तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवादिपितृतुष्टिदम्
tarpaṇaṃ sampravakṣyāmi devādipitṛtuṣṭidam
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे देवादितर्पणनिरूपणं नाम पञ्जदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥
8 श्लोक · 215 में से 241
ब्रह्मा तर्पण की विधि बताते हैं, वह जलदान जिससे देव और पितर तृप्त होते हैं। यज्ञोपवीत सामान्य स्थिति में रखकर मोद, प्रमोद, सुमुख, दुर्मुख और विघ्नेश्वरों को, छन्दों और वेदों को, ओषधियों, संवत्सर, देवों, अप्सराओं, नागों, पर्वतों, नदियों, यक्षों, राक्षसों और चारों प्रकार के प्राणियों को जल दिया जाता है, फिर दक्ष, मरीचि, अत्रि, अङ्गिरा, पुलस्त्य, भृगु, नारद आदि ऋषियों को। यज्ञोपवीत कण्ठ में माला की तरह रखकर सनक, सनन्दन, सनातन, कपिल, आसुरि और पञ्चशिख को जल दिया जाता है। दाहिने कन्धे पर यज्ञोपवीत रखकर अग्निष्वात्त, सोमप और बर्हिषद पितरों, यम और धर्मराज का, फिर स्वधा के साथ तीन पीढ़ी तक अपने पिता-पितामह और माता-पितामही का तर्पण होता है। अन्त में वस्त्र निचोड़कर उसका जल गोत्र के उन सम्बन्धियों को दिया जाता है जो निःसन्तान मरे।
ब्रह्मोवाच
तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवादिपितृतुष्टिदम्
tarpaṇaṃ sampravakṣyāmi devādipitṛtuṣṭidam
ओं मोदास्तृप्यन्ताम् ।
ओं प्रमोदास्तृप्यन्ताम् ।
ओं सुमुखास्तृप्यन्ताम् ।
ओं दुर्मुखास्तृप्यन्ताम् ।
ओं विघ्नास्तृप्यन्ताम् ।
ओं विघ्नकर्तारस्तृप्यन्ताम् ।
ओं छन्दांसि तृप्यन्ताम् ।
ओं वेदास्तृप्यन्ताम् ।
ओं ओषधयस्तृप्यन्ताम् ।
ओं सनातनस्तृप्यताम् ।
ओं इतराचार्यास्तृप्यन्ताम् ।
ओं संवत्सरःसावयवस्तृप्यताम् ।
ओं देवास्तृप्यन्ताम् ।
ओं अप्सरसस्तृप्यन्ताम् ।
ओं देवान्धकास्तृप्यन्ताम् ।
ओं सागरस्तृप्यन्ताम् ।
ओं नागास्तृप्यन्ताम् ।
ओं पर्वतास्तृप्यन्ताम् ।
ओं सरिन्मनुष्या यक्षास्तृप्यन्ताम् ।
ओं रक्षांसि तृप्यन्ताम् ।
ओं पिशाचास्तृप्यन्ताम् ।
ओं सुपर्णास्तृप्यन्ताम् ।
ओं भूतानि तृप्यन्ताम् ।
ओं भूतग्रामाश्चतुर्विधास्तृप्यन्ताम् ।
ओं दक्षस्तृप्यताम् ।
ओं प्रचेतास्तृप्यताम् ।
ओं मरीचिस्तृप्यताम् ।
ओं आत्रिस्तृप्यताम् ।
ओं अङ्गिरास्तृप्यताम् ।
ओं पुलस्त्यस्तृप्यताम् ।
ओं पुलहस्तृप्यताम् ।
ओं क्रतुस्तृप्यताम् ।
ओं नारदस्तृप्यताम् ओं भृगुस्तृप्यताम् ।
ओं विश्वामित्रस्तृप्यताम् ।
ओं रैवतस्तृप्यताम् ।
ओं चाक्षुषस्तृप्यताम् ।
ओं महातेजास्तृप्यताम् ।
ओं वैवस्वतस्तृप्यताम् ।
ओं ध्रुवस्तृप्यताम् ।
ओं धवस्तृप्यताम् ।
ओं अनिलस्तृप्यताम् ।
ओं प्रभासस्तृप्यताम्
oṃ modāstṛpyantām |
oṃ pramodāstṛpyantām |
oṃ sumukhāstṛpyantām |
oṃ durmukhāstṛpyantām |
oṃ vighnāstṛpyantām |
oṃ vighnakartārastṛpyantām |
oṃ chandāṃsi tṛpyantām |
oṃ vedāstṛpyantām |
oṃ oṣadhayastṛpyantām |
oṃ sanātanastṛpyatām |
oṃ itarācāryāstṛpyantām |
oṃ saṃvatsaraḥsāvayavastṛpyatām |
oṃ devāstṛpyantām |
oṃ apsarasastṛpyantām |
oṃ devāndhakāstṛpyantām |
oṃ sāgarastṛpyantām |
oṃ nāgāstṛpyantām |
oṃ parvatāstṛpyantām |
oṃ sarinmanuṣyā yakṣāstṛpyantām |
oṃ rakṣāṃsi tṛpyantām |
oṃ piśācāstṛpyantām |
oṃ suparṇāstṛpyantām |
oṃ bhūtāni tṛpyantām |
oṃ bhūtagrāmāścaturvidhāstṛpyantām |
oṃ dakṣastṛpyatām |
oṃ pracetāstṛpyatām |
oṃ marīcistṛpyatām |
oṃ ātristṛpyatām |
oṃ aṅgirāstṛpyatām |
oṃ pulastyastṛpyatām |
oṃ pulahastṛpyatām |
oṃ kratustṛpyatām |
oṃ nāradastṛpyatām oṃ bhṛgustṛpyatām |
oṃ viśvāmitrastṛpyatām |
oṃ raivatastṛpyatām |
oṃ cākṣuṣastṛpyatām |
oṃ mahātejāstṛpyatām |
oṃ vaivasvatastṛpyatām |
oṃ dhruvastṛpyatām |
oṃ dhavastṛpyatām |
oṃ anilastṛpyatām |
oṃ prabhāsastṛpyatām
नीवीती ।
ओं सनकस्तृप्यताम् ।
ओं सनन्दनस्तृप्यताम् ।
ओं सनातनस्तृप्यताम् ।
ओं कपिलस्तृप्यताम् ।
ओं आसुरिस्तृप्यताम् ।
ओं वोढुस्तृप्यताम् ।
ओं पञ्चशिखस्तृप्यताम् ।
ओं मनुष्याणां कव्यवाहस्तृप्यताम् ।
ओं अनलस्तृप्यन्ताम् ।
ओं सोमस्तृताम् ।
ओं यमस्तृप्यताम् ।
ओं अर्यमातृप्यताम्
nīvītī |
oṃ sanakastṛpyatām |
oṃ sanandanastṛpyatām |
oṃ sanātanastṛpyatām |
oṃ kapilastṛpyatām |
oṃ āsuristṛpyatām |
oṃ voḍhustṛpyatām |
oṃ pañcaśikhastṛpyatām |
oṃ manuṣyāṇāṃ kavyavāhastṛpyatām |
oṃ analastṛpyantām |
oṃ somastṛtām |
oṃ yamastṛpyatām |
oṃ aryamātṛpyatām
प्राचीनावीती ।
ओं अग्निष्वात्ताः पितरस्तृप्यन्ताम् ।
ओं सोमपाः पितरस्तृप्यन्ताम् ।
ओं बर्हिषदः पितरस्तृप्यन्ताम् ।
यमाय नमः ।
धर्मराजाय नमः ।
मृत्यवे नमः ।
अन्तकाय नमः ।
वैवस्वताय नमः ।
कालाय नमः ।
सर्वभूतक्षयाय नमः ।
औदुम्बराय नमः दध्नाय नमः ।
नीलाय नमः ।
परमेष्ठिने नमः ।
वृकोदराय नमः ।
चित्राय नमः ।
चित्रगुप्ताय नमः
prācīnāvītī |
oṃ agniṣvāttāḥ pitarastṛpyantām |
oṃ somapāḥ pitarastṛpyantām |
oṃ barhiṣadaḥ pitarastṛpyantām |
yamāya namaḥ |
dharmarājāya namaḥ |
mṛtyave namaḥ |
antakāya namaḥ |
vaivasvatāya namaḥ |
kālāya namaḥ |
sarvabhūtakṣayāya namaḥ |
audumbarāya namaḥ dadhnāya namaḥ |
nīlāya namaḥ |
parameṣṭhine namaḥ |
vṛkodarāya namaḥ |
citrāya namaḥ |
citraguptāya namaḥ
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगत्तृप्यतु ।
ओं पितृभ्यः स्वधा नमः ।
ओं पितामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं प्रपितामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं मातृभ्यः स्वधानमः ।
ओं पितामहीभ्यः स्वधा नमः ।
ओं प्रपितामहीभ्यः स्वधा नमः ।
ओं मातामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधानमः तृप्यतामिति ।
उदीरतामवर उत्परासो उन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः ।
असुंय ईयुरवृका ऋतज्ञास्तेनोऽवन्तुपितरोहवेषु ।
गोत्रोच्चारणेन प्रथमाञ्जलिः पितुः ।
ओं अङ्गिरसो नः पितरोदृ ।
अथर्वाणोभृगवःदृ ।
तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानां अपि भद्रे सौमनसे स्याम ।
ओं आयन्तु नः पितरः सौम्यासोग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।
अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधिब्रुवन्तु तेऽवन्त्वस्मान्
brahmādistambaparyantaṃ jagattṛpyatu |
oṃ pitṛbhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ pitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ prapitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ mātṛbhyaḥ svadhānamaḥ |
oṃ pitāmahībhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ prapitāmahībhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ mātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ pramātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ vṛddhapramātāmahebhyaḥ svadhānamaḥ tṛpyatāmiti |
udīratāmavara utparāso unmadhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ |
asuṃya īyuravṛkā ṛtajñāsteno'vantupitarohaveṣu |
gotroccāraṇena prathamāñjaliḥ pituḥ |
oṃ aṅgiraso naḥ pitarodṛ |
atharvāṇobhṛgavaḥdṛ |
teṣāṃ vayaṃ sumatau yajñiyānāṃ api bhadre saumanase syāma |
oṃ āyantu naḥ pitaraḥ saumyāsogniṣvāttāḥ pathibhirdevayānaiḥ |
asminyajñe svadhayā madanto'dhibruvantu te'vantvasmān
ओं ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः कीलालं परिस्नुतं स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन् ।
ओं पितृभ्यः स्वधा नमः ।
ओं पितामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं प्रपितामहेभ्यः स्वधान नमः ।
ओं मातामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं प्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः ।
ओं वृद्धप्रमातामहेभ्यः स्वधा नमः ।
पितामहस्यदृ ।
ओं अक्षन्पितरो अमीमदन्त पितरो अमी तृप्यन्तः पितरः शुं
धध्वं पिबेह पितरोऽपि वानत्रयांश्च विश्रयांश्च भवनपवित्रत्वा रथपति ते जातवेदाः स्वधाभिर्यज्ञं सुकृतं जुपस्व ।
ओं णदुवाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः ।
माध्वीर्नः सन्त्वोषधीर्मधुनक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः ।
मधु द्यौरस्तु नः पिता मधु मान्नो वनस्पतिर्मधुभामस्तु सूर्यो माध्वीर्गावो भवन्तु नः
oṃ ūrjaṃ vahantīramṛtaṃ ghṛtaṃ payaḥ kīlālaṃ parisnutaṃ svadhā stha tarpayata me pitṝn |
oṃ pitṛbhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ pitāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ prapitāmahebhyaḥ svadhāna namaḥ |
oṃ mātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ pramātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
oṃ vṛddhapramātāmahebhyaḥ svadhā namaḥ |
pitāmahasyadṛ |
oṃ akṣanpitaro amīmadanta pitaro amī tṛpyantaḥ pitaraḥ śuṃ
dhadhvaṃ pibeha pitaro'pi vānatrayāṃśca viśrayāṃśca bhavanapavitratvā rathapati te jātavedāḥ svadhābhiryajñaṃ sukṛtaṃ jupasva |
oṃ ṇaduvātā ṛtāyate madhu kṣaranti sindhavaḥ |
mādhvīrnaḥ santvoṣadhīrmadhunaktamutoṣaso madhumatpārthivaṃ rajaḥ |
madhu dyaurastu naḥ pitā madhu mānno vanaspatirmadhubhāmastu sūryo mādhvīrgāvo bhavantu naḥ
प्रपितामहस्याञ्जलिदानम् ।
ओं नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शुष्माय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे ।
नमो वः पितरो गृहान्न पितरो दत्तः ।
नमो वः पितरो दध्मे तद्वः पितरो वासः ।
मातामहानां त्रिरञ्जलिदृ ।
ततो मात्रादीनान्दृ
prapitāmahasyāñjalidānam |
oṃ namo vaḥ pitaro rasāya namo vaḥ pitaraḥ śuṣmāya namo vaḥ pitaro jīvāya namo vaḥ pitaraḥ svadhāyai namo vaḥ pitaro ghorāya namo vaḥ pitaro manyave |
namo vaḥ pitaro gṛhānna pitaro dattaḥ |
namo vaḥ pitaro dadhme tadvaḥ pitaro vāsaḥ |
mātāmahānāṃ trirañjalidṛ |
tato mātrādīnāndṛ
ये चास्माकं कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृताः ।
ते तृप्यन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम्
ye cāsmākaṃ kule jātā aputrā gotriṇo mṛtāḥ |
te tṛpyantu mayā dattaṃ vastraniṣpīḍanodakam
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)