अध्याय 150: द्रुपद का जन्म कैसे हुआ

द्रुपदस्यापि विप्रर्षे श्रोतुमिच्छामि संभवम् ।
कथं चापि समुत्पन्नः कथमस्त्राण्यवाप्तवान्

drupadasyāpi viprarṣe śrotumicchāmi saṃbhavam |
kathaṃ cāpi samutpannaḥ kathamastrāṇyavāptavān

एतदिच्छामि भगवंस्त्वत्तः श्रोतुं द्विजोत्तम ।
कौतूहलं जन्मसु मे कीर्त्यमानेष्वनेकशः

etadicchāmi bhagavaṃstvattaḥ śrotuṃ dvijottama |
kautūhalaṃ janmasu me kīrtyamāneṣvanekaśaḥ

राजा बभूव पाञ्चालः पुत्रार्थी पुत्रकारणात् ।
वनं गतो महाराजस्तपस्तेपे सुदारुणम्

rājā babhūva pāñcālaḥ putrārthī putrakāraṇāt |
vanaṃ gato mahārājastapastepe sudāruṇam

आराधयन्प्रयत्नेन महर्षीन्संशितव्रतान् ।
तस्य संतप्यमानस्य वने मृगगणायुते

ārādhayanprayatnena maharṣīnsaṃśitavratān |
tasya saṃtapyamānasya vane mṛgagaṇāyute

कालस्तु सुमहान्राजन्नत्ययात्सुतकारणात् ।
स तु राजा महातेजास्तपस्तीव्रं समाददे

kālastu sumahānrājannatyayātsutakāraṇāt |
sa tu rājā mahātejāstapastīvraṃ samādade

कंचित्कालं वायुभक्षो निराहारस्तथैव च ।
तथैव तु महाबाहोर्वर्तमानस्य भारत

kaṃcitkālaṃ vāyubhakṣo nirāhārastathaiva ca |
tathaiva tu mahābāhorvartamānasya bhārata

कालस्तस्य महाराज यातो वै नृपसत्तम ।
ततो नातिचिरात्काले वसन्ते कामदीपने

kālastasya mahārāja yāto vai nṛpasattama |
tato nāticirātkāle vasante kāmadīpane

फुल्लाशोकवने चैव प्राणिनां सुमनोहरे ।
नद्यास्तीरं ततो गत्वा गङ्गायाः पद्मलोचनः

phullāśokavane caiva prāṇināṃ sumanohare |
nadyāstīraṃ tato gatvā gaṅgāyāḥ padmalocanaḥ

नियमस्थश्च राजासीत्तदा भरतसत्तम ।
ततो नातिचिरात्काले वनं तन्मनुजेश्वर

niyamasthaśca rājāsīttadā bharatasattama |
tato nāticirātkāle vanaṃ tanmanujeśvara

संप्राप्ता ह्यप्सरा राजन्मेनकेत्यभिविश्रुता ।
पुष्पद्रुमान्सज्जमाना राज्ञो दर्शनमागमत्

saṃprāptā hyapsarā rājanmenaketyabhiviśrutā |
puṣpadrumānsajjamānā rājño darśanamāgamat

न ददर्श तु सा राजंस्तत्र स्थानगतं नृपम् ।
दृष्ट्वा चाप्सरसं तां तु शुक्रं राज्ञोऽपतद्भुवि

na dadarśa tu sā rājaṃstatra sthānagataṃ nṛpam |
dṛṣṭvā cāpsarasaṃ tāṃ tu śukraṃ rājño'patadbhuvi

ततः स राजा राजेन्द्र लज्जया नृपतिः स्वयम् ।
पद्भ्यामाक्रमतायुष्मंस्ततस्तु द्रुपदोऽभवत्

tataḥ sa rājā rājendra lajjayā nṛpatiḥ svayam |
padbhyāmākramatāyuṣmaṃstatastu drupado'bhavat

ततस्तु तपसा तस्य राजर्षेर्भावितात्मनः ।
पुत्रः समभवच्छीघ्रं पदोस्तस्य क्रमेण तु

tatastu tapasā tasya rājarṣerbhāvitātmanaḥ |
putraḥ samabhavacchīghraṃ padostasya krameṇa tu

तेनास्य ऋषयः सर्वे समागम्य तपोधनाः ।
नाम चुक्रुर्हि विद्वांसो द्रुपदोऽस्त्विति भारत

tenāsya ṛṣayaḥ sarve samāgamya tapodhanāḥ |
nāma cukrurhi vidvāṃso drupado'stviti bhārata

स तस्यैवाश्रमे राजन्भरद्वाजस्य भारत ।
ववृधे सुमुखं तत्र कामैः सर्वैर्नृपोत्तम

sa tasyaivāśrame rājanbharadvājasya bhārata |
vavṛdhe sumukhaṃ tatra kāmaiḥ sarvairnṛpottama

पाञ्चालोऽपि हि राजेन्द्र स्वराज्यं गतवान्प्रभुः ।
भरद्वाजस्य विद्यार्थं सुतं दत्वा महात्मनः

pāñcālo'pi hi rājendra svarājyaṃ gatavānprabhuḥ |
bharadvājasya vidyārthaṃ sutaṃ datvā mahātmanaḥ

स कुमारस्ततो राजन्द्रोणेन सहितो वने ।
वेदांश्चाधिजगे साङ्गान्धनुर्वेदांश्च भारत

sa kumārastato rājandroṇena sahito vane |
vedāṃścādhijage sāṅgāndhanurvedāṃśca bhārata

परया स मुदा युक्तो विचचार वने सुखम् ।
तस्यैवं वर्तमानस्य वने वनचरैः सह

parayā sa mudā yukto vicacāra vane sukham |
tasyaivaṃ vartamānasya vane vanacaraiḥ saha

कालेनातिचिराद्राजन्पिता स्वर्गमुपेयिवान् ।
स समागम्य पाञ्चालैः पाञ्चालेष्वभिषेचितः

kālenāticirādrājanpitā svargamupeyivān |
sa samāgamya pāñcālaiḥ pāñcāleṣvabhiṣecitaḥ

प्राप्तश्च राज्यं राजेन्द्र सुहृदां प्रीतिवर्धनः ।
राज्यं ररक्ष धर्मेण यथा चेन्द्रस्त्रिविष्टपम्

prāptaśca rājyaṃ rājendra suhṛdāṃ prītivardhanaḥ |
rājyaṃ rarakṣa dharmeṇa yathā cendrastriviṣṭapam

एतन्मया ते राजेन्द्र यथावत्परिकीर्तितम् ।
द्रुपदस्य च राजर्षेर्धृष्टद्युम्नस्य जन्म च

etanmayā te rājendra yathāvatparikīrtitam |
drupadasya ca rājarṣerdhṛṣṭadyumnasya janma ca