अध्याय 5: अम्बरीष की स्तुति से दुर्वासा चक्र से मुक्त

एवं भगवताऽऽदिष्टो दुर्वासाश्चक्रतापितः ।
अंबरीषं उपावृत्य तत्पादौ दुःखितोऽग्रहीत्

evaṃ bhagavatā''diṣṭo durvāsāścakratāpitaḥ |
aṃbarīṣaṃ upāvṛtya tatpādau duḥkhito'grahīt

तस्य सोद्यमनं वीक्ष्य पादस्पर्शविलज्जितः ।
अस्तावीत् तत् हरेः अस्त्रं कृपया पीडितो भृशम्

tasya sodyamanaṃ vīkṣya pādasparśavilajjitaḥ |
astāvīt tat hareḥ astraṃ kṛpayā pīḍito bhṛśam

त्वमग्निर्भगवान् सूर्यः त्वं सोमो ज्योतिषां पतिः ।
त्वं आपस्त्वं क्षितिर्व्योम वायुर्मात्रेन्द्रियाणि च

tvamagnirbhagavān sūryaḥ tvaṃ somo jyotiṣāṃ patiḥ |
tvaṃ āpastvaṃ kṣitirvyoma vāyurmātrendriyāṇi ca

सुदर्शन नमस्तुभ्यं सहस्राराच्युतप्रिय ।
सर्वास्त्रघातिन् विप्राय स्वस्ति भूया इडस्पते

sudarśana namastubhyaṃ sahasrārācyutapriya |
sarvāstraghātin viprāya svasti bhūyā iḍaspate

त्वं धर्मस्त्वमृतं सत्यं त्वं यज्ञोऽखिलयज्ञभुक् ।
त्वं लोकपालः सर्वात्मा त्वं तेजः पौरुषं परम्

tvaṃ dharmastvamṛtaṃ satyaṃ tvaṃ yajño'khilayajñabhuk |
tvaṃ lokapālaḥ sarvātmā tvaṃ tejaḥ pauruṣaṃ param

नमः सुनाभाखिलधर्मसेतवे
ह्यधर्मशीलासुरधूमकेतवे ।
त्रैलोक्यगोपाय विशुद्धवर्चसे
मनोजवायाद्भुतकर्मणे गृणे

namaḥ sunābhākhiladharmasetave
hyadharmaśīlāsuradhūmaketave |
trailokyagopāya viśuddhavarcase
manojavāyādbhutakarmaṇe gṛṇe

त्वत्तेजसा धर्ममयेन संहृतं
तमः प्रकाशश्च दृशो महात्मनाम् ।
दुरत्ययस्ते महिमा गिरां पते
त्वद् रूपमेतत् सदसत् परावरम्

tvattejasā dharmamayena saṃhṛtaṃ
tamaḥ prakāśaśca dṛśo mahātmanām |
duratyayaste mahimā girāṃ pate
tvad rūpametat sadasat parāvaram

यदा विसृष्टस्त्वमनञ्जनेन वै
बलं प्रविष्टोऽजित दैत्यदानवम् ।
बाहूदरोर्वङ्घ्रिशिरोधराणि
वृक्णन् अजस्रं प्रधने विराजसे

yadā visṛṣṭastvamanañjanena vai
balaṃ praviṣṭo'jita daityadānavam |
bāhūdarorvaṅghriśirodharāṇi
vṛkṇan ajasraṃ pradhane virājase

स त्वं जगत्त्राण खलप्रहाणये
निरूपितः सर्वसहो गदाभृता ।
विप्रस्य चास्मत् कुलदैवहेतवे
विधेहि भद्रं तदनुग्रहो हि नः

sa tvaṃ jagattrāṇa khalaprahāṇaye
nirūpitaḥ sarvasaho gadābhṛtā |
viprasya cāsmat kuladaivahetave
vidhehi bhadraṃ tadanugraho hi naḥ

यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा स्वधर्मो वा स्वनुष्ठितः ।
कुलं नो विप्रदैवं चेद् द्विजो भवतु विज्वरः

yadyasti dattamiṣṭaṃ vā svadharmo vā svanuṣṭhitaḥ |
kulaṃ no vipradaivaṃ ced dvijo bhavatu vijvaraḥ

यदि नो भगवान् प्रीत एकः सर्वगुणाश्रयः ।
सर्वभूतात्मभावेन द्विजो भवतु विज्वरः

yadi no bhagavān prīta ekaḥ sarvaguṇāśrayaḥ |
sarvabhūtātmabhāvena dvijo bhavatu vijvaraḥ

इति संस्तुवतो राज्ञो विष्णुचक्रं सुदर्शनम् ।
अशाम्यत् सर्वतो विप्रं प्रदहद् राजयाच्ञया

iti saṃstuvato rājño viṣṇucakraṃ sudarśanam |
aśāmyat sarvato vipraṃ pradahad rājayācñayā

स मुक्तोऽस्त्राग्नितापेन दुर्वासाः स्वस्तिमान् ततः ।
प्रशशंस तमुर्वीशं युञ्जानः परमाशिषः

sa mukto'strāgnitāpena durvāsāḥ svastimān tataḥ |
praśaśaṃsa tamurvīśaṃ yuñjānaḥ paramāśiṣaḥ

अहो अनन्तदासानां महत्त्वं दृष्टमद्य मे ।
कृतागसोऽपि यद् राजन् मंगलानि समीहसे

aho anantadāsānāṃ mahattvaṃ dṛṣṭamadya me |
kṛtāgaso'pi yad rājan maṃgalāni samīhase

दुष्करः को नु साधूनां दुस्त्यजो वा महात्मनाम् ।
यैः संगृहीतो भगवान् सात्वतां ऋषभो हरिः

duṣkaraḥ ko nu sādhūnāṃ dustyajo vā mahātmanām |
yaiḥ saṃgṛhīto bhagavān sātvatāṃ ṛṣabho hariḥ

यन्नामश्रुतिमात्रेण पुमान् भवति निर्मलः ।
तस्य तीर्थपदः किं वा दासानां अवशिष्यते

yannāmaśrutimātreṇa pumān bhavati nirmalaḥ |
tasya tīrthapadaḥ kiṃ vā dāsānāṃ avaśiṣyate

राजन् अनुगृहीतोऽहं त्वयातिकरुणात्मना ।
मद् अघं पृष्ठतः कृत्वा प्राणा यन्मेऽभिरक्षिताः

rājan anugṛhīto'haṃ tvayātikaruṇātmanā |
mad aghaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā prāṇā yanme'bhirakṣitāḥ

राजा तं अकृताहारः प्रत्यागमनकांक्षया ।
चरणौ उवुपसंगृह्य प्रसाद्य समभोजयत्

rājā taṃ akṛtāhāraḥ pratyāgamanakāṃkṣayā |
caraṇau uvupasaṃgṛhya prasādya samabhojayat

सोऽशित्वादृतमानीतं आतिथ्यं सार्वकामिकम् ।
तृप्तात्मा नृपतिं प्राह भुज्यतां इति सादरम्

so'śitvādṛtamānītaṃ ātithyaṃ sārvakāmikam |
tṛptātmā nṛpatiṃ prāha bhujyatāṃ iti sādaram

प्रीतोऽस्मि अनुगृहीतोऽस्मि तव भागवतस्य वै ।
दर्शनस्पर्शनालापैः आतिथ्येनात्ममेधसा

prīto'smi anugṛhīto'smi tava bhāgavatasya vai |
darśanasparśanālāpaiḥ ātithyenātmamedhasā

कर्मावदातं एतत् ते गायन्ति स्वःस्त्रियो मुहुः ।
कीर्तिं परमपुण्यां च कीर्तयिष्यति भूरियम्

karmāvadātaṃ etat te gāyanti svaḥstriyo muhuḥ |
kīrtiṃ paramapuṇyāṃ ca kīrtayiṣyati bhūriyam

एवं संकीर्त्य राजानं दुर्वासाः परितोषितः ।
ययौ विहायसाऽऽमंत्र्य ब्रह्मलोकमहैतुकम्

evaṃ saṃkīrtya rājānaṃ durvāsāḥ paritoṣitaḥ |
yayau vihāyasā''maṃtrya brahmalokamahaitukam

संवत्सरोऽत्यगात् तावद् यावता नागतो गतः ।
मुनिस्तद्दर्शनाकांक्षो राजाऽब्भक्षो बभूव ह

saṃvatsaro'tyagāt tāvad yāvatā nāgato gataḥ |
munistaddarśanākāṃkṣo rājā'bbhakṣo babhūva ha

गतेऽथ दुर्वाससि सोऽम्बरीषो
द्विजोपयोगातिपवित्रमाहरत् ।
ऋषेर्विमोक्षं व्यसनं च बुद्ध्वा
मेने स्ववीर्यं च परानुभावम्

gate'tha durvāsasi so'mbarīṣo
dvijopayogātipavitramāharat |
ṛṣervimokṣaṃ vyasanaṃ ca buddhvā
mene svavīryaṃ ca parānubhāvam

एवं विधानेकगुणः स राजा
परात्मनि ब्रह्मणि वासुदेवे ।
क्रियाकलापैः समुवाह भक्तिं
ययाऽऽविरिञ्च्यान् निरयांश्चकार

evaṃ vidhānekaguṇaḥ sa rājā
parātmani brahmaṇi vāsudeve |
kriyākalāpaiḥ samuvāha bhaktiṃ
yayā''viriñcyān nirayāṃścakāra

अथाम्बरीषस्तनयेषु राज्यं
समानशीलेषु विसृज्य धीरः ।
वनं विवेशात्मनि वासुदेवे
मनो दधद् ध्वस्तगुणप्रवाहः

athāmbarīṣastanayeṣu rājyaṃ
samānaśīleṣu visṛjya dhīraḥ |
vanaṃ viveśātmani vāsudeve
mano dadhad dhvastaguṇapravāhaḥ

इत्येतत् पुण्यमाख्यानं अंबरीषस्य भूपतेः ।
संकीर्तयन् अनुध्यायन् भक्तो भगवतो भवेत्

ityetat puṇyamākhyānaṃ aṃbarīṣasya bhūpateḥ |
saṃkīrtayan anudhyāyan bhakto bhagavato bhavet