिते

adya me vikramaṃ pārtho vijñāsyati dhanañjayaḥ |
tvayi bhūmau vinihate śayāne rudhirokṣite

चिराभिलषितो ह्येष त्वया सह समागमः ।
पुरा देवासुरे युद्धे शक्रस्य बलिना यथा

cirābhilaṣito hyeṣa tvayā saha samāgamaḥ |
purā devāsure yuddhe śakrasya balinā yathā

अद्य युद्धं महाघोरं तव दास्यामि सात्वत ।
ततो ज्ञास्यसि तत्त्वेन मद्वीर्यबलपौरुषम्

adya yuddhaṃ mahāghoraṃ tava dāsyāmi sātvata |
tato jñāsyasi tattvena madvīryabalapauruṣam

अद्य संयमनीं याता मया त्वं निहतो रणे ।
यथा रामानुजेनाजौ रावणिर्लक्ष्मणेन ह

adya saṃyamanīṃ yātā mayā tvaṃ nihato raṇe |
yathā rāmānujenājau rāvaṇirlakṣmaṇena ha

अद्य कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजश्च माधव ।
हते त्वयि निरुत्साहारणं त्यक्ष्यन्त्यसंशयम्

adya kṛṣṇaśca pārthaśca dharmarājaśca mādhava |
hate tvayi nirutsāhāraṇaṃ tyakṣyantyasaṃśayam

अद्य तेऽपचितिं कृत्वा शितैर्माधव सायकैः ।
तत्स्त्रियो नन्दयिष्यामि ये त्वया निहता रणे

adya te'pacitiṃ kṛtvā śitairmādhava sāyakaiḥ |
tatstriyo nandayiṣyāmi ye tvayā nihatā raṇe

मच्चक्षुर्विषये प्राप्तो न त्वं माधव मोक्ष्यसे ।
सिंहस्य विषयं प्राप्तो यथा क्षुद्रमृगस्तथा

maccakṣurviṣaye prāpto na tvaṃ mādhava mokṣyase |
siṃhasya viṣayaṃ prāpto yathā kṣudramṛgastathā

युयुधानस्तु तं राजन्प्रत्युवाच हसन्निव ।
कौरवेय न सन्त्रासो विद्यते मम संयुगे

yuyudhānastu taṃ rājanpratyuvāca hasanniva |
kauraveya na santrāso vidyate mama saṃyuge

नाहं भीषयितुं शक्यो वाङ्मात्रेण तु केवलम् ।
स मां निहन्यात्सङ्ग्रामे यो मां कुर्यान्निरायुधम्

nāhaṃ bhīṣayituṃ śakyo vāṅmātreṇa tu kevalam |
sa māṃ nihanyātsaṅgrāme yo māṃ kuryānnirāyudham

समास्तु शाश्वतीर्हन्याद्यो मां हन्याद्धि संयुगे ।
किं वृथोक्तेन बहुना कर्मणा तत्समाचर

samāstu śāśvatīrhanyādyo māṃ hanyāddhi saṃyuge |
kiṃ vṛthoktena bahunā karmaṇā tatsamācara

शारदस्येव मेघस्य गर्जितं निष्फलं हिते ।
श्रुत्वा त्वद्गर्जितं वीर हास्यं हि मम जायते

śāradasyeva meghasya garjitaṃ niṣphalaṃ hite |
śrutvā tvadgarjitaṃ vīra hāsyaṃ hi mama jāyate

चिरकालेप्सितं लोके युद्धमद्यास्तु कौरव ।
त्वरते मे मतिस्तात तव युद्धाभिकाङ्क्षिणी ।
नाहत्वाऽहं निवर्तिष्ये त्वामद्य पुरुषाधम

cirakālepsitaṃ loke yuddhamadyāstu kaurava |
tvarate me matistāta tava yuddhābhikāṅkṣiṇī |
nāhatvā'haṃ nivartiṣye tvāmadya puruṣādhama

अन्योन्यं तौ तथा वाग्भिस्तक्षन्तौ नरपुङ्गवौ ।
जिघांसू परमक्रुद्धभिजघ्नतुराहवे

anyonyaṃ tau tathā vāgbhistakṣantau narapuṅgavau |
jighāṃsū paramakruddhabhijaghnaturāhave

समेतौ तौ महेष्वासौ शुष्मिणौ स्पर्धिनौ रणे ।
द्विरदाविव सङ्क्रुद्धौ वासितार्थे मदोत्कटौ

sametau tau maheṣvāsau śuṣmiṇau spardhinau raṇe |
dviradāviva saṅkruddhau vāsitārthe madotkaṭau

भूरिश्रवाः सात्यकिश्च ववर्षतुररिन्दमौ ।
शरवर्षाणि घोराणि मेघाविव परस्परम्

bhūriśravāḥ sātyakiśca vavarṣaturarindamau |
śaravarṣāṇi ghorāṇi meghāviva parasparam

सौमदत्तिस्तु शैनेयं प्रच्छाद्येषुभिराशुगैः ।
जिघांसुर्भरतश्रेष्ठ विव्याध निशितैः शरैः

saumadattistu śaineyaṃ pracchādyeṣubhirāśugaiḥ |
jighāṃsurbharataśreṣṭha vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ

दशभिः सात्यकिं विद्ध्वा सौमदत्तिरथापरान् ।
मुमोच निशितान्बाणाञ्जिघांसुः शिनिपुङ्गवं

daśabhiḥ sātyakiṃ viddhvā saumadattirathāparān |
mumoca niśitānbāṇāñjighāṃsuḥ śinipuṅgavaṃ

तानस्य विशिखांस्तीक्ष्णानन्तरिक्षे विशाम्पते ।
अप्राप्तानस्त्रमायाभिरग्रसत्सात्यकिः प्रभो

tānasya viśikhāṃstīkṣṇānantarikṣe viśāmpate |
aprāptānastramāyābhiragrasatsātyakiḥ prabho

तौ पृथक्शस्त्रवर्षाभ्यामवर्षेतां परस्परम् ।
उत्तमाभिजनौ वीरौ कुरुवृष्मियशस्करौ

tau pṛthakśastravarṣābhyāmavarṣetāṃ parasparam |
uttamābhijanau vīrau kuruvṛṣmiyaśaskarau

तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ ।
रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्चाप्यकृन्तताम्

tau nakhairiva śārdūlau dantairiva mahādvipau |
rathaśaktibhiranyonyaṃ viśikhaiścāpyakṛntatām

निर्भिदन्तौ हि गात्राणि विक्षरन्तौ च शोणितम् ।
व्यष्टम्भयेतामन्योन्यं प्राणद्यूताभिदेविनौ

nirbhidantau hi gātrāṇi vikṣarantau ca śoṇitam |
vyaṣṭambhayetāmanyonyaṃ prāṇadyūtābhidevinau

एवमुत्तमकर्माणौ कुरुवृष्णियशस्करौ ।
परस्परमयुध्येतां वारणाविव यूथपौ

evamuttamakarmāṇau kuruvṛṣṇiyaśaskarau |
parasparamayudhyetāṃ vāraṇāviva yūthapau

तावदीर्घेण कालेन ब्रह्मलोकपुरस्कृतौ ।
यियासन्तौ परं स्थानमन्योन्यं सञ्जगर्जतुः

tāvadīrgheṇa kālena brahmalokapuraskṛtau |
yiyāsantau paraṃ sthānamanyonyaṃ sañjagarjatuḥ

सात्यकिः सौमदत्तिश्च शरवृष्ट्या परस्परम् ।
हृष्टवद्धार्तराष्ट्राणां पश्यतामभ्यवर्षताम्

sātyakiḥ saumadattiśca śaravṛṣṭyā parasparam |
hṛṣṭavaddhārtarāṣṭrāṇāṃ paśyatāmabhyavarṣatām

सम्प्रैक्षन्त जनास्तौ तु युध्यमानौ युधाम्पती ।
यूथपौ वासिताहेतोः प्रयुद्धाविव कुञ्जरौ

sampraikṣanta janāstau tu yudhyamānau yudhāmpatī |
yūthapau vāsitāhetoḥ prayuddhāviva kuñjarau

भूयोभूयः शरै राजंस्तक्षन्तौ क्रोधमूर्च्छितौ ।
अयुध्येतां महारङ्गे वने केसरिणाविव

bhūyobhūyaḥ śarai rājaṃstakṣantau krodhamūrcchitau |
ayudhyetāṃ mahāraṅge vane kesariṇāviva

मर्मज्ञाविव सङ्क्रुद्धौ जिघांसन्तौ जगर्जतुः ।
विमर्दन्तावथान्योन्यं बलवज्रधराविव

marmajñāviva saṅkruddhau jighāṃsantau jagarjatuḥ |
vimardantāvathānyonyaṃ balavajradharāviva

अथान्योन्यं पताकाश्च रथोपकरणानि च ।
सञ्चिच्छिदतुरायान्तौ बाणैः सन्नतपर्वभिः

athānyonyaṃ patākāśca rathopakaraṇāni ca |
sañcicchidaturāyāntau bāṇaiḥ sannataparvabhiḥ

पुनश्च शरवर्षाभ्यामन्योन्यमभिवर्षताम् ।
उभौ तु जघ्नतुस्तूर्णमितरेतरसारथी

punaśca śaravarṣābhyāmanyonyamabhivarṣatām |
ubhau tu jaghnatustūrṇamitaretarasārathī

अन्योन्यस्य हयान्हत्वा धनुषी विनिकृत्य च ।
विरथावसियुद्धाय समेयातां महारणे

anyonyasya hayānhatvā dhanuṣī vinikṛtya ca |
virathāvasiyuddhāya sameyātāṃ mahāraṇe

आर्षभे चर्मणी चित्रे प्रगृह्य विपुले शुभे ।
विकोशौ चाप्यसी कृत्वा समरे तौ विचेरतुः

ārṣabhe carmaṇī citre pragṛhya vipule śubhe |
vikośau cāpyasī kṛtvā samare tau viceratuḥ

चरन्तौ विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः ।
मुहुराजघ्नतुः क्रुद्धावन्योन्यमरिमर्दनौ ।
सखङ्गौ चित्रवर्माणौ सनिष्काङ्गदभूषणौ

carantau vividhānmārgānmaṇḍalāni ca bhāgaśaḥ |
muhurājaghnatuḥ kruddhāvanyonyamarimardanau |
sakhaṅgau citravarmāṇau saniṣkāṅgadabhūṣaṇau

भ्रान्तमुद्धान्तमाविद्धमाप्लुतं विप्लुतं सृतम् ।
सम्पातं समुदीर्णं च दर्शयन्तौ यशस्विनौ

bhrāntamuddhāntamāviddhamāplutaṃ viplutaṃ sṛtam |
sampātaṃ samudīrṇaṃ ca darśayantau yaśasvinau

असिभ्यां सम्प्रजहाते परस्परमरिन्दमौ ।
उभौ छिद्रैषिणौ वीरावुभौ चित्रं ववल्गतुः

asibhyāṃ samprajahāte parasparamarindamau |
ubhau chidraiṣiṇau vīrāvubhau citraṃ vavalgatuḥ

दर्शयन्तावुभौ शिक्षां लाघवं सौष्ठवं तथा ।
रणे रणकृतां श्रेष्ठावन्योन्यं पर्यकर्षताम्

darśayantāvubhau śikṣāṃ lāghavaṃ sauṣṭhavaṃ tathā |
raṇe raṇakṛtāṃ śreṣṭhāvanyonyaṃ paryakarṣatām

मुहूर्तमिव राजेन्द्र समाहत्य परस्परम् ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां वीरावाश्वसतां पुनः

muhūrtamiva rājendra samāhatya parasparam |
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ vīrāvāśvasatāṃ punaḥ

असिभ्यां चर्मणी चित्रे शतचन्द्रे नराधिप ।
निकृत्य पुरुषव्याघ्रौ बाहुयुद्धं प्रचक्रतुः

asibhyāṃ carmaṇī citre śatacandre narādhipa |
nikṛtya puruṣavyāghrau bāhuyuddhaṃ pracakratuḥ

व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ ।
बाहुभिः समसज्जेतामायसैः परिधैरिव

vyūḍhoraskau dīrghabhujau niyuddhakuśalāvubhau |
bāhubhiḥ samasajjetāmāyasaiḥ paridhairiva

तयो राजन्भुजाघातनिग्रहप्रग्रहास्तथा ।
शिक्षाबलसमुद्भूताः सर्वयोधप्रहर्षणाः

tayo rājanbhujāghātanigrahapragrahāstathā |
śikṣābalasamudbhūtāḥ sarvayodhapraharṣaṇāḥ

तयोर्नृवरयो राजन्समरे युध्यमानयोः ।
भीमोऽभवन्महाशब्दो वज्रपर्वतयोरिव

tayornṛvarayo rājansamare yudhyamānayoḥ |
bhīmo'bhavanmahāśabdo vajraparvatayoriva

द्विपाविव विषाणाग्रैः शृङ्गैरिव महर्षभौ ।
भुजयोक्रावबन्धैश्च शिरोभ्यां चावघातनैः

dvipāviva viṣāṇāgraiḥ śṛṅgairiva maharṣabhau |
bhujayokrāvabandhaiśca śirobhyāṃ cāvaghātanaiḥ

पादावकर्षसन्धानैस्तोमराङ्कशलासनैः ।
पादोदरविबन्धैश्च भूमावुद्धमणैस्तथा

pādāvakarṣasandhānaistomarāṅkaśalāsanaiḥ |
pādodaravibandhaiśca bhūmāvuddhamaṇaistathā

गतप्रत्यागताक्षेपैः पातनोत्थानसम्पुतैः ।
युयुधाते महात्मानौ कुरुसात्वतपुङ्गवौ

gatapratyāgatākṣepaiḥ pātanotthānasamputaiḥ |
yuyudhāte mahātmānau kurusātvatapuṅgavau

द्वात्रिंशत्कारणानि स्युर्यानि युद्धानि भारत ।
तान्यदर्शयतां तत्र युध्यमानौ महाबलौ

dvātriṃśatkāraṇāni syuryāni yuddhāni bhārata |
tānyadarśayatāṃ tatra yudhyamānau mahābalau

क्षीणायुधे सात्वते युध्यमाने
ततोऽब्रवीदर्जुनं वासुदेवः ।
पश्यस्वैनं विरथं युध्यमानं
रणे वरं सर्वधनुर्धराणाम्

kṣīṇāyudhe sātvate yudhyamāne
tato'bravīdarjunaṃ vāsudevaḥ |
paśyasvainaṃ virathaṃ yudhyamānaṃ
raṇe varaṃ sarvadhanurdharāṇām

सिन्धुराजवधे सक्तं पार्थं कृष्णोऽब्रवीत्पुनः ।
सीदन्तं सात्यकिं पश्य पार्थैनं परिरक्ष च

sindhurājavadhe saktaṃ pārthaṃ kṛṣṇo'bravītpunaḥ |
sīdantaṃ sātyakiṃ paśya pārthainaṃ parirakṣa ca

प्रविष्टो भारतीं भित्त्वा तव पाण्डव पृष्ठतः ।
योधितश्च महावीर्यैः सर्वैर्भारत भारतैः

praviṣṭo bhāratīṃ bhittvā tava pāṇḍava pṛṣṭhataḥ |
yodhitaśca mahāvīryaiḥ sarvairbhārata bhārataiḥ

धार्तराष्ट्राश्च ये मुख्या ये च मुख्या महारथाः ।
निहता वृष्णिवीरेण शतशोऽथ सहस्रशः

dhārtarāṣṭrāśca ye mukhyā ye ca mukhyā mahārathāḥ |
nihatā vṛṣṇivīreṇa śataśo'tha sahasraśaḥ

परिश्रान्तं युधां श्रेष्ठं सम्प्राप्तो भूरिदक्षिणः ।
युद्धाकाङ्क्षी समायान्तं नैतत्सममिवार्जुन

pariśrāntaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ samprāpto bhūridakṣiṇaḥ |
yuddhākāṅkṣī samāyāntaṃ naitatsamamivārjuna

ततो भूरिश्रवाः क्रुद्धः सात्यकिं युद्धदुर्मदः ।
उद्यम्याभ्याहनद्राजन्मत्तो मत्तमिव द्विपम्

tato bhūriśravāḥ kruddhaḥ sātyakiṃ yuddhadurmadaḥ |
udyamyābhyāhanadrājanmatto mattamiva dvipam

ततो जलदनिर्घोषः समीपे नृपसत्तम ।
हाहाकारो महानासीत्सैन्यानां भरतर्षभ ।
यदुद्यम्य महाबाहुः सात्यकिं न्यहनद्भुवि

tato jaladanirghoṣaḥ samīpe nṛpasattama |
hāhākāro mahānāsītsainyānāṃ bharatarṣabha |
yadudyamya mahābāhuḥ sātyakiṃ nyahanadbhuvi

रथस्थयोर्द्वयोर्युद्धे क्रुद्धयोर्योधमुख्ययोः ।
केशवार्युनयो राजन्समरे प्रेक्षमाणयोः

rathasthayordvayoryuddhe kruddhayoryodhamukhyayoḥ |
keśavāryunayo rājansamare prekṣamāṇayoḥ

अथ कृष्णो महाबाहुरर्जुनं प्रत्यभाषत ।
पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवशं गतम्

atha kṛṣṇo mahābāhurarjunaṃ pratyabhāṣata |
paśya vṛṣṇyandhakavyāghraṃ saumadattivaśaṃ gatam

परिश्रान्तं गतं भूमौ कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
तवान्तेवासिनं वीरं पालयार्जुन सात्यकिम्

pariśrāntaṃ gataṃ bhūmau kṛtvā karma suduṣkaram |
tavāntevāsinaṃ vīraṃ pālayārjuna sātyakim

न वशं यज्ञशीलस्य गच्छेदेष वरोऽर्जुन ।
त्वत्कृते पुरुषव्याघ्र तदाऽऽशु क्रियतां विभो

na vaśaṃ yajñaśīlasya gacchedeṣa varo'rjuna |
tvatkṛte puruṣavyāghra tadā''śu kriyatāṃ vibho

स सिंह इव मातङ्गं विकर्षन्भूरिदक्षिणः ।
व्यरोचत कुरुश्रेष्ठः सात्वतप्रवरं युधि

sa siṃha iva mātaṅgaṃ vikarṣanbhūridakṣiṇaḥ |
vyarocata kuruśreṣṭhaḥ sātvatapravaraṃ yudhi

अथाब्रवीद्धृष्टमना वासुदेवं धनञ्जयः ।
पश्य वृष्णिप्रवीरेण क्रीडन्तं कुरुपुङ्गवम् ।
महाद्विपेनेव वने मत्तेन हरियूथपम्

athābravīddhṛṣṭamanā vāsudevaṃ dhanañjayaḥ |
paśya vṛṣṇipravīreṇa krīḍantaṃ kurupuṅgavam |
mahādvipeneva vane mattena hariyūthapam

मामेव च महाबाहो परियान्ति महारथाः ।
यथाशक्ति यतन्तो मां योधयन्तो जनार्दन

māmeva ca mahābāho pariyānti mahārathāḥ |
yathāśakti yatanto māṃ yodhayanto janārdana

ध्रुवं च योधयाम्येताञ्छिद्रान्वेषणतत्परान् ।
रक्षामि सात्यकिं चैव सौमदत्तिवशं गतम्

dhruvaṃ ca yodhayāmyetāñchidrānveṣaṇatatparān |
rakṣāmi sātyakiṃ caiva saumadattivaśaṃ gatam

अप्राप्तोऽयं मया कृष्म हन्तुं भूरिश्रवा रणे ।
अन्येन तु समासक्तं मम नोत्सहते मनः

aprāpto'yaṃ mayā kṛṣma hantuṃ bhūriśravā raṇe |
anyena tu samāsaktaṃ mama notsahate manaḥ

अवश्यं च मया कृष्ण वृष्णिवीरस्य रक्षणम् ।
मदर्थं युध्यमानस्य कार्यं प्राणैरपि प्रभो

avaśyaṃ ca mayā kṛṣṇa vṛṣṇivīrasya rakṣaṇam |
madarthaṃ yudhyamānasya kāryaṃ prāṇairapi prabho

अधर्मो वाऽस्तु धर्मो वा मम माधव माधवः ।
परेण निहतो मा स्म प्राणान्हासीन्महारथः

adharmo vā'stu dharmo vā mama mādhava mādhavaḥ |
pareṇa nihato mā sma prāṇānhāsīnmahārathaḥ

एवमुक्त्वाऽर्जुनः कृष्णं परानाशु शितैः शरैः ।
छादयामास सङ्क्रुद्धः परे चापि धनञ्जयम्

evamuktvā'rjunaḥ kṛṣṇaṃ parānāśu śitaiḥ śaraiḥ |
chādayāmāsa saṅkruddhaḥ pare cāpi dhanañjayam

एवं स्म युध्यते वीरः सात्यकिं च मुहुर्मुहुः ।
प्रेक्षते स्म नरव्याघ्रो भूरिश्रवसमेव च

evaṃ sma yudhyate vīraḥ sātyakiṃ ca muhurmuhuḥ |
prekṣate sma naravyāghro bhūriśravasameva ca

तथा तु कृष्यमाणं तं दृष्ट्वा सात्यकिमाहवे ।
वासुदेवस्तदा वाक्यं भूयोऽप्यर्जुनमब्रवीत्

tathā tu kṛṣyamāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā sātyakimāhave |
vāsudevastadā vākyaṃ bhūyo'pyarjunamabravīt

पश्य वृष्ण्यन्धकव्याघ्रं सौमदत्तिवंशं गतम् ।
तव शिष्यं महाबाहो धनुष्यनवमं त्वया

paśya vṛṣṇyandhakavyāghraṃ saumadattivaṃśaṃ gatam |
tava śiṣyaṃ mahābāho dhanuṣyanavamaṃ tvayā

अनित्यो विक्रमः पार्थ यत्र भूरिश्रवा रणे ।
विशेषयति वार्ष्णेयं सात्यकिं सत्यविक्रमम्

anityo vikramaḥ pārtha yatra bhūriśravā raṇe |
viśeṣayati vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ satyavikramam

बहुभिर्महारथैरेष पराक्रान्तैर्युयुत्सुभिः ।
युद्ध्वा भृशं परिश्रान्तः क्षीणायुधरपरिच्छदः

bahubhirmahārathaireṣa parākrāntairyuyutsubhiḥ |
yuddhvā bhṛśaṃ pariśrāntaḥ kṣīṇāyudharaparicchadaḥ

एवमुक्तो महाराज वासुदेवेन पाण्डवः ।
मनसा पूजयामास भूरिश्रवसमाहवे

evamukto mahārāja vāsudevena pāṇḍavaḥ |
manasā pūjayāmāsa bhūriśravasamāhave

विकर्षन्सात्वतां श्रेष्ठं क्रीडमान इवाहवे ।
स हर्षयति मां भूयः कुरूणां नन्दिवर्धनः

vikarṣansātvatāṃ śreṣṭhaṃ krīḍamāna ivāhave |
sa harṣayati māṃ bhūyaḥ kurūṇāṃ nandivardhanaḥ

प्रवरं वृष्णिवीराणां यन्निहन्त्येष सात्यकिम् ।
महाद्विपमिवारण्ये कर्षन्निव हरिर्भृशम्

pravaraṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ yannihantyeṣa sātyakim |
mahādvipamivāraṇye karṣanniva harirbhṛśam

एवं तु मनसा राजन्पार्थः सम्पूज्य कौरवम् ।
अयुध्यतारिभिर्वीरस्तं च सम्प्रेक्षते मुहुः

evaṃ tu manasā rājanpārthaḥ sampūjya kauravam |
ayudhyatāribhirvīrastaṃ ca samprekṣate muhuḥ

अथ कोशाद्विनिष्कृष्य खङ्गं भूरिश्रवाः शितम् ।
मूर्धजेषु च जग्राह पदा चोरस्याताडयत् ।
आक्रम्य चाप्यथोद्यम्य सहासिं सुभुजो भुजम्

atha kośādviniṣkṛṣya khaṅgaṃ bhūriśravāḥ śitam |
mūrdhajeṣu ca jagrāha padā corasyātāḍayat |
ākramya cāpyathodyamya sahāsiṃ subhujo bhujam

शुशुभे स भुजस्तस्य तपनीयविभूषणः ।
मध्ये रथसमूहस्य इन्द्रध्वज इवोच्छ्रितः

śuśubhe sa bhujastasya tapanīyavibhūṣaṇaḥ |
madhye rathasamūhasya indradhvaja ivocchritaḥ

हाहाकृतमभूत्सर्वं पाण्डवानां महद्बलम् ।
तावकाश्च मुदा युक्ताः सिंहनादं विचुक्रुशुः

hāhākṛtamabhūtsarvaṃ pāṇḍavānāṃ mahadbalam |
tāvakāśca mudā yuktāḥ siṃhanādaṃ vicukruśuḥ

निमीलिताक्षास्त्वभवञ्जनाः सङ्ग्रामभीरवः ।
तथा भूरिश्रवोग्रस्ते सात्वते नष्टविक्रमे

nimīlitākṣāstvabhavañjanāḥ saṅgrāmabhīravaḥ |
tathā bhūriśravograste sātvate naṣṭavikrame

वासुदेवं महाबाहुरर्जुनः प्रत्यभाषत ।
सैन्धवे सक्तदृष्टित्वान्न तं पश्यामि माधवम्

vāsudevaṃ mahābāhurarjunaḥ pratyabhāṣata |
saindhave saktadṛṣṭitvānna taṃ paśyāmi mādhavam

एष त्वसुकरं कर्म यादवार्थे करोम्यहम् ।
मम शिष्यो ममार्थाय युध्यते मम शत्रुभिः ।
तं कृष्ण मोक्षयिष्यामि दावात्सिंहशिशुं यथा

eṣa tvasukaraṃ karma yādavārthe karomyaham |
mama śiṣyo mamārthāya yudhyate mama śatrubhiḥ |
taṃ kṛṣṇa mokṣayiṣyāmi dāvātsiṃhaśiśuṃ yathā

इत्युक्त्वा वचनं कुर्वन्वासुदेवस्य पाण्डवः ।
ततः क्षुरप्रं निशितं गाण्डीवे समयोजयत्

ityuktvā vacanaṃ kurvanvāsudevasya pāṇḍavaḥ |
tataḥ kṣurapraṃ niśitaṃ gāṇḍīve samayojayat

पार्थबाहुविसृष्टः स महोल्केव नभश्च्युता ।
सखङ्गं यज्ञशीलस्य बाहुं दक्षिणमच्छिनत्

pārthabāhuvisṛṣṭaḥ sa maholkeva nabhaścyutā |
sakhaṅgaṃ yajñaśīlasya bāhuṃ dakṣiṇamacchinat