अध्याय 81: कुरुक्षेत्र और सरस्वती के तीर्थ

ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रमभिष्टुतम् ।
पापेभ्योविप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः

tato gaccheta rājendra kurukṣetramabhiṣṭutam |
pāpebhyovipramucyante tadgatāḥ sarvajantavaḥ

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
य एवं सततं ब्रूयात्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते

kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmyaham |
ya evaṃ satataṃ brūyātso'pi pāpaiḥ pramucyate

पांसवोऽपिकुरुक्षेत्रे वायुना समुदीरिताः ।
अपिदुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम्

pāṃsavo'pikurukṣetre vāyunā samudīritāḥ |
apiduṣkṛtakarmāṇaṃ nayanti paramāṃ gatim

दक्षिणेन सरस्वत्या दृषद्वत्युत्तरेण च ।
ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे ते वसन्ति त्रिविष्टपे

dakṣiṇena sarasvatyā dṛṣadvatyuttareṇa ca |
ye vasanti kurukṣetre te vasanti triviṣṭape

तत्र मासं वसेद्धीरः सरस्वत्यां युधांवर ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः

tatra māsaṃ vaseddhīraḥ sarasvatyāṃ yudhāṃvara |
yatrabrahmādayo devā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ

गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश्च महीपते ।
ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यमभिगच्छन्ति भारत

gandharvāpsaraso yakṣāḥ pannagāśca mahīpate |
brahmakṣetraṃ mahāpuṇyamabhigacchanti bhārata

मनसाऽप्यभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधांवर ।
पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति

manasā'pyabhikāmasya kurukṣetraṃ yudhāṃvara |
pāpāni vipraṇaśyanti brahmalokaṃ ca gacchati

गत्वा हि श्रद्धया युक्तः करुक्षेत्रं कुरूद्वह ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलमाप्नोति मानवः

gatvā hi śraddhayā yuktaḥ karukṣetraṃ kurūdvaha |
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalamāpnoti mānavaḥ

ततश्च मन्तुकं राजन्द्वारपालं महाबलम् ।
यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत्

tataśca mantukaṃ rājandvārapālaṃ mahābalam |
yakṣaṃ samabhivādyaiva gosahasraphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णो स्थानमनुत्तमम् ।
सततं नाम राजेन्द्र यत्रसन्निहितो हरिः

tato gaccheta dharmajña viṣṇo sthānamanuttamam |
satataṃ nāma rājendra yatrasannihito hariḥ

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

tatrasnātvā'rcayitvā ca trilokaprabhavaṃ harim |
aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati

ततः परिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति भारत

tataḥ pariplavaṃ gacchettīrthaṃ trailokyaviśrutam |
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti bhārata

पृथिवीतीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत् ।
ततः शालूकिनी गत्वा तीर्थसेवी नराधिप

pṛthivītīrthamāsādya gosahasraphalaṃ labhet |
tataḥ śālūkinī gatvā tīrthasevī narādhipa

दशाश्वमेधे स्नात्वा च तदेव फलमाप्नुयात् ।
सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थमुत्तमम्

daśāśvamedhe snātvā ca tadeva phalamāpnuyāt |
sarpadarvīṃ samāsādya nāgānāṃ tīrthamuttamam

अग्निष्टोममवाप्नोति नागलोकं च विन्दति ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालमरुन्तुकम्

agniṣṭomamavāpnoti nāgalokaṃ ca vindati |
tato gaccheta dharmajña dvārapālamaruntukam

तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ।
ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः

tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet |
tataḥ pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ

कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफंल लभेत् ।
अश्विनोस्तीर्थमासाद्य रूपवानमिजायते

koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphaṃla labhet |
aśvinostīrthamāsādya rūpavānamijāyate

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थमुत्तमम् ।
विष्णुर्वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितो विभुः

tato gaccheta dharmajña vārāhaṃ tīrthamuttamam |
viṣṇurvārāharūpeṇa pūrvaṃ yatra sthito vibhuḥ

तत्रस्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत् ।
ततो जयन्त्यां राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत्

tatrasnātvā naraśreṣṭha agniṣṭomaphalaṃ labhet |
tato jayantyāṃ rājendra somatīrthaṃ samāviśet

स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ।
एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

snātvā phalamavāpnoti rājasūyasya mānavaḥ |
ekahaṃse naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet

शतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप ।
पौण्डरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेच्च सः

śataśaucaṃ samāsādya tīrthasevī narādhipa |
pauṇḍarīkamavāpnoti kṛtaśauco bhavecca saḥ

ततो मुञ्जवटं नाम स्थाणोः स्थानं महात्मनः ।
उपोष्य रजनीमेकां गाणपत्यमवाप्नुयात्

tato muñjavaṭaṃ nāma sthāṇoḥ sthānaṃ mahātmanaḥ |
upoṣya rajanīmekāṃ gāṇapatyamavāpnuyāt

तत्रैव च महाराज यक्षिणी लोकविश्रुता ।
तां चाभिगम्यराजेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयात्

tatraiva ca mahārāja yakṣiṇī lokaviśrutā |
tāṃ cābhigamyarājendra sarvānkāmānavāpnuyāt

कुरुक्षेत्रस् तद्द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः

kurukṣetras taddvāraṃ viśrutaṃ bharatarṣabha |
pradakṣiṇamupāvṛtya tīrthasevī samāhitaḥ

संमिते पुष्कराणां च स्नात्वाऽर्च्य पितृदेवताः ।
जामदग्न्येन रामेण कृतं तत्सुमहात्मना

saṃmite puṣkarāṇāṃ ca snātvā'rcya pitṛdevatāḥ |
jāmadagnyena rāmeṇa kṛtaṃ tatsumahātmanā

कृतकृत्यो भवेद्राजन्नश्वमेधं च विन्दति ।
ततो रामह्रदानार्च्छेत्तीर्थसेवी समाहितः

kṛtakṛtyo bhavedrājannaśvamedhaṃ ca vindati |
tato rāmahradānārcchettīrthasevī samāhitaḥ

तत्ररामेण राजेनद्‌रतरसा दीप्ततेजसा ।
क्षत्रमुत्साद् वीरेण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः

tatrarāmeṇa rājenad‌ratarasā dīptatejasā |
kṣatramutsād vīreṇa hradāḥ pañca niveśitāḥ

पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम् ।
पितरस्तर्पिताः सर्वे तथैव प्रपितागहाः

pūrayitvā naravyāghra rudhireṇeti naḥ śrutam |
pitarastarpitāḥ sarve tathaiva prapitāgahāḥ

ततस्ते पितरः प्रीता राममूचुर्नराधिप ।
रामराम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव

tataste pitaraḥ prītā rāmamūcurnarādhipa |
rāmarāma mahābhāga prītāḥ sma tava bhārgava

अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते किमिच्छसि महाद्युते

anayā pitṛbhaktyā ca vikrameṇa ca te vibho |
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te kimicchasi mahādyute

एवमुक्तः स राजेन्द्र राम प्रहरतांवरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं पितॄन्स गगने स्थितान्

evamuktaḥ sa rājendra rāma praharatāṃvaraḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ pitṝnsa gagane sthitān

भवन्तो यदि मे प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
पितृप्रसादादिच्छेयं तपःस्वाध्ययनं पुनः

bhavanto yadi me prītā yadyanugrāhyatā mayi |
pitṛprasādādiccheyaṃ tapaḥsvādhyayanaṃ punaḥ

यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ।
ततश्च पापान्मुच्येयं युष्माकं तेजसाऽप्यहम्

yacca roṣābhibhūtena kṣatramutsāditaṃ mayā |
tataśca pāpānmucyeyaṃ yuṣmākaṃ tejasā'pyaham

ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ।
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस्तदा

hradāśca tīrthabhūtā me bhaveyurbhuvi viśrutāḥ |
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāmasya pitarastadā

प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्पसमन्विताः ।
तपस्ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः

pratyūcuḥ paramaprītā rāmaṃ harpasamanvitāḥ |
tapaste vardhatāṃ bhūyaḥ pitṛbhaktyā viśeṣataḥ

यच्च रोपाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं त्वया ।
ततश्च पापान्मुक्तस्त्वं पातितास्ते स्वकर्मभिः

yacca ropābhibhūtena kṣatramutsāditaṃ tvayā |
tataśca pāpānmuktastvaṃ pātitāste svakarmabhiḥ

ह्रदाश्च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः ।
ह्रदेषु तेषु यः स्नात्वा पितॄन्संतर्पयिष्यति

hradāśca tava tīrthatvaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ |
hradeṣu teṣu yaḥ snātvā pitṝnsaṃtarpayiṣyati

पितरस्तस् वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम् ।
ईप्सितं च मनःकामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम्

pitarastas vai prītā dāsyanti bhuvi durlabham |
īpsitaṃ ca manaḥkāmaṃ svargalokaṃ ca śāśvatam

एवं दत्त्वा वरान्राजन्रामस्य पितरस्तदा ।
आमन्त्र्य भारग्वं प्रीत्या तत्रैवान्तर्हितास्ततः

evaṃ dattvā varānrājanrāmasya pitarastadā |
āmantrya bhāragvaṃ prītyā tatraivāntarhitāstataḥ

एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः ।
स्नात्वा ह्रहेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुचिव्रतः

evaṃ rāmahradāḥ puṇyā bhārgavasya mahātmanaḥ |
snātvā hraheṣu rāmasya brahmacārī śucivrataḥ

राममभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद्बहु सुवर्णकम् ।
वंशमूलकमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह

rāmamabhyarcya rājendra labhedbahu suvarṇakam |
vaṃśamūlakamāsādya tīrthasevī kurūdvaha

स्ववंशमुद्धरेद्राजन्स्नात्वा वै वंशमूलके ।
कायशोधनमासाद्य तीर्थं भरतसत्तम
शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः ।

svavaṃśamuddharedrājansnātvā vai vaṃśamūlake |
kāyaśodhanamāsādya tīrthaṃ bharatasattama
śarīraśuddhiḥ snātasya tasmiṃstīrthe na saṃśayaḥ |

शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः ।
शुद्धदेहश्च संयाति युभाँल्लोकाननुत्तमान्

śarīraśuddhiḥ snātasya tasmiṃstīrthe na saṃśayaḥ |
śuddhadehaśca saṃyāti yubhām̐llokānanuttamān

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
लोका यत्रोद्धृताः पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना

tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
lokā yatroddhṛtāḥ pūrvaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

लोकोद्धारं समासाद्य तीर्थं त्रैलोक्यपूजितम् ।
स्नात्वा तीर्थवरे राजँल्लोकानुद्धरते स्वकान्

lokoddhāraṃ samāsādya tīrthaṃ trailokyapūjitam |
snātvā tīrthavare rājam̐llokānuddharate svakān

श्रीतीर्थं च समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः ।
अर्चयित्वा पितॄन्देवान्विन्दते श्रियमुत्तमाम्

śrītīrthaṃ ca samāsādya snātvā niyatamānasaḥ |
arcayitvā pitṝndevānvindate śriyamuttamām

कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्स्वान्दैवतान्यपि

kapilātīrthamāsādya brahmacārī samāhitaḥ |
tatra snātvā'rcayitvā ca pitṝnsvāndaivatānyapi

कपिलानां सहस्रस्य फलंविन्दति मानवः ।
सूर्यतीर्थं समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः

kapilānāṃ sahasrasya phalaṃvindati mānavaḥ |
sūryatīrthaṃ samāsādya snātvā niyatamānasaḥ

अर्चयित्वा पितॄन्देवानुपवासपरायणः ।
अग्निष्टोममवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति

arcayitvā pitṝndevānupavāsaparāyaṇaḥ |
agniṣṭomamavāpnoti sūryalokaṃ ca gacchati

गवां भगवनासाद्य तीर्थसेवी यथाक्रमम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो गोसहस्रफलं लभेत्

gavāṃ bhagavanāsādya tīrthasevī yathākramam |
tatrābhiṣekaṃ kurvāṇo gosahasraphalaṃ labhet

शङ्खिनीतीर्थमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ।
देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम्

śaṅkhinītīrthamāsādya tīrthasevī kurūdvaha |
devyāstīrthe naraḥ snātvā labhate rūpamuttamam

ततो गच्छेत राजेन्द्रद्वारपालमरुन्तुकम् ।
तच्च तीर्थं सरस्वत्यां यक्षेन्द्रस्य महात्मनः

tato gaccheta rājendradvārapālamaruntukam |
tacca tīrthaṃ sarasvatyāṃ yakṣendrasya mahātmanaḥ

तत्रस्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मावर्तं नरोत्तमः

tatrasnātvā naro rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet |
tato gaccheta rājendra brahmāvartaṃ narottamaḥ

ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र सुतीर्थकमनुत्तमम्

brahmāvarte naraḥ snātvā brahmalokamavāpnuyāt |
tato gaccheta rājendra sutīrthakamanuttamam

तत्रसन्निहिता नित्यं पितरो दैवतैः सह ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

tatrasannihitā nityaṃ pitaro daivataiḥ saha |
tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ

अश्वमेधमावाप्नोति पितृलोकं च गच्छति ।
ततोम्बुमत्यां धर्मज्ञ सुतीर्थकमनुत्तमम्

aśvamedhamāvāpnoti pitṛlokaṃ ca gacchati |
tatombumatyāṃ dharmajña sutīrthakamanuttamam

कोशेश्वरस्य तीर्थेषु स्नात्वा भरतसत्तम ।
सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

kośeśvarasya tīrtheṣu snātvā bharatasattama |
sarvavyādhivinirmukto brahmaloke mahīyate

मातृतीर्थं च तत्रैव यत्रस्नातस्य भारत ।
प्रजा विवर्धते राजन्न तन्वीं श्रियमश्नुते

mātṛtīrthaṃ ca tatraiva yatrasnātasya bhārata |
prajā vivardhate rājanna tanvīṃ śriyamaśnute

ततः शीतवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
तीर्थं तत्रमहाराज महदन्यत्र दुर्लभम्

tataḥ śītavanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
tīrthaṃ tatramahārāja mahadanyatra durlabham

पुनाति गमनादेव कुलमेकं नराधिप ।
केशानभ्युक्ष् वै तस्मिन्पूतो भवति भारत

punāti gamanādeva kulamekaṃ narādhipa |
keśānabhyukṣ vai tasminpūto bhavati bhārata

तीर्थं तत्र महाराज श्वानलोमापहं स्मृतम् ।
यत्र विप्रा नरव्याघ्र विद्वांसस्तीर्थतत्पराः

tīrthaṃ tatra mahārāja śvānalomāpahaṃ smṛtam |
yatra viprā naravyāghra vidvāṃsastīrthatatparāḥ

गतिं गच्छन्ति परमां स्नात्वा भरतसत्तम ।
श्वानलोमापनयने तीर्थे भरतसत्तम

gatiṃ gacchanti paramāṃ snātvā bharatasattama |
śvānalomāpanayane tīrthe bharatasattama

प्राणायामैर्निर्हरन्ति स्वलोमानि द्विजोत्तमाः ।
पूतात्मानश्च राजेन्द्रप्रयान्ति परमां गतिम्

prāṇāyāmairnirharanti svalomāni dvijottamāḥ |
pūtātmānaśca rājendraprayānti paramāṃ gatim

दशाश्वमेधिकं चैव तस्मिंस्तीर्थे महीपते ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र गच्छेत परमां गतिम्

daśāśvamedhikaṃ caiva tasmiṃstīrthe mahīpate |
tatra snātvā naravyāghra gaccheta paramāṃ gatim

ततो गच्छेत राजेन्द्र मानुषं लोकविश्रुतम् ।
यत्र कृष्णमृगा राजन्व्याधेन परिपीडिताः

tato gaccheta rājendra mānuṣaṃ lokaviśrutam |
yatra kṛṣṇamṛgā rājanvyādhena paripīḍitāḥ

विगाह्य तस्मिन्सरसि मानुषत्वमुपागताः ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः

vigāhya tasminsarasi mānuṣatvamupāgatāḥ |
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā brahmacārī samāhitaḥ

सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते ।
मानुषस्य तु पूर्वेण क्रोशमात्रे महीपते

sarvapāpaviśuddhātmā svargaloke mahīyate |
mānuṣasya tu pūrveṇa krośamātre mahīpate

आपगा नाम विख्याता नदीसिद्धनिषेविता ।
श्यामाकभोजनं तत्रयः प्रयच्छति मानवः

āpagā nāma vikhyātā nadīsiddhaniṣevitā |
śyāmākabhojanaṃ tatrayaḥ prayacchati mānavaḥ

देवान्पितॄन्समुद्दिश्य तस्य धर्मफलं महत् ।
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

devānpitṝnsamuddiśya tasya dharmaphalaṃ mahat |
ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च पितृन्वै दैवतानि च ।
उषित्वा रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत्

tatrasnātvā'rcayitvā ca pitṛnvai daivatāni ca |
uṣitvā rajanīmekāmagniṣṭomaphalaṃ labhet

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् ।
ब्रह्मोदुम्बरमित्येव प्रकाशं भुवि भारत

tato gaccheta rājendra brahmaṇaḥ sthānamuttamam |
brahmodumbaramityeva prakāśaṃ bhuvi bhārata

तत्रसप्तर्षिकुण्डेषु स्नातस् यनरपुङ्गव ।
केदारे चैवराजेन्द्रकपिञ्जलमहामुनेः

tatrasaptarṣikuṇḍeṣu snātas yanarapuṅgava |
kedāre caivarājendrakapiñjalamahāmuneḥ

ब्रह्माणमधिगत्वा च शुचिः प्रयतमानसः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते

brahmāṇamadhigatvā ca śuciḥ prayatamānasaḥ |
sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ prapadyate

कपिञ्जलस्य केदारं समासाद्य सुदुर्लभम् ।
अन्तर्धानमवाप्नोति तपसा दग्धकिल्विषः

kapiñjalasya kedāraṃ samāsādya sudurlabham |
antardhānamavāpnoti tapasā dagdhakilviṣaḥ

ततो गच्छेत राजेन्द्र शङ्करं लोकविश्रुतम् ।
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामभिगम्य वृषध्वजम्

tato gaccheta rājendra śaṅkaraṃ lokaviśrutam |
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmabhigamya vṛṣadhvajam

लभेत सर्वकामान्हि स्वर्गलोकं च गच्छति ।
तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां शङ्करे कुरुनन्दन

labheta sarvakāmānhi svargalokaṃ ca gacchati |
tisraḥ koṭyastu tīrthānāṃ śaṅkare kurunandana

रुद्रकोट्यां तथा कूपे ह्रदेषु च महीपते ।
शुद्धास्पदं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम

rudrakoṭyāṃ tathā kūpe hradeṣu ca mahīpate |
śuddhāspadaṃ ca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama

तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च दैवतानि पितॄनथ ।
न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विन्दति

tatrasnātvā'rcayitvā ca daivatāni pitṝnatha |
na durgatimavāpnoti vājapeyaṃ ca vindati

किंदाने च नरः स्नात्वा किंजप्ये च महीपते ।
अप्रमेयमवाप्नोति दानं जप्यं च भारत

kiṃdāne ca naraḥ snātvā kiṃjapye ca mahīpate |
aprameyamavāpnoti dānaṃ japyaṃ ca bhārata

कलश्यां वार्युपस्पृश्य श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
अग्निष्टोमस् यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

kalaśyāṃ vāryupaspṛśya śraddadhāno jitendriyaḥ |
agniṣṭomas yajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

शंकरस्य तु पूर्वेण नारदस्य महात्मनः ।
तीर्थं कुरुकुलश्रेष्ठ अजानन्तेति विश्रुतम्

śaṃkarasya tu pūrveṇa nāradasya mahātmanaḥ |
tīrthaṃ kurukulaśreṣṭha ajānanteti viśrutam

तत्रतीर्थे नरः स्नात्वा प्राणानुत्सृज्य भारत ।
नारदेनाभ्यनुज्ञातो लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमानन्

tatratīrthe naraḥ snātvā prāṇānutsṛjya bhārata |
nāradenābhyanujñāto lokānprāpnotyanuttamānan

शुक्लपक्षे दशम्यां च पुण्डरीकं समाविशेत् ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्पौण्डरीकफलं लभेत्

śuklapakṣe daśamyāṃ ca puṇḍarīkaṃ samāviśet |
tatra snātvā naro rājanpauṇḍarīkaphalaṃ labhet

ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रणाशिनी

tatastriviṣṭapaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam |
tatra vaitaraṇī puṇyā nadī pāpapraṇāśinī

तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम्

tatra snātvā'rcayitvā ca śūlapāṇiṃ vṛṣadhvajam |
sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim

ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनमुत्तमम् ।
तत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः

tato gaccheta rājendra phalakīvanamuttamam |
tatra devāḥ sadā rājanphalakīvanamāśritāḥ

तपश्चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम् ।
दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः

tapaścaranti vipulaṃ bahuvarṣasahasrakam |
dṛṣadvatyāṃ naraḥ snātvā tarpayitvā ca devatāḥ

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ।
तीर्ते च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम

agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati bhārata |
tīrte ca sarvadevānāṃ snātvā bharatasattama

गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं विन्दति मानवः ।
पाणिस्वाते नरः स्नात्त्वा तर्पयित्वा च देवताः

gosahasrasya rājendra phalaṃ vindati mānavaḥ |
pāṇisvāte naraḥ snāttvā tarpayitvā ca devatāḥ

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ।
राजसूयमावाप्नोति ऋषिलोकं च विन्दति

agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati bhārata |
rājasūyamāvāpnoti ṛṣilokaṃ ca vindati

ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थमुत्तमम् ।
तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना

tato gaccheta rājendra miśrakaṃ tīrthamuttamam |
tatra tīrthāni rājendra miśritāni mahātmanā

व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थमिति नः श्रुतम् ।
सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः

vyāsena nṛpaśārdūla dvijārthamiti naḥ śrutam |
sarvatīrtheṣu sa snāti miśrake snāti yo naraḥ

ततो व्यासवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

tato vyāsavanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
manojave naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet

गत्वा मधुवटीं चैव देव्याः स्थानं नरः शुचिः ।
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्देवांश्च पूरुषः

gatvā madhuvaṭīṃ caiva devyāḥ sthānaṃ naraḥ śuciḥ |
tatra snātvā'rcayitvā ca pitṝndevāṃśca pūruṣaḥ

स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् ।
कौशिक्याः संगमे यस्तु दृषद्वत्याश्च भारत

sa devyā samanujñāto gosahasraphalaṃ labhet |
kauśikyāḥ saṃgame yastu dṛṣadvatyāśca bhārata

स्नाति वै नियताहार सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ततो व्यासस्थली नाम यत्रव्यासेन धीमता

snāti vai niyatāhāra sarvapāpaiḥ pramucyate |
tato vyāsasthalī nāma yatravyāsena dhīmatā

पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागे कृता मतिः ।
ततो देवैस्तु राजेन्द्र पुनरुत्थापितस्तदा

putraśokābhitaptena dehatyāge kṛtā matiḥ |
tato devaistu rājendra punarutthāpitastadā

अभिगत्वा स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् ।
किंदत्तं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च

abhigatvā sthalīṃ tasya gosahasraphalaṃ labhet |
kiṃdattaṃ kūpamāsādya tilaprasthaṃ pradāya ca

गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तः कुरूद्वह ।
वेदीतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

gaccheta paramāṃ siddhimṛṇairmuktaḥ kurūdvaha |
vedītīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet

अहस्छ सुदिनं चैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ।
तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकमवाप्नुयात्

ahascha sudinaṃ caiva dve tīrthe lokaviśrute |
tayoḥ snātvā naravyāghra sūryalokamavāpnuyāt

मृगधूमं ततो गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत गङ्गायां नृपसत्तम

mṛgadhūmaṃ tato gacchetriṣu lokeṣu viśrutam |
tatrābhiṣekaṃ kurvīta gaṅgāyāṃ nṛpasattama

अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत् ।
देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

arcayitvā mahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet |
devyāstīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet

ततो वामनकं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्रविष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम्

tato vāmanakaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam |
tatraviṣṇupade snātvā arcayitvā ca vāmanam

सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ।
कुलपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं ततः

sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati |
kulapune naraḥ snātvā punāti svakulaṃ tataḥ

पवनस्य ह्रदे स्नात्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम् ।
तत्रस्नात्वा नख्याघ्र विष्णुलोके महीयते

pavanasya hrade snātvā marutāṃ tīrthamuttamam |
tatrasnātvā nakhyāghra viṣṇuloke mahīyate

अमराणां ह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्यामराधिपम् ।
अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते

amarāṇāṃ hrade snātvā samabhyarcyāmarādhipam |
amarāṇāṃ prabhāvena svargaloke mahīyate

शालिहोत्रस्य तीर्थे च शालिशूर्पे यथाविधि ।
स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत्

śālihotrasya tīrthe ca śāliśūrpe yathāvidhi |
snātvā naravaraśreṣṭha gosahasraphalaṃ labhet

श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यास्तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत्

śrīkuñjaṃ ca sarasvatyāstīrthaṃ bharatasattama |
tatra snātvā naraśreṣṭha agniṣṭomaphalaṃ labhet

ततो नैमिपकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह ।
ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास्तपस्विनः

tato naimipakuñjaṃ ca samāsādya kurūdvaha |
ṛṣayaḥ kila rājendra naimiṣeyāstapasvinaḥ

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा ।
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ।
ततः कुञ्जः सरस्वत्याः कृतो भरतसत्तम

tīrthayātrāṃ puraskṛtya kurukṣetraṃ gatāḥ purā |
tatra tīrthe naraḥ snātvā vājimedhaphalaṃ labhet |
tataḥ kuñjaḥ sarasvatyāḥ kṛto bharatasattama

ऋपीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान् ।
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वागोसहस्रफलं लभेत्

ṛpīṇāmavakāśaḥ syādyathā tuṣṭikaro mahān |
kanyātīrthe naraḥ snātvāgosahasraphalaṃ labhet

ततो गच्छेत धर्मज्ञ कन्यातीर्थमनुत्तमम् ।
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत्

tato gaccheta dharmajña kanyātīrthamanuttamam |
kanyātīrthe naraḥ snātvā agniṣṭomaphalaṃ labhet

ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् ।
तत्रवर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः

tato gaccheta rājendra brahmaṇastīrthamuttamam |
tatravarṇāvaraḥ snātvā brāhmaṇyaṃ labhate naraḥ

ब्राह्मणश्च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ।
ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ सोमतीर्थमनत्तमम्

brāhmaṇaśca viśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim |
tato gacchennaraśreṣṭha somatīrthamanattamam

तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप

tatra snātvā naro rājansomalokamavāpnuyāt |
saptasārasvataṃ tīrthaṃ tato gacchennarādhipa

यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर्लोकविश्रुतः ।
पुरा मङ्कणको राजन्कुशाग्रेणेति नःश्रुतम्

yatra maṅkaṇakaḥ siddho maharṣirlokaviśrutaḥ |
purā maṅkaṇako rājankuśāgreṇeti naḥśrutam

क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् ।
स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान्

kṣataḥ kila kare rājaṃstasya śākaraso'sravat |
sa vai śākarasaṃ dṛṣṭvā harṣāviṣṭaḥ pranṛttavān

ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जङ्गमं च यत् ।
प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम्

tatastasminpranṛtte tu sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat |
pranṛttamubhayaṃ vīra tejasā tasya mohitam

ब्रह्मादिभिः सुरै राजनृषिभिश्च तपोधनैः ।
क्षिप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप

brahmādibhiḥ surai rājanṛṣibhiśca tapodhanaiḥ |
kṣipto vai mahādeva ṛṣerarthe narādhipa

नायं नृत्येद्यथा देव तथा न्वं कर्तुमर्हसि ।
तं प्रनृत्तं समासाद्य हर्षाविष्टेन चेतसा ।
सुराणां हितकामार्थमृषिं देवोऽभ्यभाषत

nāyaṃ nṛtyedyathā deva tathā nvaṃ kartumarhasi |
taṃ pranṛttaṃ samāsādya harṣāviṣṭena cetasā |
surāṇāṃ hitakāmārthamṛṣiṃ devo'bhyabhāṣata

भोभो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् ।
हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुङ्गव

bhobho maharṣe dharmajña kimarthaṃ nṛtyate bhavān |
harṣasthānaṃ kimarthaṃ vā tavādya munipuṅgava

तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम ।
किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम्

tapasvino dharmapathe sthitasya dvijasattama |
kiṃ na paśyasi me brahmankarācchākarasaṃ srutam

यं दृष्ट्वाऽहं प्रनृत्तोऽहं हर्षेण महताऽन्वितः ।
तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम्

yaṃ dṛṣṭvā'haṃ pranṛtto'haṃ harṣeṇa mahatā'nvitaḥ |
taṃ prahasyābravīddeva ṛṣiṃ rāgeṇa mohitam

अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीति पश्य माम् ।
एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन धीमता

ahaṃ tu vismayaṃ vipra na gacchāmīti paśya mām |
evamuktvā naraśreṣṭha mahādevena dhīmatā

अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्रस्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽनघ ।
ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसन्निभम्

aṅgulyagreṇa rājendrasvāṅguṣṭhastāḍito'nagha |
tato bhasma kṣatādrājannirgataṃ himasannibham

तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः ।
नान्यद्देवात्परं मेने रुद्रात्परतरं महत्

taddṛṣṭvā vrīḍito rājansa muniḥ pādayorgataḥ |
nānyaddevātparaṃ mene rudrātparataraṃ mahat

सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत् ।
त्वया सर्वमिदं सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम्

surāsurasya jagato gatistvamasi śūladhṛt |
tvayā sarvamidaṃ sṛṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram

त्वमेव सर्वान्ग्रससि पुनरेव युगक्षये ।
देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया

tvameva sarvāngrasasi punareva yugakṣaye |
devairapi na śakyastvaṃ parijñātuṃ kuto mayā

त्वयि सर्वे प्रदृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोऽनघ ।
सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ताकारयिता च ह

tvayi sarve pradṛśyante surā brahmādayo'nagha |
sarvastvamasi lokānāṃ kartākārayitā ca ha

त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे निवसन्त्यकुतोभयाः ।
एवं स्तुत्वा महादेवमृषिर्वचनमब्रवीत्

tvatprasādātsurāḥ sarve nivasantyakutobhayāḥ |
evaṃ stutvā mahādevamṛṣirvacanamabravīt

त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै ।
ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत्

tvatprasādānmahādeva tapo me na kṣareta vai |
tato devaḥ prahṛṣṭātmā brahmarṣimidamabravīt

तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रशः ।
आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सह महामुने

tapaste vardhatāṃ vipra matprasādātsahasraśaḥ |
āśrame ceha vatsyāmi tvayā saha mahāmune

सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यन्ति ये तु माम् ।
न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र च

saptasārasvate snātvā arcayiṣyanti ye tu mām |
na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcidiha loke paratra ca

सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः ।
एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत

sārasvataṃ ca te lokaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ |
evamuktvā mahādevastatraivāntaradhīyata

ततस्त्वौशनसं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः

tatastvauśanasaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam |
yatrabrahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ

कार्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यं किल भारत ।
सान्निध्यमकरोन्नित्यं भार्गवप्रियकाम्यया

kārtikeyaśca bhagavāṃstrisaṃdhyaṃ kila bhārata |
sānnidhyamakaronnityaṃ bhārgavapriyakāmyayā

कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

kapālamocanaṃ tīrthaṃ sarvapāpapramocanam |
tatra snātvā naravyāghra sarvapāpaiḥ pramucyate

अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्तत्र स्नात्वा नरर्षभ ।
अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव सुमुद्धरेत्

agnitīrthaṃ tato gacchettatra snātvā nararṣabha |
agnilokamavāpnoti kulaṃ caiva sumuddharet

विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ ब्राह्मण्यमधिगच्छति

viśvāmitrasya tatraiva tīrthaṃ bharatasattama |
tatra snātvā naraśreṣṭha brāhmaṇyamadhigacchati

ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते

brahmayoniṃ samāsādya śuciḥ prayatamānasaḥ |
tatra snātvā naravyāghra brahmalokaṃ prapadyate

पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्रसंशयः ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

punātyāsaptamaṃ caiva kulaṃ nāstyatrasaṃśayaḥ |
tato gaccheta rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam

पृथूदकमिति ख्यातं कार्तिकेयस्य वै नृप ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

pṛthūdakamiti khyātaṃ kārtikeyasya vai nṛpa |
tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ

अज्ञानाज्ज्ञानतो वाऽपिस्त्रिया वा पुरुषेण वा ।
यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना

ajñānājjñānato vā'pistriyā vā puruṣeṇa vā |
yatkiṃcidaśubhaṃ karma kṛtaṃ mānuṣabuddhinā

तत्सर्वं नश्यते तत्र स्नातमात्रस्य भारत ।
अश्वमेधफलं चास्य स्वर्गलोकं च गच्छति

tatsarvaṃ naśyate tatra snātamātrasya bhārata |
aśvamedhaphalaṃ cāsya svargalokaṃ ca gacchati

पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात्सरस्वती ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानि तीर्थेभ्यश् पृथूदकम्

puṇyamāhuḥ kurukṣetraṃ kurukṣetrātsarasvatī |
sarasvatyāśca tīrthāni tīrthebhyaś pṛthūdakam

उत्तमे सर्वतीर्थानां यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् ।
पृथूदके जप्यपरो नैव श्वो मरणं तपेत्

uttame sarvatīrthānāṃ yastyajedātmanastanum |
pṛthūdake japyaparo naiva śvo maraṇaṃ tapet

गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना ।
वेदे च नियतं राजन्नभिगच्छेत्पृथूदकम्

gītaṃ sanatkumāreṇa vyāsena ca mahātmanā |
vede ca niyataṃ rājannabhigacchetpṛthūdakam

पृथूदकात्तीर्थतमं नान्यत्तीर्थं कुरूद्वह ।
तन्मेध्यं तत्पवित्रं च पावनं च न संशयः

pṛthūdakāttīrthatamaṃ nānyattīrthaṃ kurūdvaha |
tanmedhyaṃ tatpavitraṃ ca pāvanaṃ ca na saṃśayaḥ

तत्रस्नात्वा दिवं यान्ति येऽपि पापकृतो नराः ।
पृथूदके नरश्रेष्ठ एवमाहुर्मनीषिणः

tatrasnātvā divaṃ yānti ye'pi pāpakṛto narāḥ |
pṛthūdake naraśreṣṭha evamāhurmanīṣiṇaḥ

मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

madhusravaṃ ca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama |
tatra snātvā naro rājangosahasraphalaṃ labhet

ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं देव्या यथाक्रमम् ।
सरस्वत्यारुणायाश्च संगमे लोकविश्रुते

tato gaccheta rājendra tīrthaṃ devyā yathākramam |
sarasvatyāruṇāyāśca saṃgame lokaviśrute

त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः

trirātropoṣitaḥ snātvā mucyate brahmahatyayā |
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ vindati mānavaḥ

आसप्तमं कुलं चैव पुनाति भरतर्षभ ।
अवतीर्णं च तत्रैव तीर्थं कुरुकुलोद्वह

āsaptamaṃ kulaṃ caiva punāti bharatarṣabha |
avatīrṇaṃ ca tatraiva tīrthaṃ kurukulodvaha

विप्राणामनुकम्पार्थं शार्ङ्गिणा निर्मिनं पुरा ।
व्रतोपनयनाभ्यां चाप्युपवासेन वाऽप्युत

viprāṇāmanukampārthaṃ śārṅgiṇā nirminaṃ purā |
vratopanayanābhyāṃ cāpyupavāsena vā'pyuta

क्रियामन्त्रैश्च संयुक्तो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः ।
क्रियामन्त्रविहीनोऽपि तत्र स्नात्वा नरर्षभ ।
चीर्णव्रतो भवेद्विद्वान्दृष्टमेतत्पुरातनैः

kriyāmantraiśca saṃyukto brāhmaṇaḥ syānna saṃśayaḥ |
kriyāmantravihīno'pi tatra snātvā nararṣabha |
cīrṇavrato bhavedvidvāndṛṣṭametatpurātanaiḥ

समुद्राश्चापि चत्वारः समानीताश् दर्भिणा ।
तेषु स्नातो नरश्रेष्ठ न दुर्गतिमवाप्नुयात्

samudrāścāpi catvāraḥ samānītāś darbhiṇā |
teṣu snāto naraśreṣṭha na durgatimavāpnuyāt

फलानि गोसहस्राणां चतुर्णां विन्दते च सः ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं शतसहस्रकम्

phalāni gosahasrāṇāṃ caturṇāṃ vindate ca saḥ |
tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ śatasahasrakam

साहस्रकं च तत्रैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ।
उभयोर्हि नरः स्नात्वा गोसरस्रफंल लभेत्

sāhasrakaṃ ca tatraiva dve tīrthe lokaviśrute |
ubhayorhi naraḥ snātvā gosarasraphaṃla labhet

दानं वाऽप्युपवासो वा सहस्रगुणितं भवेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र रेणुकातीर्थमुत्तमम्

dānaṃ vā'pyupavāso vā sahasraguṇitaṃ bhavet |
tato gaccheta rājendra reṇukātīrthamuttamam

तीर्ताभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा अग्निष्टोमफलं लभेत्

tīrtābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ |
sarvapāpaviśuddhātmā agniṣṭomaphalaṃ labhet

विमोचनमुपस्पृश्य जितमन्युर्जितेन्द्रियः ।
प्रतिग्रहकृतैर्दोषैः सर्वैः स परिमुच्यते

vimocanamupaspṛśya jitamanyurjitendriyaḥ |
pratigrahakṛtairdoṣaiḥ sarvaiḥ sa parimucyate

ततः पञ्चवटीं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
पुण्येन महता युक्तः सतां लोके महीयते

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā brahmacārī jitendriyaḥ |
puṇyena mahatā yuktaḥ satāṃ loke mahīyate

यत्रयोगेश्वरः स्थाणुः स्वयमेव वृषध्वजः ।
तमर्चयित्वा देवेशं गमनादेव सिद्ध्यति

yatrayogeśvaraḥ sthāṇuḥ svayameva vṛṣadhvajaḥ |
tamarcayitvā deveśaṃ gamanādeva siddhyati

तैजसं वारुणं तीर्थं दीप्यमानं स्वतेजसा ।
यत्र रब्रह्मादिभिर्दैर्वैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः

taijasaṃ vāruṇaṃ tīrthaṃ dīpyamānaṃ svatejasā |
yatra rabrahmādibhirdairvairṛṣibhiśca tapodhanaiḥ

सैनापत्येन देवानामभिषिक्तो गुहस्तदा ।
तैजसस्य तु पूर्वेण कुरुतीर्थं कुरूद्वह

saināpatyena devānāmabhiṣikto guhastadā |
taijasasya tu pūrveṇa kurutīrthaṃ kurūdvaha

कुरुतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते

kurutīrthe naraḥ snātvā brahmacārī jitendriyaḥ |
sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ prapadyate

स्वर्गद्वारं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
स्वर्गलोकमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति

svargadvāraṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥ |
svargalokamavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati

ततो गच्छेदनरकं तीर्थसेवी नराधिप ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात्

tato gacchedanarakaṃ tīrthasevī narādhipa |
tatra snātvā naro rājanna durgatimavāpnuyāt

तत्रब्रह्मा स्वयं नित्यं देवैः सह महीपते ।
सान्निध्यं तत्रराजेन्द्र रुद्रपत्न्याः कुरूद्वह ।
अभिगम्य च तां देवीं न दुर्गतिमवाप्नुयात्

tatrabrahmā svayaṃ nityaṃ devaiḥ saha mahīpate |
sānnidhyaṃ tatrarājendra rudrapatnyāḥ kurūdvaha |
abhigamya ca tāṃ devīṃ na durgatimavāpnuyāt

तत्रैव च महाराज विश्वेश्वरमुमापतिम् ।
अभिगम्य महादेवं मुच्यते सर्वकिल्विषैः

tatraiva ca mahārāja viśveśvaramumāpatim |
abhigamya mahādevaṃ mucyate sarvakilviṣaiḥ

नारायणं चाभिगम्य पद्मनाभमरिंदम ।
राजमानो महाराज विष्णुलोकं च गच्छति

nārāyaṇaṃ cābhigamya padmanābhamariṃdama |
rājamāno mahārāja viṣṇulokaṃ ca gacchati

तीर्थेषु सर्वदेवानां स्नातः स पुरुषर्षभ ।
सर्वदुःखैः परित्यक्तो द्योतते शशिवन्नरः

tīrtheṣu sarvadevānāṃ snātaḥ sa puruṣarṣabha |
sarvaduḥkhaiḥ parityakto dyotate śaśivannaraḥ

ततः स्वस्तिपुरं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य गोसहस्रफलं लभेत्

tataḥ svastipuraṃ gacchettīrthasevī narādhipa |
pradakṣiṇamupāvṛtya gosahasraphalaṃ labhet

पावनं तीर्थमासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
अग्निष्टोमस्य यत्रस्य फलं प्राप्नोति भारत

pāvanaṃ tīrthamāsādya tarpayetpitṛdevatāḥ |
agniṣṭomasya yatrasya phalaṃ prāpnoti bhārata

गङ्गाह्रदश्च तत्रैव कूपश्च भरतर्षभ ।
तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां तस्मिन्कूपे महीपते

gaṅgāhradaśca tatraiva kūpaśca bharatarṣabha |
tisraḥ koṭyastu tīrthānāṃ tasminkūpe mahīpate

तत्र स्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोकं प्रपद्यते ।
आपगायां नरः स्नात्वा अर्चयित्वा महेश्वरम्

tatra snātvā naro rājansvargalokaṃ prapadyate |
āpagāyāṃ naraḥ snātvā arcayitvā maheśvaram

गाणपत्यमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
ततः स्थाणुवटं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

gāṇapatyamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tataḥ sthāṇuvaṭaṃ gacchetriṣu lokeṣu viśrutam

तत्र स्नात्वा स्थितो रात्रिं रुद्रलोकमवाप्नयात् ।
बदरीकाननं गच्छेद्वसिष्ठस्याश्रमं गतः

tatra snātvā sthito rātriṃ rudralokamavāpnayāt |
badarīkānanaṃ gacchedvasiṣṭhasyāśramaṃ gataḥ

बदरीं भक्षयेत्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
सम्यग्द्वादशवर्षाणि बदरीं भक्षयेत्तु यः

badarīṃ bhakṣayettatra trirātropoṣito naraḥ |
samyagdvādaśavarṣāṇi badarīṃ bhakṣayettu yaḥ

त्रिरात्रोपोषितस्तेन भवेत्तुल्यो नराधिप ।
इन्द्रमार्गं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप

trirātropoṣitastena bhavettulyo narādhipa |
indramārgaṃ samāsādya tīrthasevī narādhipa

अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते ।
एकरात्रं समासाद्य एकरात्रोषितो नरः

ahorātropavāsena śakraloke mahīyate |
ekarātraṃ samāsādya ekarātroṣito naraḥ

नियतः सत्यवादी च ब्रह्मलोके महीयते ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

niyataḥ satyavādī ca brahmaloke mahīyate |
tato gaccheta rājendra tīrthaṃ trailokyaviśrutam

आदित्यस्याश्रमो यत्र तेजोराशेर्महात्मनः ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा विभावसुं

ādityasyāśramo yatra tejorāśermahātmanaḥ |
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā vibhāvasuṃ

आदित्यलोकं व्रजति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा तीर्थसेवी नराधिप

ādityalokaṃ vrajati kulaṃ caiva samuddharet |
somatīrthe naraḥ snātvā tīrthasevī narādhipa

सोमलोकमवाप्नोति नरो नास्त्यत्रसंशयः ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ दधीचस्य महात्मनः

somalokamavāpnoti naro nāstyatrasaṃśayaḥ |
tato gaccheta dharmajña dadhīcasya mahātmanaḥ

तीर्थं पुण्यतमं राजन्पावनं लोकविश्रुतम् ।
यत्र सारस्वतो यातः सोङ्गिरास्तपसो निधिः

tīrthaṃ puṇyatamaṃ rājanpāvanaṃ lokaviśrutam |
yatra sārasvato yātaḥ soṅgirāstapaso nidhiḥ

तस्मिस्तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ।
सारस्वतीं गतिं चैव लभते नात्र संशयः

tasmistīrthe naraḥ snātvā vājimedhaphalaṃ labhet |
sārasvatīṃ gatiṃ caiva labhate nātra saṃśayaḥ

ततः कन्याश्रमं गच्छेन्नियतो ब्रह्मचर्यवान् ।
त्रिरात्रोपोषितो राजन्नियतो नियताशनः

tataḥ kanyāśramaṃ gacchenniyato brahmacaryavān |
trirātropoṣito rājanniyato niyatāśanaḥ

लभेत्कन्याशतं दिव्यं स्वर्गलोकं च गच्छति ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं सन्निहतीमपि

labhetkanyāśataṃ divyaṃ svargalokaṃ ca gacchati |
tato gaccheta dharmajña tīrthaṃ sannihatīmapi

तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।
मासिमासि समायान्ति पुण्येन महाताऽन्विताः

tatrabrahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
māsimāsi samāyānti puṇyena mahātā'nvitāḥ

सन्निहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे ।
अश्वमेधशतं तेन तत्रेष्टं शाश्वतं भवेत्

sannihatyāmupaspṛśya rāhugraste divākare |
aśvamedhaśataṃ tena tatreṣṭaṃ śāśvataṃ bhavet

पृथिव्यां यानि तीर्थानि अन्तरिक्षचराणि च ।
नद्यो ह्रदास्तडागाश्च सर्वप्रस्रवणानि च

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni antarikṣacarāṇi ca |
nadyo hradāstaḍāgāśca sarvaprasravaṇāni ca

उदपानानि वाप्यश्च तीर्थान्यायतनानि च ।
निःसंशयममावास्यां समेष्यन्ति नराधिप

udapānāni vāpyaśca tīrthānyāyatanāni ca |
niḥsaṃśayamamāvāsyāṃ sameṣyanti narādhipa

मासिमासि नरव्याघ्र सन्निहत्यां न संशयः ।
तीर्थसन्निहनादेव सन्निहत्येति विश्रुता

māsimāsi naravyāghra sannihatyāṃ na saṃśayaḥ |
tīrthasannihanādeva sannihatyeti viśrutā

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च स्वर्गलोके महीयते ।
अमावास्यां तु तत्रैव राहुग्रस्ते रदिवाकरे

tatra snātvā ca pītvā ca svargaloke mahīyate |
amāvāsyāṃ tu tatraiva rāhugraste radivākare

यः श्राद्धं कुरुते मर्त्यस्तस्य पुण्यफंल शृणु ।
अश्वमेधसहस्रस्य सम्यगिष्टस्य यत्फलम्

yaḥ śrāddhaṃ kurute martyastasya puṇyaphaṃla śṛṇu |
aśvamedhasahasrasya samyagiṣṭasya yatphalam

स्नात एव समाप्नोति कृत्वा श्राद्धं च मानवः ।
यत्किंचिद्दुष्कृतंकर्म स्त्रिया वा पुरुषेण वा

snāta eva samāpnoti kṛtvā śrāddhaṃ ca mānavaḥ |
yatkiṃcidduṣkṛtaṃkarma striyā vā puruṣeṇa vā

स्नातमात्रस्य तत्सर्वं नश्यते नात्र संशयः ।
पद्मवर्णेन याने ब्रह्मलोकं प्रपद्यते

snātamātrasya tatsarvaṃ naśyate nātra saṃśayaḥ |
padmavarṇena yāne brahmalokaṃ prapadyate

अभिवाद्य ततो यक्षं द्वारपालं मचक्रुकम् ।
कोटितीर्थमुपस्पृश्य लभेद्बहुसुवर्णकम्

abhivādya tato yakṣaṃ dvārapālaṃ macakrukam |
koṭitīrthamupaspṛśya labhedbahusuvarṇakam

गङ्गाह्रदश्च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्रस्नायीत धर्मज्ञ ब्रह्मचारी समाहितः

gaṅgāhradaśca tatraiva tīrthaṃ bharatasattama |
tatrasnāyīta dharmajña brahmacārī samāhitaḥ

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति मानवः ।
पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम्

rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ vindati mānavaḥ |
pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrthamantarikṣe ca puṣkaram

त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते ।
पांसवोपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः

trayāṇāmapi lokānāṃ kurukṣetraṃ viśiṣyate |
pāṃsavopi kurukṣetrādvāyunā samudīritāḥ

अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ।
दक्षिणेन सरस्वत्या उत्तरेण दृषद्वतीम्

api duṣkṛtakarmāṇaṃ nayanti paramāṃ gatim |
dakṣiṇena sarasvatyā uttareṇa dṛṣadvatīm

ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे तेवसन्ति त्रिविष्टपे ।
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
अप्येकां वाचमुत्सृज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ye vasanti kurukṣetre tevasanti triviṣṭape |
kurukṣetraṃ gamiṣyāmi kurukṣetre vasāmyaham |
apyekāṃ vācamutsṛjya sarvapāpaiḥ pramucyate

ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्रं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् ।
तस्मिन्वसन्ति ये मर्त्या न ते शोच्याः कथंचन

brahmavedī kurukṣetraṃ puṇyaṃ brahmarṣisevitam |
tasminvasanti ye martyā na te śocyāḥ kathaṃcana

तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं
रामह्रदानां च मचक्रुकस्य च ।
एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं
पितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते

tarantukārantukayoryadantaraṃ
rāmahradānāṃ ca macakrukasya ca |
etatkurukṣetrasamantapañcakaṃ
pitāmahasyottaravedirucyate